KLİMA VE HAVALANDIRMA SİSTEM UYGULAMALARI

KLİMA VE HAVALANDIRMA SİSTEM UYGULAMALARI Leave a comment

KLİMA VE HAVALANDIRMA SİSTEM UYGULAMALARI

Bu bölümde çeflitli klima ve havaland›rma uygulamalar› üzerinde
durulmufl, dizayn özellikleri verilmifl, kullan›labilecek sistemler tart›
fl›lm›fl ve hayata geçmifl projelerden örnekler verilmifltir. Uygulamaya
geçilmeden önce bir konunun alt› çizilmelidir. Uygulaman›n
sa¤l›kl› olabilmesi aç›s›ndan, projelerin üzerinde dizayn flartlar› ile
ilgili afla¤›daki notlar mutlaka yaz›lmal›d›r:
1.So¤utma gruplar› için so¤uk su devresinde kabul edilen direnç
2.Santrallardaki serpantin direnci (su taraf›)
3.Eflanjör direnci
4.Fan coil dirençleri
5.Kapal› devre ise su so¤utma kulesi direnci
Benzer flekilde klima santrallerinde hesaplanan hava taraf› dirençleri
de projeler üzerine ifllenmelidir.
Cihazlar veya santral sat›n al›n›nca cihazlar›n direnci ile proje üzerindeki
de¤erler kar›fllaflt›r›lmal›d›r. Buna göre pompalar›n veya
santral fanlar›n›n bas›nc› yeniden gözden geçirilmelidir. Yukar›da
say›lan su devresi üzerindeki direnç yaratan cihazlar ile klima santral›
elemanlar›n›n seçiminde enerji maliyetleri mutlaka dikkate al›nmal›
d›r. Petrolün 30 dolara ç›kt›¤› günümüzde enerji pahal›d›r. Bu
pahal› enerjiyi sürekli harcayacak direnç elemanlar›n›n iyi seçilmesi,
yani daha az direnç gösteren elemanlar›n (örne¤in plakal› eflanjör
gibi) seçilmesi çok önemlidir. Sürekli enerji harcayan elemanlar›
n dirençlerinin minimum tutulmas› bir proje tasar›m hedefi olmal›
d›r. Unutulmamal›d›r ki havaland›rma sistemlerinde enerji
fanlarda de¤il, kanal sisteminde tüketilir.14.1. KONUTLAR
14.1.1. Konutlarda Klima
Bir binan›n genelinde konfor flartlar›n›n sa¤lanmas› için, iki oda
aras›nda s›cakl›k fark›n›n 1 °C de¤erini aflmamas› laz›md›r. Baz› kat
planlar› tüm cephelere da¤›t›lm›fl flekildedir. Da¤›l›m ne kadar fazla
ise günefl, rüzgar gibi afl›r› ›s›nma ya da afl›r› so¤umaya neden
olabilecek çevresel faktörlerin etkileri o denli büyük olur. Ayr›ca
komflu odalar›n birbirlerine etkileri gece veya gün içerisinde, yaz
veya k›fl içerisinde de¤iflkenlikler tafl›r. Bu türden evlerde tek zonlu
klimatizasyon sistemleri kullan›lamaz. Odalardaki farkl› yükler gözönüne
al›nd›¤›nda, binan›n birden çok farkl› evin birarada bulundu¤
u bir mekan olarak düflünülmesi gerekir.
Tek zonlu merkezi sistem:
• Odalarda de¤iflken yüklere göre kontrol imkan› yoktur.
• Cihaz tek bir termostat ile kontrol edilir.
• Fan debisi sabit tutulabilir.
• Fan debisi de¤iflken tutulabilir.
Tek zonlu sistemin kullan›lmas› uygun bulunmayan durumlarda çok
zonlu sistemler kullan›l›r. Çok zonlu sistemlerin belli bafll› özellikleri
afla¤›da özetlenmifltir:
• Hava ak›fl› her zonda ayr› kontrol edilir. Branflmanlarda kontrol
damperleri kullan›l›r ve odada yahut kanal içerisinde konumland›
r›lan termostatlar ile s›cakl›k kontrolü gerçeklefltirilir.
• Merkezdeki cihazda bulunan bir mikro ifllemci ile zon termostermostatlar›
ndan gelen bilgiler de¤erlendirilir ve cihaza kumanda
edilir.
• Üfleme debisi sabit olabilir, fakat ekipman içerisindeki ak›fl›n
sa¤lanabilmesi için bir by-pass damperi kullan›m› gereklidir.
• Üfleme debisi, fan debisinin ayarlanmas› ile de¤ifltirilebilir.
Is› kazançlar›, en çok güneflten gelen radyasyon kazançlar›na, cam
büyüklüklerine ve camlar›n yönlerine ba¤l› olup bat› ve do¤u yönlerine
bakan odalarda günefl ›fl›nlar› daha yat›k geldi¤i için ›s› kazanc›
maksimumda oluflurken, güney bölümünde daha az, kuzey
bölümünde ise bu kazançlar ihmal edilebilecek kadar azd›r. Daha
genifl pencere yüzeyine sahip binalarda k›fl aylar›nda radyasyon ile
gelen ›s› kazançlar› baz› odalarda ilave ›s›tma etkisi yarat›r. Oda termostad›
n›n radyasyon kaynakl› ›s› kazanc› yüksek olan bu türden
bir odaya yerlefltirilmesi tüm evin iklimlendirme koflullar›n› etkileyebilir.
Oda içerisinde alg›lanan s›cakl›k tüm evin geneli için geçerli
olmaktad›r. Ayr›ca so¤uk gecelerde veya bulutlu, ya¤›fll› havalarda
bu durum tam tersine döner. Büyük cam yüzeyler nedeni ile ›s›
kay›plar› artacakt›r. Termostad›n bulundu¤u oda bu türden bir mekan
ise; oda içerisinde alg›lanan referans s›cakl›k de¤eri di¤er tüm
odalar için geçerli olacakt›r.
Bu türden evlerde tek zonlu klimatizasyon kullan›lamaz. Is› kazançlar›
hesaplan›rken kullan›m saatleri ve kullan›m amaçlar› dikkate
al›nmal›d›r. Özellikle gün içerisinde çok kullan›lmayan, d›fl hava s›-
cakl›klar›n›n düflük oldu¤u saatlerde kullan›lan ve düflük s›cakl›k istenmeyen
yatak odalar›nda, ›s› kazançlar› daha düflük al›nabilmektedir

Yaz aylar›nda ›s› kazanc› yüksek olan binalarda k›fl aylar›nda ›s› kay›
plar› nispeten az olur. Ayn› durum tam tersi için de geçerlidir. Tek
zonlu ›s›tma ve so¤utma sistemlerinde branflmanlarda kullan›lan ç›-
k›fl damperleri mevsim geçifllerinde ayarlanmal›d›r. Ayn› oda için
k›fl mevsimindeki ›s› kay›plar› yaz aylar›ndaki ›s› kazançlar›ndan
farkl›d›r. Özellikle k›fl aylar›nda gerekli olan taze hava, genelde yaz
aylar›nda gerekli olan miktardan daha fazla oldu¤u için bu türden
farkl›l›klarla karfl›lafl›labilir.
‹ki veya daha fazla kat birbirleri ile bir merdiven bofllu¤u veya benzeri
bir konstrüksiyon ile ba¤lant›l› ise, ortam›n üst katlarda afl›r› s›-
cak ve alt katlarda afl›r› so¤uk olmas› problemi ile karfl›lafl›l›r. Bu
problemin nedeni, s›cak havan›n yo¤unlu¤unun so¤uk havadan daha
düflük olmas› ve s›cak havan›n üst bölümlerde toplanmas›d›r. Teoride;
hava kanallar›nda damper kullan›m› ile veya branflmanlar›n
do¤ru ayarlanmas› ile daimi bir ak›flta uniform bir oda s›cakl›¤› sa¤-
lan›r. Böylece her odada istenilen yükün karfl›lanmas› mümkündür.
Merkezi sistemin so¤utma veya ›s›tmas› kapal› iken, yani odalarda
ihtiyaç yokken, cihaz içerisindeki fan›n çal›flmas› ile odalara taze
hava beslemesi yap›labilir. Fakat baz› durumlarda bu strateji ifle yaramayabilir.
Herhangi bir branflmanda kullan›lan damper sabit ise;
oda içerisinde ›s›tma ya da so¤utma yükünün dengeli olarak karfl›-
lanabilmesi mümkün de¤ildir. Oda içerisinde yük, radyasyon kazanc›
veya di¤er iç etkenlerden ötürü sürekli olarak de¤iflir.
