HAVALANDIRMA AÇIKLIKLARI MENFEZLER VE DİFÜZÖRLER

HAVALANDIRMA AÇIKLIKLARI MENFEZLER VE DİFÜZÖRLER Leave a comment

4. HAVALANDIRMAAÇIKLIKLARI
MENFEZLER VE DİFÜZÖRLER
Havaland›rma tesisat›n›n uç noktas›nda menfez veya difüzör ad›n›
verdi¤imiz havaland›rma aç›kl›klar› bulunur. Bu aç›kl›klardan odalara
hava beslenir veya egzoz havas› çekilir. Öncelikle menfezden
beslenen havaland›rma havas› miktar› yeterli olmal›d›r. Bunun yan›
nda bir menfez; odadaki yaflam bölgesinde (insanl› bölgede) yaratt›¤›
ses bas›nç seviyesi, üflenen havan›n h›z› ve üflenen hava ile
oda s›cakl›¤› aras›ndaki farkla iliflkili belirli flartlar› yerine getirmelidir.
Klimatizasyon aç›s›ndan önemli olan bu insanl› bölge, döflemeden
yaklafl›k 1,80 m yüksekli¤e kadar olan bölgedir. Konfor flartlar›
ve iyi bir hava da¤›l›m›n›n bu bölgede sa¤lanmas› önemlidir. Bu
bölgede de özellikle ense yüksekli¤i olarak tan›mlanabilecek düzey
en kritik bölgedir.
Afla¤›da bu flartlar›n yerine getirilmesi ile ilgili temel bilgiler verilmifltir.
Bir besleme menfezi veya difüzörü (anemostad›) seçilirken,
bas›nç düflümü, ses seviyesi, hava at›fl mesafesi gibi de¤erler göz
önüne al›nmal›d›r. Dolay›s› ile bu mamüllerin kataloglar›nda her
ürün için bu de¤erler yer almal›d›r.
Bu bölümde daha ileride SP‹RO menfezleri ile iliflkili seçim kriterleri
ve performans bilgileri verilmifltir. Bu veriler laboratuvar flartlar›
nda deneysel olarak elde edilmifltir. Gerçek hayatta ise flartlar
nadiren laboratuvar flartlar› kadar mükemmeldir. Dolay›s› ile pratikte
odadaki eflyalar›n, menfez konumlar›n›n ve odan›n fleklinin hava
da¤›l›m›na önemli etkileri vard›r.
Büyük projelerde gerçek boyutlarda deneyler yap›larak menfez seçilmesi
en uygun yöntemdir.
4.1. KAVRAMLAR
Afla¤›da havaland›rma aç›kl›klar› seçimi ve odadaki hava hareketi
ile ilgili temel kavramlar›n tarifleri verilmifltir.
Menfez
Odaya hava girifl veya ç›k›fl›n› sa¤layan ›zgaral› kapak biçimindeki
aç›kl›k.
Difüzör (Anemostat)
Besleme havas›n› farkl› yönlerde ve düzlemlerde da¤›tan hava ç›k›fl
eleman›.
Lineer Menfez
‹nce ve uzun menfez tiplerine verilen isimdir.
Register
Bir damper veya kontrol valfi ile donat›lm›fl olan menfezlerdir.
‹zotermik Taze Hava
Oda s›cakl›¤›ndaki havaya verilen isimdir. Bütün teknik veriler genelde
beslenen hava s›cakl›¤›n›n oda havas› s›cakl›¤›nda oldu¤u kabulüne
göre belirlenir.
Bas›nç Kayb›
Diyagramlardaki bas›nç kayb› de¤eri; 1,2 kg/m3 yo¤unluktaki havan›
n difüzör veya menfezle ayn› büyüklükte, 1 m uzunlukta düz bir
kanal›n ucuna ba¤lanma halinde menfez veya difüzördeki statik ve
dinamik bas›nç kay›plar›n›n toplam›n› gösterir.
Ses Seviyesi
Ayn› büyüklükte 1 m düz kanala ba¤lanan menfez veya difüzör ve
plenum kutusunun, 4 dß oda sönümünü de gözönüne alarak odada
yaratt›klar› ses bas›nç seviyeleridir. Ses düzeyi LA , dß (A) cinsin cinsinden
verilmifltir.
Buna göre menfezin ses güç seviyesi
Lw = LA + KOK olarak bulunabilir. KOK de¤erleri her menfez için
kataloglarda tablolar halinde verilmifltir.
Her menfezdeki ΔL (dß) ses sönümü ise kanal ile oda aras›ndaki ses
gücündeki azalma olarak tariflenir.
Hava At›fl Mesafesi
Hava at›fl mesafesi, L02 menfez veya difüzör merkezi ile hava huzmesinin
0,2 m/s de¤erindeki son h›za ulaflt›¤› noktalar aras›ndaki en
uzun mesafe olarak tarif edilir. At›fl mesafesini belirlemede kullan›-
lan de¤erler izotermal halde ve tavana monte edilmifl menfez/difüzör
için verilir. At›fl mesafesi fiekil 4.1’de gösterilmifltir.