Çok katl› konutlarda (villa vb.) katlar›n klimatizasyonu ayr› ayr› cihazlar
ile çözülmeye çal›fl›lmal›, yönleri (bat› – do¤u) veya kullan›
m zamanlar› farkl› olan mahaller (özellikle yatak odalar› ile genel
yaflam mekanlar›) birbirinden ba¤›ms›z düflünülerek zonlama yap›l-mal›d›r. Böylelikle enerji tasarrufunun yan› s›ra, konforda maksimum
düzeyde sa¤lanm›fl olmaktad›r. Is› kazançlar› hesaplar›n›n sonucunda,
kat baz›nda iki veya daha fazla cihaz kullan›m›n› gerektiriyorsa
bat› ve do¤u cephelerine bakan mahaller ba¤›ms›z düflünülmeli
ve zonlamaya gidilmelidir. Baz› binalarda zonlama yap›lmas›-
na gerek yoktur. Özellikle kompakt yap›da ve tek alandan oluflan binalarda
odalar aras›ndaki s›cakl›k farklar› do¤al ak›fl ile kendili¤inden
azalabildi¤inden bu türden binalarda konfor flartlar› tek zonla
sa¤lanabilir. Fakat odalar birbirlerinden tamamen izole edilmifl ise
durum farkl›d›r. Çat› aras› bir odada, teras kat›nda kapal› bir odada,
bodrum kat›nda bir odada iklimlendirme istekleri farkl›d›r ve bu
farkl› amaçlarda kullan›labilecek odalar›n klimatizasyonu için zonlama
yap›lmas› zorunludur.
Çok katl› yap›larda (> 500 m2 villa vb.) merdiven boflluklar›na da
hava üflenmeli ve bu merdiven boflluklar›n›n bir hava bacas› gibi
çal›flmas› önlenmelidir. Konutlarda taze hava miktarlar› ortalama
%15 – 20 seviyelerinde olmal›, konutlar sürekli pozitif hava bas›nc›
nda tutulmal›; cam, kap› ve pencerelerden gelecek tozlar engellenmelidir.
Bu türden binalarda karfl›lafl›lan bir di¤er problem ise katlar aras›nda
koku geçifli ve kanallar taraf›ndan tafl›nan ses problemidir. Özellikle
sadece bir yahut iki cepheden enfiltrasyon ile taze hava alabilen
binalarda hava de¤iflim problemi yaflanabilir. Villalarda durum
apartmanlara benzer. Fakat farkl› olarak odalar iki veya daha fazla
katlara da¤›lm›flt›r. Genellikle en üst katlarda ›s› kazançlar› ve ›s›
kay›plar› çat› faktöründen ötürü di¤er katlara oranla daha fazlad›r.
Alt katlarda ise, kap›n›n s›kça aç›l›p kapanmas›ndan ötürü yükler
artabilir. Her villa için müstakil bir klima-havaland›rma sistemi gereklidir.
Ayr›ca her katta farkl› zonlama isteniyorsa çok zonlu sisteme
geçifl gerekebilir.
Pozitif hava bas›nc›n›n sa¤lanmas› ile ortamdaki pozitif bas›nçl› havan›
n mutfak, banyo ve tuvaletlerdeki egzoz sistemlerinden at›lmas›
sa¤lan›r. Spor odalar›, rutubet yapabilecek hava sirkülasyonunun
sa¤lanamad›¤› bodrum mahalleri gibi sadece özel mekanlarda
egzoz düflünülebilir. 20 m2 den büyük mutfaklarda k›smi hava üflemesi
düflünülebilir. Mutfak, banyo ve tuvalet hacimlerine hava üflemesi
yap›lmaz. Ayr›ca, ayn› kanaldan ›s›tma ve so¤utma yap›l›yor
ise banyoya hava üflenmez, buralara elektrikli ›s›t›c›l› radyatör
monte edilebilir.
Konutlarda kanal tipi klima iç ünite montaj› için en uygun yer antre
ve koridora bakan bir oda veya girinti olmaktad›r. Konutlarda asma
tavan uygulamas› yaflam mahallerinde hemen hemen hiç istenmedi¤
inden; hava kanallar›n›n koridorda monte edilip odalara koridordan
girifller yap›larak sistem çözüme ulaflt›r›labilmektedir. Koridordan
odalara girifl yap›larak üfleme yap›lan hava, bu odalar›n
aç›ld›¤› ortak bir mahale yerlefltirilen iç ünite veya dönüfl kanal› yard›
m›yla cihaza geri toplanabilmektedir. Bu tip uygulamalarda termostat
koridora yerlefltirilir. Büyük mahallerden hava dönüflünün
rahat sa¤lanmas› için bu mahallerin kap›lar›n›n alt›nda yeterli boflluk
b›rak›lmal› ya da kap›larda transfer menfezleri kullan›lmal›d›r.
Sistemde odalara hem üfleme, hem cihaza dönüfl menfezi monte
edilmek istendi¤inde; bu kanal birbirleri ile çak›flaca¤›ndan, koridordaki
asma tavan bofllu¤u artar, koridor tavan kodu düfler.

Önemli not: Hava ile ›s›tma yap›lacak ise kanallar cam kenar›na kadar
getirilmeli, s›cak hava cam üzerlerinden cama do¤ru yönlendirilmelidir
(fiekil 14.1). Aç›l› lineer menfezler bu ifl için idealdir.
Çok katl› konutlarda (villa vb.) yatak odalar›na hitap eden cihaz›n
iç ünitesi çat› aras›na, oturma ve yaflam mahallerine hitap eden cihazlar
bodrum kat›na monte edilebilirler. Kanal da¤›t›mlar›nda merdiven
köflelerinde b›rak›lm›fl boflluklar kullan›l›p yine koridordan
da¤›t›mlar yap›labilir (fiekil 14.2). Bu tür boflluklar bulunmayan konutlarda
döfleme delinerek (statik mühendisine dan›fl›lmal›) ve kanallar›
n geçti¤i noktalar yalanc› kolon gibi saklanarak hava kanal›
da¤›t›mlar› yap›labilir.
14.1.2. Konutlarda Havaland›rma
Geleneksel konut havaland›r›lmas›, kap› ve pencerelerin aç›lmas›yla
veya buralardan s›z›nt› ile do¤al olarak gerçekleflir. Enfiltrasyonla
(s›z›nt›) olan hava de¤iflimi normal hallerde 0,3 – 0,7 de¤iflim / saat
mertebelerindedir ki bu yeterli olabilmektedir. Ancak son y›llarda
iki yönde olan geliflmeler konutlarda mekanik havaland›rma ihtiyac›
n› ortaya ç›karm›flt›r. Bunlardan birincisi yap› tekni¤indeki de-
¤iflmelerdir. Örne¤in giydirme cephe yap›larda do¤al yolla ve pencerelerin
aç›lmas› ile havaland›rma imkân› ortadan kalkmaktad›r.
‹kinci ve daha genel olan mekanik havaland›rma zorunlu¤u ise yap›
larda enerji tasarrufu ile ilgili al›nan önlemlerden kaynaklanmaktad›
r. Tablo 14.3’de Almanya’da y›llara ba¤l› olarak konutlarda yönetmelikler
gere¤i ›s› kayb› de¤erlerinde meydana gelen düflmeler
iflaret edilmifltir. Is› kay›plar›ndaki bu düflmeler hem ›s› yal›t›m›n›n
art›r›lmas› ile transmisyonla olan ›s› kayb›nda, hem de yap›n›n s›zd›
rmazl›¤›n› art›rarak enflitrasyonla olan ›s› kayb›nda meydana getirilmifltir.
1970 y›l›nda y›ll›k 75 kWh/m2 olan müsade edilen enfiltrasyon
kayb› 1990 y›l›nda do¤al havaland›rmada y›ll›k 58 kWh/m2
de¤erine indirilmifltir.
389
fiekil 14.1.

Bu durum, yap›daki do¤al havaland›rmada ortaya ç›kan k›s›tlamalar›
göstermektedir. Pencerelerin s›zd›rmas› günümüzde klasik pencerelerin
%10’lar› mertebesine indirilmifltir.
Do¤al havaland›rma miktarlar›nda yap›lan büyük indirimler, di¤er
yandan iç hava kalitesi sorununu ortaya ç›karm›flt›r. ‹ç mekânlarda
çeflitli bakteri ve mantarlar›n ortaya ç›kmas›, oksijen yetersizli¤i, ter
ve sigara kokusu, buhar oluflumu, eflya ve yap› malzemelerinden yay›
lan gazlar gibi olumsuz faktörlerin artmas› iç hava kalitesinin düflmesine,
hastal›klara ve rahats›zl›klara neden olmufltur. Bu nedenlerle
bölümün bafl›nda da sözü edildi¤i gibi enerji tasarrufu önlemlerinden
daha bask›n olarak iç hava kalitesi önlemleri ABD baflta olmak
üzere uygulanmaya bafllanm›flt›r. Bu önlemler konutlarda da
mekanik havaland›rmay› gerekli hale getirmektedir.
Konutlarda gerekli havaland›rma, hava beslemesi 7,5 L/s de¤erinden
az olmamak flart› ile, saatlik hava de¤iflimi say›s› n = 0,5 – 1 l/h
de¤erleri aras›nda olursa yeterli kabul edilmektedir. Küçük hacimlerde
veya sigara içilmesi halinde saatte 1 hava de¤iflimi daha uygundur.
14.1.3. Konutlarda Mekanik Havaland›rma
Konutlarda merkezi mekanik havaland›rmada, oturma ve yatak odalar›
na filtre edilmifl, k›fl›n ›s›t›lan d›fl hava üflenir; egzoz havas› ise
mutfak, tuvalet ve banyolardan çekilir. E¤er taze havan›n egzoz havas›
ile ›s›t›lmas› için bir ›s› geri kazan›m cihaz› kullan›l›rsa, havaland›
rma için harcanan enerjiden yar›dan fazla tasarruf edilebilir.