Yay›lma
Maximum düfley yay›lma, bv tavan ile son h›z 0,2 m/s de¤erine sahip
noktalar aras›nda düfley do¤rultudaki en büyük mesafedir. Yatay
yay›lma bh ise 0,2 m/s son h›z›n yatay do¤rultudaki en genifl yay›lmas›
n› gösterir (bak›n›z fiekil 4.2). En büyük jet geniflli¤i noktas›
ile menfez/difüzör aras›ndaki mesafe Lb ile gösterilir.

‹zotermik Olmayan Taze Hava
Kataloglarda verilen at›fl mesafeleri istisnas›z izotermik hal içindir.
Üflenen havan›n s›cakl›¤› oda havas› s›cakl›¤›ndan farkl› ise, izotermal
olmayan hal geçerlidir. So¤uk hava afla¤› düfler, s›cak hava yukar›
yükselir. Besleme havas›n›n yüksek so¤utma yüklerinde yatay
olarak üflenmesi halinde her derece s›cakl›k fark› için at›fl mesafesi
%1,5 azal›r. Buna karfl›l›k düfley yay›lma mesafesi bv daha yüksek
de¤erler al›r. Tam tersine üflenen yatay hava daha s›cak ise her derece
s›cakl›k fark› için at›fl mesafesi %2 genifller (bak›n›z fiekil 4.3).
Bitifl H›zlar›
S›n›rl› bir alanda hava jeti çekirde¤inin h›z› afla¤›daki formülle hesaplanabilir.
Vx = (L02 . 0,2) / X
Burada X (m), menfez/difüzör ile Vx (m/s) çekirdek h›z›n›n belirle-

nece¤i nokta aras›ndaki mesafeyi göstermektedir.
Örne¤in; At›fl mesafesi L02 = 3 m olan bir difüzörde
Jet h›z›n›n 0,3 m/s oldu¤u mesafe,
X = 3. 0,2 / 0,3 = 2 m olarak hesaplan›r.
Coanda Etkisi
E¤er hava çevreleyici bir yatay düzleme, örne¤in tavana paralel olarak
üflenirse, hava jeti ile tavan aras›nda bir negatif bas›nç oluflur.
Bu bas›nc›n etkisi ile jet tavana yap›fl›r. Coanda etkisi denilen bu
olay, özellikle so¤uk hava üflendi¤inde büyük önem kazan›r. Mümkün
en büyük coanda etkisini yaratabilmek için, hava her menfezden
küçük miktarlarda bütün tavan boyunca düzgün olarak ve
mümkün olan en büyük h›zda üflenmelidir.
Coanda etkisi, h›z›n 0,35 m/s de¤erinin alt›na inmesi halinde tamamen
kaybolur. Coanda etkisi yaratman›n en iyi yolu tavandaki bir
menfez veya difüzörden 360° tam çevreye hiç bir engelleme olmadan
yatay düzlemde yüksek h›zda hava üflemektir.
Asma Montaj Biçimi
Kataloglardaki at›fl mesafesi de¤erleri, menfezin tavan yüzeyine
oturmas› hali içindir. E¤er ç›k›fl a¤z› tavana as›l› biçimde ise, serbest
hava jetinin at›fl mesafesi fiekil 4.4’de gösterildi¤i gibi,

L02 as›k = 0,8 . L02
formulü ile verilebilir. Bu durumda at›fl mesafesi k›salmaktad›r.
Tavandan Taze Havan›n Düfley Olarak Üflenmesi
Düfley do¤rultuda at›fl mesafesi de¤erleri de izotermik hal için verilmifltir.
E¤er Δt = 10 °C daha so¤uk hava üfleniyorsa, at›fl mesafesi
izotermik hale göre %100 artar. Tam tersine ›s›tma halinde Δt =
10 °C daha s›cak hava üflenmesi durumunda at›fl mesafesi, katalogdaki
de¤erin yar›s›d›r.
4.2. ODADA HAVA DA⁄ILIMININ PLANLANMASI
‹nsanlar›n bulundu¤u yaflam bölgelerinde hava h›zlar› 0,2 m/s
de¤erinden daha fazla olmamal›d›r. Bunun için menfezler veya
difüzörler uygun olarak seçilmelidir. Menfezler öyle seçilip boyutland›
r›lmal›d›r ki, hava at›fl menfezleri L02, fiekil 4.5’de görülen
odaya ait A,B,C boyutlar›n› aflmas›n. fiekil 4.5’de görülen örneklerde
yaflam bölgelerinde havan›n h›z de¤erleri rahats›z edici de¤erlerin
alt›nda kalmaktad›r. E¤er iki karfl›l›kl› hava jeti çarp›fl›yorsa at›fl
mesafesi,
L02

L02 ≤ A/2 + C
flart›n› sa¤lamal›d›r. E¤er menfez bir duvara karfl› üflüyorsa,
L02 ≤ B + C
flart›n› sa¤lamal›d›r. Bu formüller menfez veya difüzörün maksimum
hava at›fl mesafesi de¤erlerini hesaplamakta kullan›labilir. Uygun
bir hava da¤›l›m› elde etmek için hava at›fl mesafeleri maksimum
de¤erin %75’inden daha az tutulmal›d›r.
E¤er iki veya daha fazla say›da menfez veya difüzör birbirine paralel
olarak hava üflüyorsa ve aralar›ndaki Amesafesi bh yatay yay›lma
mesafesinden daha küçükse, bu durumda at›fl mesafesi afla¤›daki
formüle göre art›r›lmal›d›r (bak›n›z fiekil 4.6).