Tek katl› veya villa tipi evlerde ›s› geri kazan›ml› havaland›rma tefiekilsisat› daha kolay kurulabilir.
Tek katl› evlerde mutfak davlumbaz›na ba¤lanabilen ›s› geri kazan›
ml› havaland›rma cihazlar›n özellikleri flu flekilde özetlenebilir:
1- Karfl›l›kl› klapeler sayesinde piflirme s›ras›nda di¤er bölgelerden
emilen hava azalt›l›rken, davlumbazdaki çekilen hava debisi art›-
r›labilmektedir.
2- So¤uk havalarda donma emniyeti olarak ortam havas›ndan kar›-
fl›m yap›labilir.
3- Ayr›ca so¤uk havan›n ›s›t›lmas› için s›cak su ba¤lant›s› yap›lmal›
veya elektrikle ›s›tma yap›lmal›d›r.
4- Bu sistemlerde yaz›n sadece egzoz yap›larak besleme fan› enerjisinden
tasarruf sa¤lanabilir.
5- Bu cihazlarda kontrollü havaland›rma, yemek piflirmelerde hava
emifl ayar›, ›s› geri kazan›m›, düflük gece iflletmesi gibi özellikler
bulunur.
6- Bu tür mekanik merkezi havaland›rma sistemlerinde ses problemi
ve hava kanallar›n›n yerleflimi sak›nca yaratmaktad›r.
7- Özellikle prefabrik evlerde, döfleme alt›ndan geçen yass› kanallarla
havaland›rma yap›lmas› mimari aç›dan uygun bir çözüm
oluflturmaktad›r
8- Çok katl› apartman tipi konutlarda ise en uygun çözümlerden biri,
iki dikey ana kanal ile bütün dairelere ulaflmaktad›r. Besleme
ve egzoz fanlar› çat›da yerlefltirilir. Her daireye ana kanallardan
bir besleme havas› kanal›, bir de egzoz havas› kanal› girer. ‹kisi
aras›nda her daireye ait ›s› geri kazanma cihaz› yerlefltirilebilir.
Ayr›ca besleme havas› ›s›tmas› bu cihazdan sonra yap›l›r. Daire
içinde kanal da¤›t›m› asma tavan içinden veya yükseltilmifl döfleme
alt›ndan gerçeklefltirilebilir. Yine oturma odas›, yatak odas›
gibi hacimlere sadece besleme havas› verilirken; mutfak, tuvalet,
banyo gibi hacimlerden sadece egzoz havas› emilir.
9- -4 °C’›n alt›ndaki d›fl s›cakl›klarda plakal› tip ›s› de¤ifltirgeçlerinde
donma nedeniyle t›kanmalar olabilir. Bu nedenle bu tip cihazlarda
ortam havas› by-pass yap›larak girifl havas› s›cakl›¤› yükseltilme
imkân› olmal›d›r.
Mal sahibinin istekleri do¤rultusunda daha basit veya daha karmafl›
k sistemler oluflturulabilir. Ayn› flekilde farkl› bölgelerde, farkl›
zamanlarda daha fazla ve daha az havaland›rma imkan› yarat›labilir.
Örne¤in geceleri sadece yatak odalar›n›n havaland›rmas›n›n çal›
flt›r›lmas› mümkündür. Tek katl› evlerde mutfak davlumbaz›na
ba¤lanabilen ›s› geri kazan›ml› havaland›rma cihazlar› kullan›labilir.
fiekil 14.4’de böyle bir sistem gösterilmifltir. Karfl›l›kl› klapeler
sayesinde piflirme s›ras›nda di¤er bölgelerden emilen hava azalt›l›rken,
davlumbazdan çekilen hava debisi art›r›labilmektedir. So¤uk
havalarda donma emniyeti olarak, ortam havas›ndan kar›fl›m yap›-
labilir. Ayr›ca so¤uk havan›n ›s›t›lmas› için s›cak su ba¤lant›s› yap›lmal›
veya elektrikle ›s›tma yap›lmal›d›r.
14.1.4. Konut Mutfak Havaland›r›lmas›
Konutlarda yemek piflirmeden kaynaklanan buhar ve kokular›n d›-
flar› at›lmas› için en yayg›n kullan›lan yöntem ocak üstü aspiratörlerdir.
Aspiratör debisi 360 m3/h de¤erini sa¤layabilmelidir. Türk tipi
mutfaklar için daha uygun olan ELICENT Chef 600 tipi aspiratörlerde
ise debi 620 m3/h de¤erine kadar ç›kabilmektedir. Debi
ayarlanabilir olmal›d›r. Aspiratör baca ba¤lant›s›nda ø 125 yuvarlak
metal kanal kullan›lmal›d›r.
Esnek alüminyum kanallar kir toplanmas› nedeni ile önerilmez. Bu
amaçla yayg›n kullan›lan ø 100 PVC borular ise yang›n tehlikesi ve
ses nedeniyle, kesinlikle kullan›lmamal›d›r. Yemek piflirme sonucu
filtre ve baca ba¤lant›s›nda biriken ya¤ tabakas›, ocaktan ulaflan bir
k›v›lc›m ile tutuflabilir. Filtre ka¤›d› ve yanabilen bir malzeme olan
PVC kanal, önemli bir yang›n potansiyeli oluflturur. Bu nedenle mutfak
egzoz sisteminde galvanizli saçtan imal edilmifl contal› s›zd›rmaz
(SPIROsafe) yuvarlak kanallar›n kullan›m› önerilir. Bacan›n da
tu¤la baca yerine galvanizli saçtan yap›lm›fl, yuvarlak tip contal› baca
olmas› tavsiye edilir. Çünkü aspiratör bacaya bast›¤› için mutfak
bacas›nda pozitif bas›nç hüküm sürer. Bu art› bas›nç alt›nda tu¤ladaki
çatlak ve derz aralar›ndan koku yaflam mahallerine s›zar. Baca s›zd›
rmaz biçimde birlefltirilmifl metal kanal olursa, böyle bir s›zma ol

 

mayacakt›r.
Havaland›rma kanal› 2 mm DKP sactan yap›lmal› PVC malzeme,
yan›c› oldu¤u için kullan›lmamal›, ba¤lant›lar kaynakl› veya flanfll›
yap›lmal›, ba¤lant›lar flanfll› yap›lacaksa, amyant conta kullan›lmal›,
üzerine 5 cm veya daha kal›n tafl yünü sar›lmal›, daha sonra alüminyum
folyo ve alüminyum levha ile kaplanmal›d›r. (Tutuflma riskini
azaltmak için)
Dirseklerden sonra temizleme kapa¤› olmal›d›r. Bu kapak yine amyant
contal› olmal›d›r.
Mutfaklarda aspiratörü, kanalla d›flar› uzatarak binan›n d›fl›na koymak
daha do¤rudur.
Avantajlar›;
1. Ses d›flar›da kalacakt›r.
2. Kanal eksi bas›nçta oldu¤undan kanaldan d›flar›ya s›zmalar olmayacakt›
r. S›zma kanal içine do¤ru olacakt›r.
Dolap içinde kal›yorsa havaland›rma aspiratörünün alt noktas› yerden
1,60 mt. olabilir. F›r›ndan taflma varsa bu yükseklik biraz daha
fazla olmal›d›r.
Mutfaklarda hava de¤iflimi 20 defa olmal›d›r. (Ancak hesap davlumbaz›
n boyutlar›na göre yap›lmal›d›r.)
Banyolarda ve mutfaklarda havaland›rma kap›n›n ters köflesinden
yap›lmal›, f›r›n ve küvet de bu bölgeye konulmal›d›r.
Bacalar ideal halde ba¤›ms›z olmal›d›r. Yani her dairenin ba¤›ms›z
bacas› olmal›d›r.
Genellikle apartmanlarda ortak baca kullan›l›r. Ortak bacalar kokunun
bir kattan di¤erine tafl›nmamas› için mutlaka flönt baca biçiminde
olmal›d›r. Katlar aras› yükseklik dikkate al›nd›¤›nda, flönt baca
uzunlu¤u 2 m. mertebesinde olmal›d›r. Dolay›s› ile aspiratör kanal›
n›n ba¤land›¤› flönt baca yaklafl›k 2 m. yükseldikten sonra ortak
ana bacaya aç›lmaktad›r. Böyle bacalarda, ayn› ana ortak bacaya üst
üste 7 kattan fazla flönt baca ba¤lanmamal›d›r. Dolay›s› ile 7 kat›n
üzerindeki apartmanlarda birden fazla ana ortak baca olacakt›r. fiekil
14.6.A, B, C’de görülen örneklerde 7, 14 ve 21 katl›
apartmanlarda SPIROsafe yuvarlak kanal ve fittingsten oluflan flönt
baca çözümleri ve ölçüleri verilmifltir.
Tablo 14.7’de ise 20 kata kadar apartmanlarda hesaplanan flönt baca
ve ana baca çaplar› ile ana baca say›lar› ve her ana bacaya ba¤-
lanacak flönt baca say›lar› verilmifltir. Do¤al hava girifli için mutfak
kap›s› alt›nda yeterli aç›kl›k bulunmal›d›r.
14.1.5. Konut Banyo ve Tuvalet Havaland›r›lmas›
Banyo buharlar› mantar oluflumuna, aynalar›n kararmas›na ve metalik
yüzeylerin paslanmas›na neden olur. Ayr›ca tuvaletlerdeki kokunun
eve yay›lmas› istenmez.
Bu nedenle kullan›lacak banyo aspiratörleri küvet üzerine yerlefltirilmeli
ve buhar›n ortama yay›lmadan d›flar› at›lmas› sa¤lanmal›d›r.
WC aspiratörü ise klozet üzerine yerlefltirilmelidir.
Banyo ve tuvaletlerde kesintili çal›flan sistemlerde hava debisi 90
m3/h tavsiye edilmektedir. Sürekli çal›flan sistemlerde ise debi 36
m3/h de¤erine düflebilir.
Buna göre banyo ve tuvalet havaland›rmas› için iki yöntem mevcuttur.
Birinci yöntem merkezi bir aspirasyon sistemi kurmakt›r.

Burada bir çat› aspiratörüne ba¤l› olan kanal sistemi her banyo veya
tuvaletten bir menfezle kirli hava toplar. Bu sistem sürekli çal›
fl›r.
Di¤er yöntemde ise her banyoda bir aspiratör bulunur. Aspiratörler
ortak havaland›rma bacas›na ba¤lanmal›d›r. Bu ortak flönt baca sistemi
aynen mutfakta anlat›lan gibidir.
Sadece hava debisi ve boyutlar farkl›d›r. Tablo 14.8’de banyolar için
yine 20 kata kadar flönt ve ortak ana baca ölçüleri verilmifltir. Bu hesaplarda
banyo aspiratör debileri 100 m3/h de¤erinde al›nm›flt›r.
E¤er flönt baca oluflturulam›yorsa ve banyo aspiratörü do¤rudan havaland›
rma flaft›na ba¤lan›yorsa, bu durumda aspiratör ç›k›fl›na ø
100 PVC dirsek ba¤lanarak hava yukar› do¤ru yönlendirilir.
Katalog sayfalar›ndaki örneklerde duvar tipi Muro ve Mini Muro;
cam tipi Mini Vitro banyo ve WC aspiratörleri, Elicent Duvar Tipi
Radia ve kanal tipi Aero Flo banyo ve WC aspiratörleri görülmektedir.
Bu aspiratörlerde modele göre debi 50 m3/h ile 320 m3/h aras›
nda de¤iflmektedir. Banyo – WC hacminde 10 – 15 hava de¤iflimi
yeterlidir.
Banyo aspiratörü kullan›ld›¤›nda banyo penceresi kapal› tutulmal›
ve kap› alt›nda hava girifli için yeterli boflluk b›rak›lmal›d›r. Aspiratör
elle kumandal› olabilece¤i gibi ayd›nlatma dü¤mesine de bir zaman
rölesi üzerinden ba¤lanabilir. Banyo aspiratörü dufl hacminden,
WC aspiratörü klozet üzerinden hava emmelidir. Böylece yo¤uflman›
n banyo içine da¤›lmas› önlenmifl olur.
Daha büyük hacimlerin havaland›rmas›nda modele göre 300 – 1400
m3/h debisi olan cam ve duvara tak›labilen Elicent Vitro aspiratörler
kullan›labilir. Merkezi aspirasyon için ise kanal tipi AXC radyal
aspiratör kullan›labilir.
14.1.5.1. Evsel Aspiratörlerin Banyo ve Dufllarda
Güvenli Kullan›m Bölgeleri
Binalar›n elektrik tesisat› uluslararas› normu IEC 364-7-701.32
banyo ve dufllarda riskli bölgeleri belirtmifltir. Bu bölgelerin s›n›fland›
r›lmas› fiekil 14.9’da gösterilmifltir. Standart korumaya sahip
fanlar flekilde gösterilen Zon 0, Zon 1 ve Zon 2’de kullan›lmamal›-
d›r. Standart banyo aspiratörleri ancak Zon 3 olarak gösterilen bölgeye
yerlefltirilebilir. Ancak koruma s›n›f› IPX4 olan fanlar Zon
2’ye yerlefltirilebilir. Zon 1 ve Zon 2 bölgelerine yerlefltirilecek fanlar
12 V alternatif ak›m veya 30 V do¤ru ak›m de¤erlerini aflmayan
voltajda çal›flmal›d›r. Bu fanlar izolasyonlu transformatörlere ba¤lanarak
çal›flmaktad›r. Bu transformatörler Zon 0-1-2 d›fl›ndaki bölgelere
monte edilmeli ve aspiratör ba¤lant›s› yap›lmal›d›r. 12 V alternatif
ak›m fanlar banyo ve duflun istenen her yerine (Zon 1), hatta
dufl alan› içine veya dufl veya küveti kullanan kiflinin ulaflabilece¤i
yerlere rahatl›kla monte edilebilir. Zon 3 bölgesine yerlefltirilen
transformatör sayesinde bu fanlar 230 V ana elektrik hatt›na ba¤lanabilir.
14.1.5.2. Konut Çamafl›r Odas› Havaland›rmas›
E¤er konutlarda merkezi havaland›rma yap›lm›yorsa ve ayr› bir çamafl›
r odas› varsa, buras› için de ayr› bir egzoz aspiratörü konulmal›-
d›r. Çamafl›r odas› aspiratörleri banyo aspiratörleri ile benzer biçimde

monte edilmelidir. Aspiratör kapasitesi olarak 10 L/s (36 m3/h) de¤eri
yeterlidir. Bu aspiratörlerin sadece çamafl›r y›kama halinde de¤il,
sürekli çal›flt›r›lmalar› tavsiye edilir. Ayr›ca özellikle çamafl›r
odalar›nda paket nem alma cihazlar› kullan›m› tavsiye edilir.

14.1.5.3. Sauna Havaland›rmas›
Konut tipi yap›larda saunalarda mekanik bir egzoz havaland›rmas›
imkân› olmal›d›r. Seans bittikten sonra saunan›n havaland›r›lmas› gerekir.
Bu amaçla kesintili çal›flacak bir egzoz aspiratörü tesis edilmelidir.
Elle kumandal› olarak kullan›lacak bu aspiratör debisi 25 L/s (90
m3/h) de¤erinde seçilebilir. Tesis biçimi banyo aspiratörlerine benzer.
14.1.6. Konutlarda Enerji Geri Kazanma
Tablo 14.3’de görüldü¤ü gibi sa¤l›k nedenleri ile fazla indirilemeyen
havaland›rma ›s› kay›plar›, transmisyonla olan kay›plara göre
çok büyük kalm›flt›r. 1970’te 75/180 olan oran, 1990’da 58/22 de-
¤erine yükselmifltir. Havaland›rma ›s› kay›plar›n› azalt›rken iç hava
kalitesini art›rman›n tek yolu ›s› geri kazanmal› mekanik havaland›
rma sistemleri olarak görülmektedir.
Bu sistemde gerek tek konutlarda ve gerekse apartman tipi konutlarda,
besleme ve egzoz kanallar› aras›na bir ›s› geri kazanma ünitesi
konulmakta ve bu ünitede so¤uk besleme havas›, s›cak egzoz
havas› ile ön ›s›t›lmaktad›r. Is› geri kazanma etkenli¤i %60 olan bir
›s› geri kazanma ünitesi ile, havaland›rma ile olan y›ll›k ›s› kayb› 58
kWh/m2’den 23 kWh/m2 de¤erine indirilebilmektedir (Burada verilen
de¤erler Almanya flartlar›nda 1700 saatlik tam yükte çal›flma hali
içindir).
Is› geri kazan›m› için konutlarda daha çok plaka tipi de¤ifltiriciler
tercih edilmektedir. Almanya’da yönetmeli¤e uygun 100 m2 bir
apartman dairesinde ›s› geri kazan›ml› bir mekanik havaland›rma
düflünüldü¤ünde, gerekli ›s›tma kapasitesi 2,6 kW olmaktad›r ki bu
gücü elektrikle ›s›tma ile bile sa¤lamak mümkündür ve y›ll›k elektrik
enerjisi maliyeti Almanya flartlar›nda 225.- DM olmaktad›r.
14.1.7. Kazan Dairelerinin Havaland›rmas›
Apartman kazan daireleri havaland›rmas›nda,
a) Yakma havas› ihtiyac›n›n karfl›lanmas›
b) Kazan dairesinin havaland›r›lmas› ihtiyac›n›n karfl›lanmas›
olmak üzere iki ihtiyac›n toplam› ele al›n›r. Gerekli havaland›rma
do¤al yolla veya fanlarla zorlanm›fl olarak gerçeklefltirilir.
Tamamen Mekanik Havaland›rma
Hem temiz hava temini ve hem de pis havan›n egzoz edilmesi fanlarla
sa¤lan›r. Egzoz fan› debisi kazan dairesinin havaland›r›lmas›
için gerekli olan hava debisinde, besleme fan› ise bu debiye yanma
için gerekli hava debisinin ilavesi ile bulunan debide seçilmelidir.