L02 ≤ A/2 + C
flart›n› sa¤lamal›d›r. E¤er menfez bir duvara karfl› üflüyorsa,
L02 ≤ B + C
flart›n› sa¤lamal›d›r. Bu formüller menfez veya difüzörün maksimum
hava at›fl mesafesi de¤erlerini hesaplamakta kullan›labilir. Uygun
bir hava da¤›l›m› elde etmek için hava at›fl mesafeleri maksimum
de¤erin %75’inden daha az tutulmal›d›r.
E¤er iki veya daha fazla say›da menfez veya difüzör birbirine paralel
olarak hava üflüyorsa ve aralar›ndaki Amesafesi bh yatay yay›lma
mesafesinden daha küçükse, bu durumda at›fl mesafesi afla¤›daki
formüle göre art›r›lmal›d›r (bak›n›z fiekil 4.6).

4.3. MENFEZ – D‹FÜZÖR T‹PLER‹
Odada kullan›lan temel havaland›rma aç›kl›klar›n› menfez, tavan
difüzörü, yar›k difüzör ve perfore tavan olarak saymak mümkündür.
Bunlar›n d›fl›nda jet tipi üfleme a¤›zlar› ve valf tipi egzoz ve üfleme
aç›kl›klar› say›labilir.
fiekil 4.9’da çeflitli tip menfez, difüzör ve havaland›rma aç›kl›klar›
gösterilmifltir. Ayr›ca pek çok aksesuar bu kapsama dahil edilebilir.
Bunlar aras›nda fiekil 4.10’da hacim damperleri gösterilmifltir.

Yüksek indüksiyon oranlar›na sahip aç›kl›klar›n at›fl mesafesi k›sa,
buna karfl›l›k s›cakl›¤›n eflitlenmesi çabuktur.
Radyal at›fl yapan tavan difüzörlerinin yar›k (slot) difüzörlere göre
at›fl mesafeleri k›sad›r ve s›cakl›k daha çabuk eflitlenir. Menfezler
uzun at›fl mesafelerine sahiptir, buna karfl›l›k difüzyon ve indüksiyon
oranlar› en düflüktür. Burada sözü edilen indüksiyon, üflenen
hava jetine çevreden kar›flan oda havas›n› ifade etmektedir. Bu nedenle
yuvarlak ve kare tavan difüzörleri, belirli bir hacme, menfezlerden
veya slot difüzörlerden çok daha fazla hava verebilirler.
Burada aç›kl›klar›n debisini s›n›rlayan odadaki hava hareketinin h›-
z›d›r. Bu h›z yaflan›lan bölgede 0,13 – 0,18 m/s de¤erlerini geçmesi
halinde rahats›z edici olur. Baz› hacimlerde daha yüksek hava h›zlar›
na izin verilebilir veya tavan yükseklikleri uzun at›fl mesafelerine
müsaade edecek ölçüde yüksek olabilir.
Yüksek indüksiyon oran› karakteristi¤ine sahip havaland›rma aç›kl›
klar› ayn› zamanda düflük besleme havas› s›cakl›¤› olan klima tesisat›
nda baflar› ile kullan›labilir. Oda havas› ile besleme havas› s›-
cakl›klar› aras›ndaki büyük fark, yüksek indüksiyon oran›na ba¤l›
olarak k›sa mesafede eflitlenir. Tavan difüzörleri so¤utma halinde
17-19 °C s›cakl›k farklar›na kadar kullan›labilirler. Slot difüzörler
ise 14 °C s›cakl›k farklar›na kadar kullan›labilirler. Menfezler ise iyi
dizayn edilmifl sistemlerde 11 °C s›cakl›k farklar›na kadar kullan›-
labilir.
Coanda etkisi en iyi tavan difüzörlerinde elde edilir. Slot difüzörler
tavan boyunca üflediklerinde e¤er yeteri kadar uzunlarsa ve tavan›
kapl›yorlarsa Coanda etkisi yarat›rlar. Menfezlerin yaratt›¤› Coanda
etkisi uygulama biçimine göre farkl› derecelerdedir.
Birçok havaland›rma tesisat›nda ise, havaland›rma aç›kl›klar› do¤-
rudan aç›ktan giden kanal üzerinde bulunur. Bu tür aç›kl›klardan üflenen
hava jeti hem alttan, hem de üstten çevre havas›yla kar›fl›r.
Bunun sonucu oda havas› ile kar›fl›m oran› yüksektir ve at›fl mesafesi
%33 daha k›sad›r. Bu tip menfezlerin birim alan›ndan üflenen
hava art›r›labilir. Do¤rudan aç›ktan geçen kanala tak›lan tavan difüzörlerinde
so¤uk havan›n s›cakl›k fark› 8 ile 11°C ile s›n›rlanm›flt›r.
Slot difüzör ve menfezlerde ise bu durumda çok belirgin bir düflme
e¤ilimi vard›r.
Tablo 4.11’de çeflitli havaland›rma aç›kl›klar› için tecrübeye dayal›
tipik kapasiteler verilmifltir. Aç›kl›k seçiminde bu tablodan yararlan›
labilir. Burada standart flartlar göz önüne al›nm›flt›r. Yüksek tavan,

aç›ktan giden kanal, odan›n kullan›m yo¤unlu¤u, ürün özellikleri
gibi özel flartlar bu tablodaki de¤erleri farkl›laflt›rmay› gerektirir.
Menfez Seçim Prosedürü
Menfez seçimi ve yerleflimi için afla¤›daki yol izlenebilir:
1. Her hacme üflenecek hava miktar› belirlenir.
2. Her hacme konulacak menfez say›s› ve tipi belirlenir. Bunun için
gerekli hava miktar›, at›fl için kullan›labilecek mesafe, yap›n›n
karakteristikleri ve mimari yaklafl›m gibi faktörler gözönünde tutulur.
Bu amaçla Tablo 4.11 yard›mc› olabilir. Ayr›ca menfez üreticilerinin
sundu¤u katalog bilgileri önemli bir yard›mc› kaynakt›
r.
3. Menfezler oda içinde havay› mümkün oldu¤unca homojen ve
düzgün olarak da¤›tabilecek biçimde yerlefltirilir.
4. Üretici kataloglar›ndan hava miktar›, ç›k›fl h›z›, da¤›t›m biçimi ve
ses düzeyi gibi performans bilgilerini kontrol ederek uygun boyutta
menfez seçilir. Bu arada seçim ve uygulamada üreticinin
tavsiyelerine uyulmal›d›r.
Menfez tipi seçimiyle ilgili yard›mc› olmak üzere Tablo 4.12 kullan

kullan›
labilir. Yüksek tavanlar, aç›ktan giden kanal üstündeki menfezler
gibi özel durumlarda ve ola¤an d›fl› oda yüklerinde bu tablo tavsiyeleri
geçerli olmayacakt›r. Bu durumlarda üretici bilgilerine baflvurulmal›
d›r.
Çeflitli Tip Menfezler ve Bunlar›n Performanslar›
Yukar›da anlat›lan çeflitli tip menfezlerin ›s›tma ve so¤utma halinde
performanslar› de¤iflmektedir. Genellikle bir hal için performans›
iyi olan bir menfez, di¤er hal için kötü bir performans sergilemektedir.
Menfez seçilirken kullan›m koflullar› mutlaka dikkate al›nmal›
d›r. Yaz ve k›fl mükemmel hava da¤›t›m› genellikle hibrit sistemlerde
mümkün olabilmektedir. Burada yaz›n so¤uk hava tavan düzeyinden
üflenirken, k›fl›n hava baflka elemanlarla döfleme seviyesinden
d›fl pencere boyunca yukar› do¤ru üflenmektedir. Böylece en
uygun hava da¤›l›m› elde edilmektedir. Çeflitli tip menfezler 5 grupta
toplanarak bunlar›n izotermal, ›s›tma ve so¤utma hallerindeki
performanslar› fiekil 4. 13 ile 4.17 aras›nda özetlenmifltir. ASHRAE’den
al›nan bu flekil menfez performanslar› hakk›nda genel bir
fikir vermektedir. Bu flekildeki,
A tipi menfezler (fiekil 4.13): Havay› yatay olarak veren, tavana veya
tavana yak›n monte edilen menfezler,
B tipi menfezler (fiekil 4.14): Aç›lmayan bir jet ile havay› düfley
olarak yukar› veren, döflemeye veya döfleme yak›n›na monte edilmifl
menfezler,
C tip menfezler (fiekil 4.15): Aç›lan bir jet ile havay› düfley olarak
yukar› veren, döflemeye veya döfleme yak›n›na monte edilmifl menfezler,
D tip menfezler (fiekil 4.16): Havay› yatay olarak veren, döflemeye
veya döfleme yak›n›na monte edilmifl menfezler,
E tipi menfezler (fiekil 4.17): Primer havay› düfley olarak püskürten,
tavana veya tavan yak›n›na monte edilmifl menfezlerdir.