Dolay›s› ile temiz hava fan›, egzoz fan›n›n en az %25 üzerinde bir
debiye sahip olmal›d›r.
Kazan dairesi mekanik havaland›r›lmas› için saatte 5 hava de¤iflimi
yeterli kabul edilebilir. Mekanik havaland›rma yap›ld›¤›nda fanlardan
birisi bile çal›flm›yorsa brülörün de çal›flmamas› garanti alt›na
al›nmal›d›r.
Do¤al Havaland›rma
Kazan dairesine do¤al olarak temiz hava girifli için döflemeden en
fazla 50 cm. yükseklikte bir hava girifl menfezi bulunmal›d›r.
Alt temiz hava girifl menfezi net kesit alan›:
F = 4,5 (Q + 60) cm2
Burada, Q (kW) kazan dairesi toplam ›s› gücüdür.
Kazan dairesinden pis hava ç›k›fl› için tavandan en çok 40 cm. afla-
¤›da ikinci bir menfez bulunmal›d›r.
Üst hava ç›k›fl menfezi net kesit alan›:
F = 2,25 (Q + 60) cm2 olarak hesaplanabilir. Kazan dairelerinin havaland›
r›lmas› konusunda daha genifl bilgi için ISISAN Çal›flmalar›:
Is›tma Tesisat› isimli kayna¤a bak›n›z.
14.2. OF‹S B‹NALARI
Ofis binalar› genellikle çevre ve çekirdek zonlardan oluflur. Çevre
zonu için d›fl duvarlardan 3-3,6 m içeri kadar olan bölgeyi almak
mümkündür. Çevre zonunda yükler de¤iflirken, iç zonda yaz-k›fl
de¤iflmeyen iç ›s› kazançlar› hakimdir. Bina çal›flma rejimi kesintilidir.
Normal çal›flma saatleri 8.00 ile 18.00 aras›nda olurken, baz›
bürolarda daha geç saatlere kadar çal›flma ihtiyac› olabilir. Kifli yo-
¤unlu¤u da de¤iflkendir. Genel büro hacimlerinde kifli bafl›na 7 m2
alan normalken, özel ofislerde kifli bafl›na 17 m2 alan al›nabilir. Normal
ayd›nlatma yükleri 10-50 W/m2 al›nabilir. Bu de¤er bilgisayar
odalar›nda ve elektronik cihazlar›n oldu¤u odalarda 50-110 W/m2
de¤erine ç›kabilir. Ekipmanlar›n yükü 27 W/m2 mertebelerinde al›-
nabilir. Ofis yap›lar›nda esneklik çok önemlidir. ‹ç dekorasyona
ba¤l› olarak cihaz ve menfez yerleflimi mümkün olabilmelidir. Binan›
n iflletim biçimi de sistem seçiminde önemli bir faktördür. Çok
katl› tek sahipli ofis veya kat kat ayr› firmalara ait ofis veya daha
küçük ba¤›ms›z bürolar›n paylaflt›¤› katlardan oluflan ofis bloklar›
farkl› sistem tercihlerini gerektirir.
Ofis iç mekanlar›nda çeflitli bakteri ve mantarlar›n ortaya ç›kmas›,
oksijen yetersizli¤i, ter ve sigara kokusu, toz oluflumu eflya ve yap›
malzemelerinden yay›lan gazlar gibi olumsuz faktörlerin artmas› iç
hava kalitesinin düflmesine, hastal›klara ve rahats›zl›klara neden olmaktad›
r.
Son y›llarda yap›lan binalarda do¤rama ve pencerelerde kullan›lan
malzemelerin kalitesi artm›flt›r. ‹ç ile d›fl ortam aras›nda s›zd›rmaz
yüzeyler olufltu¤undan özellikle büro ve ofis tarz› yerlerde havaland›
rma problemleri oluflmaktad›r. ‹nsan yo¤unlu¤unun fazla ve sigara
içilen ortamlarda hava kalitesinin düflük olmas›, çal›flan insanlar›
n performans›n›n düflmesine neden olmaktad›r. ‹nsanlarda bu;
kendini uyuflukluk,yorgunluk ve verimsiz çal›flma olarak göstermektedir.
Mevsim flartlar› ‹stanbul gibi olan yerlerde 4 ay süreyle
so¤utma ihtiyac› olurken, 12 ay boyunca havaland›rma ihtiyac› vard›
r. Havaland›rma ihtiyac› bürolardaki pencerelerin aç›larak giderilece¤
i düflünülebilir, fakat bunun birçok dezavantaj› vard›r.
• Öncelikli olarak kontrolsüz hava iç ortama girer, içerideki eflyalar›
n tozlanmas›na ve daha çabuk y›pranmas›na neden olur.
• Kontrolsüz içeriye al›nan hava yaz›n içerisinin daha s›cak olmas›
na, k›fl›n ise içerisinin so¤umas›na neden olmaktad›r.
Ofis binalar›, çok farkl› büyüklüklerde olabilir. Tek bir mal sahibi
olan çok katl› ofis binas›ndan bafllay›p, 8-10 kiflinin çal›flt›¤› küçük
ofislere kadar de¤iflen boyutlar söz konusudur. Özellikle yüksek
blok ofis binalar› klimatizasyonunda yak›n zamana kadar çift kanall›,
endüksiyon veya fan coil ile klima yap›l›rken; son y›llarda
20.000 m2 ’den büyük yap›larda VAV sistem tercih edilmektedir.
Cam önlerine ayr›ca ›s›t›c› monte edilmektedir. Daha küçük binalarda
ise yine cam önlerine ›s›t›c› (termostatik vana monte edilmifl radyatörler)
monte edilip, kanal tipi cihazlar kullan›lmaktad›r. Taze hava her cihaza ayr› ayr› al›nabildi¤i gibi, birkaç merkezde kanal tipi
cihazlar ile so¤utulup veya ›s›t›l›p gönderilmekte, egzoz ise merkezi
veya zonlara ayr›larak yap›lmaktad›r. Asma tavan›n dönüfl havas›
için plenum olarak kullan›lmas› ›s› yükünü, hava miktar›n› ve ihtiyaç
duyulan asma tavan içi yüksekli¤ini azaltacakt›r.
Asma tavan içindeki fan coil sistemleri servis bak›m güçlükleri yaratmaktad›
r. Drenajdan damlama yapabilmektedir. Filtre temizli¤i için
asma tavan›n aç›lmas› gerekir. En basit problem olarak görülen asma
tavan üzerinde kalan teknisyen parmak izi ve kirlilik önemli olabilmektedir.
Is›tma mevsiminde s›cak hava afla¤› üflendi¤i için Antalya,
Adana gibi flehirler hariç, so¤uk bölgelerde eksik konfor ve istenilen
biçimde ›s›namama söz konusudur. Hava h›zla üflenip yere ulaflt›r›ld›¤›
hallerde ise, ayn› menfezden yaz›n so¤uk hava verildi¤inde, hava
h›zla afla¤› inmekte ve draft ad› verilen so¤uk hava ak›mlar› insanlar›
rahats›z ve hatta hasta edebilmektedir. Konfor yine kaybolmaktad›
r. Bu sistemlerin klasik sorunlar› ses, servis bak›m s›kl›¤›, filtre temizli¤
i ve konfor eksikli¤idir. Merkezi sistemlerin baflka iflletim sak›
ncas› ise, bu sistemleri k›smen çal›flt›rman›n olanaks›zl›¤›d›r. Bu
durumda, binan›n çal›flmad›¤› tatil günleri, gece saatleri gibi zamanlarda
çal›flmak isteyen ofislerde klimatizasyon olamayacakt›r.
14.2.1. Ba¤›ms›z Sistemlerle Ofis Klimas›
Belirli büyüklüklere kadar büro ve ofis gibi yerlerde havaland›rma
ve so¤utma ifllemi için kanal tipi split klimalar kullan›labilir. Taze
hava, klima cihaz›n›n arkas›ndan d›flar›ya aç›lan bir hava kanal› yard›
m› ile al›n›r veya bir booster fan yard›m› ile klima cihaz› emifline
gelir. Dönüfl havas› ile taze hava kar›flt›r›larak filtre edilir. Yaz›n so-
¤utularak hava kanallar› yard›m› ile ortama ulaflt›r›l›r. Ortama verilen
taze hava, egzoz edilen hava miktar›ndan biraz daha fazlad›r. Bu
flekilde ortam ( + ) bas›nçta tutulur. Kap› ve do¤ramalardan fazla hava
d›flar›ya kaç›l›r. Ortama toz girmesi önlenir. Taze hava miktar› sigara
içilen ofis ve bürolarda kifli bafl›na 50 –60 m3/h. sigara içilmeyen
ofis ve bürolarda kifli bafl›na 25-30 m3/h al›nabilir. Ofislerden
egzoz ayr› bir aspiratör ile yap›lmaktad›r. Egzoz havas› varsa depo
veya teknik hacimlere bas›lmal›d›r. WC aspirasyonunu koku kar›flmas›
n› engellemek amac›yla ba¤›ms›z bir kanalla veya ba¤›ms›z duvar/
cam tipi WC tipi aspiratörleriyle yap›lmal›d›r. Büronun jeneratör
odas› varsa buradaki s›cak havan›n d›flar› at›lmas› gerekir. Bu hava
d›flar›ya at›l›rken yanma havas› da tekrar içeriye verilmelidir.