4.3.1. Duvar Tipi Dikdörtgen Havaland›rma Menfezleri
Bu menfez tipi ve boyutlar› fiekil 4.18’de gösterilmifltir. Bu tiplerin
en uygun kullan›m yeri duvar›n üst kotlar›d›r. Menfezlerin tavana
monte edilerek düfley yönde hava üflemeleri konfor uygulamalar›
nda genellikle kabul edilmez. Bu menfezler hem egzoz, hem de
besleme havas› temininde kullan›labilir. Kanatlar› ayarlanabilir.
Böylece havay› istenilen yöne üflemek mümkündür. Tek s›ra kanatl›
ve iki s›ra kanatl› tipleri vard›r. ‹ki s›ra kanatl›larda hava yönünü
yatay ve düfley do¤rultuda ayarlama imkân› vard›r. Malzeme olarak
alüminyum ve çelik tipleri bulunmaktad›r. Bunlarda aksesuar olarak
montaj çerçevesi ve hacim kontrol damperi kullan›labilir.Duvara montaj› için civata kullan›ld›¤›nda boyun ölçüsü
(A-6 mm.) x (B-6 mm.) olacakt›r.
Montaj çerçevesi ve yay ile tespit edildi¤inde,
Boyun ölçüsü = A x B olacakt›r.
Özellikleri:
Menfeze ait performans de¤erleri, seçim diyagramlar› halinde fiekil
4.19’da verilmifltir. Bu flekilde iki diyagramdan biri besleme menfezi
haline, di¤eri egzoz menfezi haline aittir. Hava at›fl mesafesi, L02
izotermal hava üflenmesi halinde, üstteki diyagramdan okunabilir.
Buradaki de¤er kanat ayar›n›n 0° sapmal› olmas› ve menfezin tavandan
300 mm. afla¤› monte edilmesi hali için geçerlidir. Farkl› kanat
sapma aç›lar› halinde gerekli düzeltmeler Tablo 4.20’de verilmifltir.
Ses bas›nc› seviyesi, LA yine diyagramdan okunabilmektedir. Burada
okunan gürültü de¤erleri oda sönümünün 4 dß olmas› hali içindir.
Yine diyagramda okunan de¤erler hacim kontrol damperi yokken
ve kanatlar 0˚ sapmaya ayarlanm›flken geçerlidir. Farkl› sapt›rma
aç›lar› halinde ilave düzeltme faktörü, Tablo 4.21’de verilmifltir.
Menfezin ses güç seviyesi ise frekans bandlar›na göre,
Lw = LA + KOK
formülü ile bulunur. KOK de¤erleri Tablo 4.22’den al›nabilir. Hacim kontrol
damperi kullan›ld›¤›nda, toplam bas›nç kayb› Pt (Pa) ve ses bas›nç seviyesinde
LA dB (A) yap›lacak düzeltmeler Tablo 4.23’de verilmifltir.
Sapma aç›s›na ve tavandan olan mesafeye göre jet biçimleri fiekil
4.24’de gösterilmifltir.
95

 

 

 

 

 

4.3.2. Kare Tavan Difüzörleri (Anemostat)
Bu menfez tipi ve boyutlar› fiekil 4.25’de gösterilmifltir. Bu difüzörler
tavana yap›fl›k olarak monte edilir. Kanatlar› sabittir ve tavana 4
yönde yatay besleme havas› üflemekte kullan›l›rlar. Tavan›n merkezinde
yerlefltirilmeleri uygundur. S›cak veya so¤uk havay› ayn› mükemmellikte
beslemeye uygundurlar. Malzeme yine alüminyum veya
çelik olabilir. Yine aksesuar olarak montaj çerçevesi ve hacim
kontrol damperi kullan›labilir. Difüzöre ait iki adet performans diyagramlar›
fiekil 4.26’da verilmifltir.
‹lk diyagramda 4 yöndeki eflit olan at›fl mesafesi okunmakta ve boyut
seçimi yap›lmaktad›r. ‹kinci diyagramdan ise bas›nç düflümü ve
ses seviyesi de¤erleri okunmaktad›r.

4.3.3. Ayarlanabilir Kanatl› Tavan Difüzörleri
Bu tip difüzörlerde Coanda etkisi önemlidir. Kanat pozisyonlar› belirli
bir konuma gelinceye kadar Coanda etkisi sürer ve at›lan hava

tavana yap›fl›r. Bundan sonra kanatlar daha da aç›l›rsa, hava üflemesi
düfley do¤rultuda gerçekleflir. Sonuç olarak ayarlanabilir kanatl›
tavan difüzörleri aç›ktan giden kanallara monte edildi¤inde kanat
ayar› ile sürekli bir biçimde üflenen havay› yatay pozisyondan, düfley
pozisyona kadar de¤ifltirmek mümkündür.
4.3.4. Slot Difüzörler
Bu difüzörler bir veya birden çok ince uzun yar›k fleklinde ç›k›fl elemanlar›
d›r. Kenar oranlar› 10’dan büyüktür. VAV uygulamalar›na
uygun bir ç›k›fl eleman›d›r. Üfleme havas›yla ortam aras›nda 10 °C
mertebelerine kadar s›cakl›k fark› olabilir.
Dik ak›fll› slot difüzörler en iyi duvar uygulamalar›nda kullan›l›r.
Duvar üst kotlar›ndan veya parapet ve süpürgelik kotlar›ndan veya
döflemeden üfleme biçimi uygulanabilir. E¤er duvar üst kotlar›nda
yerlefltirilen duvara dik ak›fll› slot difüzörler tavandan 150-300 mm.
afla¤›da ise ve Coanda etkisi yaratacak ölçüde genifl ise üflenen ha-

va düflmez. Aksi halde tavana do¤ru yönlendirmek gerekir. Tavan›n
600 mm. alt›nda ise so¤uk havan›n düflmesi önlenemez.
Tavana monte edilen tiplerinde ise paralel ak›fll› slot difüzörler kullan›
l›r. Tavan yüksekli¤i 2,60-4,00 m olan yerlerde kullan›labilir.
Dik ak›fll› slot difüzörlerin de tavana montaj› mümkündür. Ancak
bu durumda afla¤› do¤ru üflenen hava, lokal yüksek hava h›zl› bölgeler
yaratacakt›r.
Bunlar bir duvara yak›n veya kullan›lmayan veya geçici kullan›lan
bölgelerin üzerine yerlefltirildi¤inde iyi sonuçlar al›nmaktad›r. Ancak
yine de dik ak›fll› bir difüzörü tavana afla¤› üfleyecek pozisyonda
yerlefltirirken dikkatli olunmal›d›r. Üflenen hava s›cakl›¤›ndaki
de¤iflmeler, hava jetinin biçimini çok etkiler.
Duvar alt kotlar›na veya döflemeye yerlefltirilen slot difüzörler duvara
paralel veya duvara do¤ru yönlendirilmifl olarak hava üflerler

4.3.5. Swirl Difüzörler
Bu tip ç›k›fl elemanlar›nda besleme havas› mahal havas›yla çabuk
kar›fl›r. Bu elemanlar›n seçimi ve yerleflimi do¤ru yap›ld›¤›nda mahalde
büyük hava de¤iflim say›lar›na ve dolay›s›yla büyük so¤utma
yüklerine karfl›l›k gelen hava debilerine ulafl›labilir. Besleme havas›,
menfez bo¤az›na genellikle 1-3 m/s h›zla girer ve özel form verilmifl
kanatlar arac›l›¤› ile radyal ve yatay do¤rultulu çok say›da hava
jeti olarak menfezden ç›kar. Her bir hava jeti ayn› zamanda kendi
ekseni etraf›nda dönme hareketi yapar. Bundan dolay› kar›fl›m
h›zl› olur. So¤utmada 10-14 °C; ›s›tmada sabit kanatl› tiplerde 6 °C,
de¤iflken kanatl› tiplerde 10-15 °C s›cakl›k fark› yarat›labilir. Montaj
yüksekli¤i 2,20-2,60 m de¤erine kadar inebilir.
Ayarlanabilir Swirl Difüzörler
Mahal içindeki so¤utma (veya ›s›tma) yükünün de¤iflmesine paralel
olarak ve özellikle so¤utmadan ›s›tmaya geçerken, sabit hava debili
sistemlerde besleme havas› s›cakl›¤›n›n da de¤iflmesi gerekmektedir.
S›cakl›k de¤ifltikçe hava ak›fl› etkilenir ve insanl› yaflam bölgelerinde
h›z de¤ifliklikleri konforu bozabilir. Bu nedenle de¤iflen
üfleme havas› s›cakl›klar›na ba¤l› olarak, ak›fl profilinde düzeltme
gerekebilir. Ayarlanabilir swirl difüzörlerde bu imkan dahilindedir.
Kanatlar›n ayarlanmas›yla veya yatay ve düfley h›z bileflenlerini de-
¤ifltirmek suretiyle üflenen hava profili de¤ifltirilebilir. Bu de¤ifliklik
elle yap›labilece¤i gibi, servomotorlar yard›m›yla otomatik olarak
da yap›labilir.
4.3.6. Hava Da¤›t›c› Tavanlar
Hava da¤›t›c› tavanlar, asma tavan alt›nda kalan hacmi bir plenum
olarak kullan›rlar. Buraya hava k›sa uçlu kanallarla verilir. Bu plenum
bölgesi düzgün bir plenum bas›nc› oluflacak flekilde düzenlenmelidir.
Ancak bu durumda flartland›r›lacak odaya düzgün bir hava
da¤›t›m› mümkün olur. Tavandan odaya havan›n üflendi¤i elemanlar
üreticiye göre de¤iflen formda delik veya yar›klara sahiptir. Bu
yöntem uniform oda s›cakl›¤›na sahip büyük hacimlerin havaland›-
r›lmas›na özellikle uygundur.
4.3.7. V.A.V. Sistemleri ‹çin Menfezler
Havaland›rma sistemlerinde kullan›lan özel ç›k›fl a¤›zlar›n›n veya
difüzörlerin performans›, genellikle kontrol kutusunun performans›
ndan ba¤›ms›zd›r. Bu kutular ister sabit debili kutular olsun, ister
V.A.V. de¤iflken debili kutu olsun belirli bir debi için seçilecek ç›-
k›fl eleman› ayn›d›r. Ancak bu seçilen ç›k›fl eleman›, ancak belirli
flartlarda ve belirli debide optimum hava da¤›t›m performans›n› sergiler.
V.A.V. sistemlerinde yüke ba¤l› olarak üflenen hava debisi de-
¤iflti¤inden odadaki hava hareketlerinin seviyesi de de¤iflir. En düflük
yük flartlar›nda, flartland›r›lan odadaki hava hareketleri de en
düflük seviyeye inecektir.
V.A.V. sistemlerinde menfez veya difüzör seçiminde, hava debisi
de¤eri olarak en büyük yükten daha küçük bir de¤eri esas almak
tavsiye edilir. Bu durumda en büyük yükte menfez afl›r› yüklenmifl
olur. Ancak bütün çal›flma aral›¤› göz önüne al›nd›¤›nda daha düzgün
bir performans elde edilir. Ayr›ca V.A.V. sistemleri için özel,
kanatlar› kontrol edilebilen difüzörler gelifltirilmifltir. De¤iflen debiye
göre kanat pozisyonu otomatik de¤iflerek sürekli optimum performans
korunmaya çal›fl›lmaktad›r.
4.3.7. Jet Menfezler
Büyük ve yüksek tavanl› yerlerde üfleme havas›n› yaflam mahalline
(insanl› bölgeye) ulaflt›rmak için uzun at›fl mesafelerine sahip jet
menfezler kullan›l›r. Bu menfezler tavandan üflemenin uygun olmad›¤›
mahaller için idealdir. Genellikle yan duvarlardan mahal ortas›
na do¤ru 10-30 m at›fl uzakl›klar›nda kullan›l›r. 30 m’yi aflan örnekleri
de vard›r. Hava jetinin do¤rultusu menfez eksenine göre art›
veya eksi 30 ° de¤ifltirilebilir. Bu aç› de¤iflikli¤i elle veya motorla
uzaktan yap›labilir.
4.3.8. Dönüfl ve Egzoz Havas› Aç›kl›klar›