Kat yüksekli¤i = 2,6 metre olan hacimlerde flartland›r›lan hava ortama
anemostad yard›m›yla verilir. Daha yüksek tavanlarda slot difizörler
veya lineer menfezler kullan›labilir. Bir anemostatdan ortama
verilen hava miktar› 2 kW (= 7.500 Btu/h) kapasitede olmal›d›r
ve 3 kW (10.000 Btu/h) de¤erini aflmamal›d›r. Daha fazla kapasitede
hava verilirse, ortamda ideal hava da¤›l›m› gerçekleflmez, h›z artar,
so¤uk bölgeler oluflur ve konfor bozulur. Üflemenin mümkün
oldu¤unca cam önlerinden yap›lmas› sa¤lanmal›d›r.
Duvar veya cam tipi split klimalarda duvardan yani tavana göre daha
da alt seviyeden ortama verilmesi, bu cihazlar›n alt›nda veya yak›n›nda
oturanlarda hasta olma riskini artt›rmaktad›r. Salon tipi cihazlarda
ise, so¤uk hava hacme tek bir noktadan verilmekte ve genelde konfor
aç›s›ndan en kötü uygulama örneklerinden birini oluflturmaktad›r.
Kanal tipi split klima cihazlar› ile hava ortama homojen olarak da-
¤›t›ld›¤› için ortamda hava hareketi ve ses hissedilmeden konfor
sa¤lan›r. Klima cihaz›n›n sekreter veya büro çal›flan› rahatl›kla çal›
flt›rabilir.
Ba¤›ms›z sistemlerle ofis ›s›tmas›
Bürolarda yap›lan ifllerin cinsine ba¤l› olarak çal›flma günleri ve saatleri
farkl›l›k gösterebilir. Binan›n tüm katlar› ayn› anda dolu olmayabilir.
Cihazlar›n çal›flma saatleri ve giderlerin paylaflt›r›lmas› bu tip
yerlerde problem olabilir. Büro katlar›ndan oluflan binalarda münferit
›s›tma ve so¤utma yapmak en ekonomik iflletme yöntemidir.
Is›tmada yak›t olarak do¤al gaz veya LPG kullan›labiliyorsa ›s›tma
kapasitesine göre oda ve su s›cakl›¤›na ba¤l› olarak kapasitesini
%0-%100 aras›nda otomatik olarak ayarlayan %109 verimli duvar
tipi yo¤uflmal› kazan veya kombi cihazlar›, büyük kapasitelerde ise
dökme dilimli Logamatic panelli, atmosferik brülörlü do¤al gaz kazan›
kullan›labilir. E¤er yak›t motorin olacaksa dökme dilimli d›fl
hava kompanzasyonlu mavi alev brülörlü s›v› yak›t kazan› kullan›lmal›
d›r.
Günümüzde ›s›tmada en çok tercih edilen ve en konforlu sistem radyatörlü
›s›tma sistemidir. Is›tma cam altlar›na monte edilen ›s›t›c›lar
ile yap›lmal›d›r. Cam yüzeyinden so¤uyarak inen hava ›s›t›c›lar
üzerinden ›s›narak yukar›ya do¤ru ilerler. Radyatörler cam alt›na
olabildi¤ince yayg›n olarak yerlefltirilmelidir. PKKP tipi panel yerine
PK ve P tipi panel radyatör kullan›lmal›d›r. ‹nce alurad radyatörler
kullan›l›rsa yer kayb› olmaz. Duvardan toplam ç›k›nt›s› 6 cm’dir.
Nifl içerisine yerlefltirilecek radyatörlerin yüksekli¤i parapet yüksekli¤
inden en az 15 cm daha az olmal›d›r. Pencere alt›nda nifl b›-
rak›lmam›fl yap›larda derinli¤i az olan tipteki radyatörler seçilmelidir.
Yer kayb› daha az olacakt›r. Radyatörlerle yap›lacak ›s›tmada
servis ihtiyac› olmayacakt›r. Toz tutmayan ve kolay temizlenen tipte
radyatör seçilmelidir. Is›tmada borulama döfleme alt›ndan yap›labilir.
Bu sayede herhangi bir yer kayb› olmaz, dekorasyonu bozmaz.
Radyatörlerde mutlaka termostatik vana kullan›lmal›d›r. Termostatik
vanalar ile ortam s›cakl›¤› istenilen de¤erde hep sabit kal›r. Ortam
s›cakl›¤›n›n sabitlenmesi konfor ve yak›t ekonomisi sa¤lar.
Özellikle k›fl›n ortam s›cakl›¤› artt›kça nem oran› da azal›r. Nem
oran› azald›kça grip olma ihtimali artar. Termostatik vana kontrolü
sayesinde nem oran› da kontrol edilmifl olur. Bölünmüfl mahallerden
oluflan bürolardan termostatik kullan›m› sayesinde oda baz›nda s›-
cakl›k kontrolü sa¤lanm›fl olur.
Radyatörlü ›s›tmaya alternatif olarak heat pump klima cihazlar› ile
›s›tma yap›labilir. Fakat burada dikkat edilmesi gereken hususlar
vard›r;
Heat pump cihazlarla ›s›tma ancak Ege ve Akdeniz bölgelerinde
uygulanabilir. K›fl›n d›fl hava s›cakl›klar›n›n düflmesi ile cihaz kapasitesi
ve verim düfler. Bu yüzden en so¤uk havaya göre cihaz seçilir
ve bu da cihaz kapasitesini art›r›r. K›fl›n d›fl ünitede karlanma
meydana gelir. Bunun giderilmesi için cihaz defrosta geçer, yani so-
¤utma yapmaya bafllar bu da ›s›tman›n kesintiye u¤ramas›na neden
olur. Defrost an›nda so¤uk hava üflenmemesi için elektrikli ›s›t›c›
kullan›lmal›d›r. Ancak elektrikle ›s›nma en pahal› yoldur. Is›tma öncelikli
yerlerde çat› tipi cihazlar kullan›larak (gaz yak›tl›) heat pump
cihazlar›n kullan›m›ndaki olumsuz flartlar ortadan kald›r›l›r, ancak
s›cak hava ile ›s›tmada ortam havas›n›n kuruyaca¤› gerçe¤i göz ar-d› edilmemelidir. Bu yüzden hava ile ›s›tma yap›lan yerlerde mutlaka
nemlendiriciler kullan›lmal›d›r. Is›tmada oluflan hava hareketi
insanlar›n so¤uk hissetmesine sebep olur. Bu nedenle yüksek s›cakl›
kta hava üflenir bu da yak›t sarfiyat›n› art›r›r. Hava ile ›s›tma yap›
lan yerlerde s›cak havan›n yo¤unlu¤u az oldu¤undan s›cak hava
üst kotlarda birikecektir. S›cak havan›n afla¤›ya yönlendirilmesi için
cihaza dönüfl mutlaka alt kottan yap›lmal›d›r.
14.2.2. Merkezi Sistemlerle Ofis Klimas›
Ofis, iflyeri, idare binas› olarak üç ayr› merkezi uygulama örne¤i
projeleri fiekil 14.10 ve 14.11 gruplar›nda verilmifltir. fiekil 14.10A,
B, C ve D’de bir idare binas› tavan+döfleme tipi 2 borulu fan coil
uygulamas› görülmektedir. fiekil 14.10A’da fan coil boru ba¤lant›-
lar› planda verilmifltir. Depo, arfliv, koridor gibi genel alanlar tavan
tipi fan coil ile; çal›flma odalar› ise duvar tipi fan coil ile donat›lm›flt›
r. fiekil 14.10B’de mahallere olan ba¤›ms›z taze hava besleme sistemi
planda görülmektedir. fiekil 14.10C’de duvar tipi ve tavan tipi
fan coiller ba¤lant› detay› verilmifltir. Asma tavan tipi fan coil havay›
asma tavan içinden almaktad›r. Oda ile asma tavan aras› ba¤lant›
ise flekilde görülen bofl menfezlerle sa¤lanmaktad›r. fiekil
14.10D’de ise sistem kolon flemas› verilmifltir. fiekil 14.11 grubu 4
borulu fan coil uygulanan bir ifl merkezi projesine aittir. fiekil
14.11A, B, C, D ve E ’de so¤utma devresi flemas› ve detaylar› görülmektedir.
Ayn› sistemin ›s›tma devresi ise, detaylar› ile birlikte
fiekil 14.11F, G, H, K ’da verilmifltir. fiekil 14.11L’de ise fan coil
ba¤lant› detay› görülmektedir.
14.3. OTELLER
Befl y›ld›zl› bir otel üç ana k›s›mdan oluflur:
1. Yatak odalar›
2. Genel alanlar
3. Servis alanlar›
Yatak odas› katlar›n›n yer ald›¤› kulenin genel hacimlere ba¤land›-
¤› katta, tesisat› asma tavan içinde yataya döndürmek önemli sorunlara
neden olur. Bu hacimlerde ses ve s›zma sorunlar› yaflan›r. Bunun
yerine yatak katlar›n›n alt›ndaki kat galeri kat› yap›lmal›d›r.