Dönüfl havas› aç›kl›klar› do¤rudan bir kanala ba¤lanabilir veya havay›
bir odadan di¤er bölgeye geçiren basit menfezler olabilir.
Egzoz havas› aç›kl›klar› ise daima oda havas›n› bina d›fl›na tafl›yan
kanallara ba¤lan›r. Dönüfl veya egzoz havas› aç›kl›klar› boyutu ve
yerleflimi odadaki h›z ve bas›nç gereksinimlerini karfl›lamada belirleyicidir.
Genel olarak besleme havas› için kullan›lan ayn› tip menfez, difüzör,
slot difüzör, tavan difüzörü veya hava toplay›c› tavanlar kullan›
l›r. Egzoz havas› emifl a¤z› elemanlar›nda deflektörler, hava dengeleyiciler
ve yönlendiriciler gibi elemanlara gerek yoktur. Ancak
damperler egzoz elemanlar›nda da kullan›l›r.
4.4. TAZE HAVA VE EGZOZ MENFEZLER‹
D›fl hava emifl menfezleri mümkün oldu¤unca toz, is, egzoz gaz› ve
kokulardan ve direk olarak günefl ›fl›¤›ndan etkilenmeyecek yerlere
yerlefltirilmelidirler. Bu, özellikle uygun menfez yeri bulman›n zor
oldu¤u flehir içi uygulamalarda daha önemlidir. Emifl menfezinin
yeri hava kalitesi aç›s›ndan da de¤erlendirilip düflünülmelidir. Bunlar›
n yeri, bina yüksekli¤ine, havaland›rma menfezlerinin büyüklü-
¤üne ve yerleflimine, ayr›ca binadaki d›fl hava hareketlerinden oluflan
bas›nç da¤›l›m›na ba¤l› olarak etkilenir.
D›fl hava emifl menfezleri, filtre edilmemifl havan›n uzun kanallarda
tafl›nmas›n› engellemek için, santral›n çok uza¤›nda bulunmamal›-
d›r. E¤er uzun kanal konstrüksiyonu engellenemiyor ise, emifl menfezinden
hemen sonra bir ön filtre ile emifl havas› ön filtrelemeye tabi
tutulmal› ve as›l filtreleme, ilaveten mutlaka santralda gerçekleflmelidir.
Genel olarak d›fl hava emifl menfezlerinin seçiminde ve yerlefliminde
afla¤›daki hususlara dikkat edilmelidir.
– Havan›n binan›n kuzey veya do¤u taraf›ndan ve mümkünse hakim
rüzgar›n tersi yönünden emilmesi
– Emifl yerinin mümkün oldu¤unca serbest ve yüksek bir yerde olmas›
– Yer seviyesinin üstünden direk emifl yap›lmas›na sadece yeflil
alanlarda izin verilmesi ve izinsiz müdahale edilmemesi için ›zgaral›
olmalar›
– Hava al›fl›n›n cadde taraf›ndan olmamas›
– Teraslardan emifl durumunda, günefl ›fl›nlar›n›n yönüne göre havan›
n gere¤inden fazla ›s›nmamas›
– Ancak çok yüksek binalarda ve santral ayn› yükseklikte ise binan›
n ortas›ndan emifl yap›lmas›
– Çat› üzerinden emifl durumunda ana rüzgar yönüne dikkat edilmesi;
yaz›n günefl ›fl›nlar› etkisiyle çat› üzerinde afl›r› ›s›nm›fl hava
ak›m› oluflabilir, k›fl›n ise baca gazlar› sebebiyle çat› üzerinde kir-li hava oluflabilir, bu yüzden mümkün oldu¤unca yüksek ve serbest
emifl yap›lmas›na dikkat etmek gereklidir.
Egzoz Havas› At›fl Menfezlerinin Yeri
Egzoz havas› mümkün oldu¤unca en k›sa yoldan direk olarak d›-
flar›ya at›lmal›, böylece bunun çevreye olan etkisi azalt›lmal›d›r.
Alçak bir seviyeden egzoz havas›n›n at›lmas›nda, egzoz havas›n›n
yak›nda bulunan bina veya hacimlere by-pass sebebiyle d›fl hava
olarak tekrar emilme riski vard›r. Bu sebepten dolay› d›fl havan›n
emifl menfezleri ve egzoz havas›n›n at›fl menfezleri ayn› seviyede
olmamal› ve bir binan›n ayn› taraf›nda bulunmamal›d›r.
E¤er d›fl hava emifli ve egzoz havas› at›fl› çat›dan yap›l›yor ise, ana
rüzgar yönüne dikkat edilmesi gereklidir. Ana rüzgar yönüne do¤ru
bak›ld›¤›nda her zaman önce d›fl hava emifli daha sonra egzoz havas›
at›fl› yerlefltirilmelidir. Bunun tersi yap›ld›¤›nda egzoz havas› tekrar
içeri emilebilir (Bak›n›z fiekil 4.27). Bir ad›m ileride ise oluflan
rüzgar bas›nc›n›n egzoz havas› ç›k›fl› üzerinde etkisinin olmamas›
gerekti¤ine dikkat edilmelidir. Egzoz at›fl›n›n yerleflimi çat› yüksekli¤
inden yap›l›yor ise, bu at›fl problemsiz bir at›fl› garanti edecek flekilde
çat›n›n tepesinden yap›labilir. Çat› ç›k›nt›lar›n›n alt›ndan yap›-
lan at›fllarda cephede kirlilik oluflabilir ve bu at›fllar egzoz at›fl›n›n
problemsiz olaca¤›n› garanti etmezler.

E¤er egzoz at›fl› d›fl duvar üzerinde bulunan menfezler vas›tas› ile
yap›lacak ise, bu menfezler yoldan geçenleri etkilememek için arazi
kotunun en az 3 metre üzerinde bulunmal›d›rlar. E¤er egzoz at›fl›
yer seviyesinden yap›lacak ise, at›fl yeri, izinsiz kiflilerin ulaflamayaca¤›
bir yerde olmal›, su, toz vs. girmesi engellenmeli ve yoldan geçenleri
etkilememelidir.
Su Perdesi Üzerinden Hava Emifli
Kuru iklim bölgelerinde (Diyarbak›r gibi) evaporatif so¤utma
avantaj›n› kullanmak için d›fl hava süs havuzlar›nda fiekil 4.28’de
görülen su perdesi üzerinden de emilebilir. Böylece emilen hava
bir miktar so¤utulmufl olur, bu so¤utma her zaman yaklafl›k 3-4

derece mertebelerine ulafl›r. Bununla beraber emilen hava içinde
bulunan toz ve kir su perdesi üzerinde kal›r. Bu tarz bir emiflte
korozyona dayan›kl› ekipmanlar›n kullan›lmas›na dikkat edilmelidir.
4.5. DEPLASMANLI HAVALANDIRMA
Deplasmanl› havaland›rmada, flartland›r›lm›fl hava, istenen oda
s›cakl›¤›n›n biraz daha alt›nda bir s›cakl›kta, çok düflük h›zlarda
(0,5 m/s mertebelerinde) odaya verilir. Hava ç›k›fl a¤›zlar› döfleme
seviyesinde yerlefltirilmifltir ve flartland›r›lm›fl hava do¤rudan
yaflanan zona verilir. Egzoz veya dönüfl havas› menfezleriyse, tavan
seviyesindedir. So¤uk taze hava döflemeye yay›l›r ve ›s› kaynaklar›
etraf›ndan ›s›narak yukar› yükselir. Is› kaynaklar› olan insanlar,
makinalar vs. üzerinden do¤al konveksiyonla oluflan hava
hareketi; ›s›y›, kokuyu ve kirleticileri kayna¤›nda yakalayarak
toplar. Bu kirli ve ›s›nm›fl hava yukar›dan egzoz edilir. Böylece
›s› ve kirleticiler kayna¤›nda yakalan›p, oda havas›yla kar›flmadan
yukar›da toplan›r ve buradan d›flar› at›l›r. Toplam hacimde iki
bölge tan›mlanabilir. Yaklafl›k yaflam zonu olarak tan›mlanabilecek
zonda, herhangi bir resirkülasyon yoktur ve hava tek yönlü
yukar› akar. Bunun üzerinde resirkülasyonun oldu¤u bir kar›fl›m
bölgesi vard›r ki bu genellikle yaflam zonu üstündedir. Bu biçimde
yer de¤ifltirmeli bir hareket sayesinde çok daha az miktarda bir
hava ile ayn› etkinlikte havaland›rma ve so¤utma yapmak mümkün
olabilmektedir. Deplesmanl› havaland›rman›n üstün yönü budur.
Deplasmanl› havaland›rmada ve hava da¤›t›c› tavanlarda, di¤er tip
menfezlerde ve difüzörlerde oldu¤u gibi üflenen hava oda havas›yla
kar›flmaz. Burada taze havan›n hacmi süpürmesi amaçlanmaktad›
r. Deplasmanl› havaland›rma öncelikle endüstriyel binalarda ve
kuzey ülkelerinde uygulanm›fl ve gelifltirilmifltir. Ancak günümüzde
ofis binalar›nda ve dünyan›n her bölgesinde kullan›m› yayg›nlaflmaktad›
r. Bu sistemin uygulanmas›yla ilgili belirli kritik de¤erlere
dikkat edilmelidir. Aksi halde konfor klimas›nda draft veya lokal
rahats›zl›klar gibi sorunlarla karfl›lafl›labilir. Maksimum konvektif
so¤utma yükünün bu tip uygulamalarda 25 W/m2 de¤erini aflmamas›
tavsiye edilmektedir. Böylece yaflam bölgesinde s›cakl›k
gradyan› 3 °C de¤erini aflmayacakt›r.

 

 

 

 

 

Bir cevap yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Translate »