Böylece ses sorunu ortadan kalkar ve tesisata do¤rudan ulafl›m imkan›
yarat›l›r.
14.3.1. Yatak Odalar›
En önemli dizayn kriterlerinden biri ses seviyesidir. Yatak odalar›nda
ses seviyesi RC 25-35 de¤erlerinde olmal›d›r. Yatak odalar› için
en yayg›n çözüm fan coil + primer haval› klima sistemleridir. Fan
coil sistemleri 2 borulu veya 4 borulu olabilir. Öte yandan kullan›-
lan fan coil üniteleri oda dekorasyonuna uygun olarak çeflitli tipte
ve konfigürasyonda olabilir. Bunlar duvar tipi, asma tavan tipi, dik,
yat›k, kasetli veya gizli olarak say›labilir. En çok tavan tipi kullan›lmaktad›
r. Cihaz seçimi yap›l›rken, seçilen fan coil cihaz›n›n dizayn
kapasitesini istenilen ses seviyesinde vermesi önemlidir.
Genellikle cihazlarda termostat+vana kontrolü uygulan›r. Vana
kontrolü olmadan sadece fan kontrolü yap›lmas› istenmez. Çünkü
cihaz devreye girip ç›kt›kça oluflan kesikli fan sesi, sürekli çal›flan
fan sesine göre daha fazla fark edilir ve rahats›zl›k verir.
Primer hava ayr› bir santralda flartland›r›l›r ve oda so¤utma cihaz›-
na veya direkt olarak odaya kanalla getirilerek verilir. fiartland›r›lmam›
fl primer hava kullan›lmas› halinde odada nem kontrolu yap›-
lamaz ve küflenmelere neden olur. fiartland›r›lm›fl primer hava s›-
cakl›¤› yaz›n 18 °C ve k›fl›n 20 °C olarak al›nabilir.
Odaya verilen primer hava dolay›s›yla yatak odas›nda art› bas›nç
oluflur. Yatak odas› egzoz havas› banyo-tuvaletten emilir. Yatak odalar›
banyo-tuvaletleri ortak egzozu flaft içerisinden çat›ya tafl›narak
buradan d›flar› at›l›r.
Yanyana iki yatak odas›na hizmet veren ortak flaft içerisindeki banyo
egzoz kanal› çift olmal›d›r. Her oda kendi düfley kanal›na ba¤lanmal›
d›r. Aksi halde iki komflu banyo ayn› egzoz kanal›na ba¤land›-
¤›nda, banyolar aras›nda ses geçer. Bu istenmeyen bir durumdur.
Her durumda ilgili boru ve kanal tesisat› s›hhi tesisat borular› ile
birlikte iki yatak odas› aras›nda kalan flaft içinde yap›lmal›d›r. Toplam
iflçili¤in yaklafl›k yar›s› yatak odalar›nda oldu¤undan, fonksiyonel
bir flaft yerleflimi çok önemlidir. Gerekli flaft alanlar› mimaride
mutlaka b›rak›lmal›d›r. Bu flaftlara bak›m amac›yla ulafl›m için baz›
uygulamalarda kapak b›rak›lmaktad›r. Kapak yetersizdir. Bu flaftlara
ulafl›m için kapak yerine kap› b›rak›lmal›d›r.
Yatak odalar›nda ikinci önemli problem banyo asma tavan yüksekli¤
idir. Borulara belirli bir e¤im verilmelidir. Dolay›s›yla istenen
e¤ime sahip s›hhi tesisat ve klima tesisat› borular›n›n ve hava kanallar›
n›n geçebilece¤i yeterli ve gerekli yüksekli¤e sahip bir asma tavan
b›rak›lmal›d›r.
Fan coiller genellikle yatak odas› koridoru asma tavan› içine monte
edilir. Bu durumda buradaki asma tavan yüksekli¤i de kritiktir. Ayr›
ca bak›m kapa¤› boyutlar› ve yerleflimi de önemlidir. Filtre ve vana
grubuna ulaflabilmek ve gerekti¤inde cihaz› ç›karabilmek mümkün
olmal›d›r.
Yatak odas› çözümlerinde proje koordinasyonundan sonra mutlaka
örnek oda uygulamas› yap›larak, problemler görülmelidir.
Fan coil sisteminde yo¤uflma önemli bir olayd›r. Cihazlar›n uygun
biçimde drenaj›na ve so¤uk su borular› üzerinde oluflabilecek yo-
¤uflman›n önlenmesi için izolasyonlar›na özen gösterilmelidir.
Fan coil üfleme menfezinin seçim ve yerlefltirilmesinde hava da¤›-
t›m›n›n rahats›z edici esintiler yaratmamas›na, özellikle so¤uk havan›
n uyuyan müflteri üzerine gelmemesine dikkat edilmelidir.
Oda koridorlar› ›l›man bölgelerde %100 flartland›r›lm›fl taze hava
verilerek klimatize edilir. Çok s›cak bölgelerde ve çat› katlar›nda ise
koridor için ayr› bir fan coil ünitesi düflünülmelidir. Egzoz, kat görevlisi
odas›ndan veya malzeme odas›ndan yap›labilir.
Pratik notlar:
1.‹flletme esnas›nda karfl›lafl›lan en önemli problem yo¤uflma problemidir.
Bu nedenle ;
a- Kullan›lan FCU’larla birlikte oda kontrol sistemine uygun vana
ba¤lant› kitlerinin al›nmas› (özellikle 4 borulu FCU) çok önemlidir.
Bilahare kullan›lacak kesme, ayar v.s. vanalar›n›n da yo-
¤uflma kab› üzerine gelecek flekilde montaj›na veya mümkün de-
¤il ise çok iyi izole edilmesine azami dikkat gösterilmelidir.
b- Boru ask› elemanlar›nda yo¤uflmaya sebep olabilecek so¤uk
köprülerin oluflmas›na engel olacak izolasyon detaylar› kullan›lmal›
d›r.

c- Kondens tavas› muhakkak FCU gövdesi ile yekpare olmal› yani
ayr›ca tak›labilen tipte olmamal›d›r.
d- Tüm FCU’nun so¤utma bataryalar›na denk gelen alt k›sm› ›s›
izolasyonu yap›lm›fl olmal›d›r.
2.FCU’lar›n boru ve kanal ba¤lant›lar›nda muhakkak flexible boru,
kanal ba¤lant› elemanlar› kullan›lmal›d›r.
3.FCU önü kanal›n iç k›sm› (fibser özelli¤i olmayan) uygun bir
akustik izolasyon malzemesiyle kaplanmal›d›r. (FCU performans›
n› etkilememesi kontrol edilmek flart›yla)
4.fiayet flaft yerleflimi ve/veya flafta uygun meyille ulaflabilmekte
bir problem var ise FCU drenaj hatt› lavabo hatt›na uygun bir aksesuar
ilavesiyle ba¤lanabilir.
5.FCU’nun yerlefltirilmesinde drenaj tavas›n›n gardrop üzerine
gelmemesine dikkat edilmelidir. Herhangi bir taflma halinde afla-
¤›daki müflteri giysilerinin lekelenmesi istenmeyen problemlere
yol açabilir
6.Baz› uygulamalarda FCU banyo asma tavan›n›n içine konulmaktad›
r.
Bu durumda flu problemler ç›kabilir;
a- Bak›m kapa¤› temini
b- Dönüfl menfezi yerleflimi
c- Bak›m esnas›nda banyo malzemelerine olabilecek muhtemel
hasarlar (küvet üzerine iskele konulmas› veya üzerine el aleti
düflmesi gibi)
7.Herhangi bir flekilde FCU pencere önüne konulmufl ise (özellikle
restorasyon projelerinde) perdelerin FCU üfleme havas›n›n oda
içerisine da¤›l›m›n› engellememesi için önlemler al›nmal›d›r.
8.Odan›n pozitif bas›nçta tutulmas›na dikkat edilmelidir.
9.Gerek egzoz gerekse de primer hava kanallar› üzerinde hava ayar
damperleri ve flaft duvar› üzerinde yang›n damperi kullan›lmal›-
d›r ve bunlara kolayl›kla ulafl›labilmelidir.
10. Tipik odalar ›slak hacim içi tesisatlar için bir flablon ç›kart›larak
parçalar›n atölyede imalat› ve k›smen montaj›n›n (temiz su ve pis
su tesisatlar› dahil), iflin süratini ve verimini çok art›raca¤› unutulmamal›
d›r.
Burada iki otel örnek klima projesi verilmifltir. Her ikisi de 2 borulu
fan coil uygulamas›d›r. Birinde duvar tipi fan coil, di¤erinde tavan
tipi fan coil kullan›lm›flt›r. fiekil 14.12.A, B, C’de birinci otelin
duvar tipi 2 borulu fan coil + taze hava uygulama projeleri görülmektedir.
S›ra ile fan coil ve boru planlar›, ayn› yerlerin taze hava
kanal planlar› ve boru kolon flemas› verilmifltir. fiekil 14.13.A, B, C,
D, E, F, G, H ve K’da ise di¤er otel fan coil uygulamas› verilmifltir.
fiekil 14.13.A ve B’de tavan tipi fan coil yerleflimi, hava ve su ba¤-
lant›lar› plan olarak görülmektedir. fiekil 14.13.C’de köfle oda plan
detay› verilmifltir Köfle odada ilave duvar tipi fan coil vard›r. fiekil
14.13.D’de ise resirkülasyon havas›n›n giriflten emilme imkan› olmayan
bir odadaki çözüm detay› verilmifltir. Dönüfl havas› kanalla
yine yatak odas›ndan al›nmaktad›r. fiekil 14.13.E taze hava kolon
flemas›d›r. fiekil 14.13.F ve G’de fan coil kolon flemas›, fiekil
14.13.H’da en alttaki kolon flemas› detay› görülmektedir. fiekil
14.13.K ise tesisat dairesi fonksiyon flemas›d›r.
Yüksek blok olarak planlanan otellerde, kuleleri yatak katlar› olufl-

turur. Genel hacimler ve servis hacimleri ise esas olarak kulenin
ba¤land›¤› alttaki ana kütlededir. Sistemde dikey do¤rultuda bas›nç
zonlamas› gerekti¤inde, fan coil sisteminin dayan›m bas›nc› 100
mss olarak kabul edilebilir. Ancak sistemin sa¤l›kl› çal›flmas› aç›s›ndan
bas›nç zonu 50 mss de¤erini geçmemelidir.
Sistemde, özellikle temiz kullanma suyu tesisat›nda bak›r boru kullan›
m› ömür, hijyen ve iflçilik aç›s›ndan tavsiye edilir. Plastik borular
da maliyet ve iflleme kolayl›¤› avantajlar›yla genifl ölçüde kullan›
lmaktad›r.
S›cak su kazan› bacas› yüksekli¤i ve konumu bir çok uygulamada
kritiktir. Terasa so¤utma kulesi gibi cihazlar yerlefltirildi¤inde, bacadan
ç›kan duman ve kurumun bu cihazlar› etkilemesi ve korozyona
u¤rat›p kirletmesi söz konusudur. Bu nedenle baca çat›n›n üzerinde
yeteri kadar yükseltilmelidir.
14.3.2. Genel (Sosyal) Hacimler
Lobi, balo salonu, toplant› odalar›, bar, restoran, diskotek, casino,
dükkanlar, sa¤l›k klübü gibi mekanlard›r. Bu alanlar›n kullan›fl saatleri
ve süreleri birbirinden farkl›l›klar gösterir. Genel alanlar›n her
birine kendine ait cihaz kullan›lmas› en uygun çözümdür. Bu alanlarda
en uygun ve ekonomik klima sistemi VAV sistemleridir.
Bu alanlarda yer alan yang›n damperi, hava ayar damperi, varsa
VAV kutusu gibi servis verilmesi gerekli cihazlar için yeterli büyüklükte
ulafl›m kapaklar› mutlaka b›rak›lmal›d›r.
Restaurant ve mutfak ayr› ayr› havaland›r›l›p, egzoz edilmelidir.
Lokanta havas›n›n mutfaktan egzoz edilmesi hijyen aç›s›ndan uygun
de¤ildir. Lokanta bölümünde art› bas›nç, mutfak bölümünde
eksi bas›nç yarat›lmal›d›r.
Mutfak egzozlar› çat› üzerinden dikey olarak at›lmal›d›r. Bu amaçla
dik at›fll› özel çat› aspiratörleri kullan›lmal›d›r. Aksi halde yatay
at›fll› çat› aspiratörlerinde ya¤l› egzoz havas›n›n kirlilik yaratmas›
kaç›n›lmazd›r.
Balo salonlar› genellikle 2 veya 3’e bölünebilir. Her bir bölüm ba-
¤›ms›z santrallara ba¤l› olmal› ve ayr› ayr› klimatize edilebilmelidir.
Fuayelerin de ayr› klimatize edilmesi uygundur. Balo salonu ve toplant›
salonlar›n›n gerekti¤inde %100 d›fl hava ile çal›flmas›na uygun
bir tasar›m yap›lmal›d›r.
Genel hacimlerde asma tavan içini emifl plenumu olarak kullanmak
yayg›n bir uygulamad›r. Bu durumda asma tavan mimarisinin izin
verdi¤i ölçüde dekoratif bir yar›k kullanmak ekonomiktir. Ayr›ca ilgili
mahallin asma tavan içini etraftaki di¤er mahallerle hava transferini
kesecek flekilde izole etmek gerekir.
Bütün sistemin akustik aç›dan kontrol edilmesi gerekir. Genel hacimlerin
mekanik tesisat odalar›na komflu olmamas›na ve yak›n olmamas›
na dikkat edilmelidir. Sistem akustik aç›dan analiz edilerek,
gerekli hallerde akustik izolasyon ve susturucular kullan›lmal›d›r.
Bu hacimlerden, baflka mahallere ait boru ve kanal geçirmemeye
azami dikkat edilmelidir.
14.3.3. Servis Alanlar› (Arka Alanlar)
Buralar mutfak, çamafl›rhane, ofisler, depolar ve teknik hacimlerdir.
Müflterinin kullanmad›¤› bu alanlar daha az kritiktir. Bu alanlarda
lokal havaland›rma çok önemlidir. Ofisler yine fan coil sistemiyle
klimatize edilir.
Pratik notlar
1.Mutfak ve çamafl›rhanede genel mahal egzozuna yönelik menfezleri
mümkün oldu¤unca ›s› yayan ekipmanlar›n üzerine
koymal›d›r. Böylece yay›lan ›s›n›n mahallin s›cakl›¤›n› art›rmas›
na bir nebze engel olmal›d›r.
2.Çamafl›rhanelerde bulunan kurutucular›n egzozu kritik bir konu
olur. Çamafl›rhane egzozundan ayr› bir devre olmas› ve kanal
malzemesi olarak aliminyum kullan›lmas› yayg›n bir uygulamad›
r. Projelendirilmesi esnas›nda kurutucu üzerinde kendi fan›
olup olmad›¤› kontrol edilmelidir. Baz› uygulamalarda çamafl›rhaneye
sadece havaland›rma amac›yla taze hava verilmekte ve
tüm egzoz kurutucular üzerinden yap›lmaktad›r.
3.Mutfak ve çamafl›rhanede bölgesel so¤utmalar (spot cooling)
yapmak ve böylece hava da¤›l›m›n›n insanlar› rahats›z etmesine
engel olmak (ütü masalar›, çal›flma tezgahlar› gibi bölgelerde)
tavsiye edilir.
4.Mutfak davlumbazlar›n›n seçiminde çevresinden taze hava beslemesi
yaparken orta k›sm›ndan emifl yapan tipler tercih edilmelidir.
Bu yöntemle mutfa¤a ›s› ve kokunun yay›lma riski minimuma
indirilmifl olur.
5.Mutfak davlumbaz egzozlar›nda kaynakl› siyah saç kanal kullan›
lmal› ve tüm yatay hat boyunca kanal üzerinde en uzun 2,5
metrede bir olmak üzere s›zd›rmaz bak›m kapa¤› kullan›lmal›-
d›r. Bak›m kapaklar›n›n hemen alt›nda asma tavanda b›rak›lmas›
gereken bak›m kapaklar› unutulmamal›d›r.
6.Boya atelyesinde müstakil ex-proof motorlu fan› olan bir egzoz
sistemi tasarlanmal›d›r.
7.T eknik hacimlerin havaland›rmas›n›n o hacimde bulunan uygun
bir klima santral›n›n egzoz at›fl kanal› üzerine konulan bir menfez
vas›tas›yla yap›lmas› yayg›n bir uygulamad›r. Oluflan + bas›
nç d›fl cepheye aç›lan egzoz a¤›zlar›ndan d›flar›ya at›lmaktad›r
8.Kat hizmetleri, çamafl›rhane ve mutfak flef ofislerinin tümüyle
klimatize edilmesi gerekir.
9.Asansör makina odalar›, UPS odas›, telefon santral› odas›, flarap
deposu gibi alanlarda münferit so¤utma sistemlerinin temin
edilmesi gereklidir.
10.Mutfaklarda kullan›lan so¤utuculara ait kondenserlerin bulundu¤
u alanlarda (herhangi bir teknik hacim veya so¤utucunun
üzerinde tavan içinde olabilir) at›lan ›s›n›n al›nmas› ve ayn› zamanda
kondenserlerin so¤utulmas› için bu bölgenin havaland›-
r›lmas› gereklidir.
Çeflitli oteller bu konuda kapal› so¤utma kuleleri ile çözüm bulmaktad›
r. Ayr›ca paket tipi so¤utucular kullan›ld›¤›nda, bu sorun
mutfak havaland›rmas› ile birlikte çözülmelidir (hemen üstünde
egzoz menfezi gibi).
11.Is›tma ve s›cak kullanma suyu temini için genelde s›cak su kazanlar›
kullan›lmakla beraber, çamafl›rhane ve baz› durumlarda
mutfak ekipmanlar›n›n buhar ihtiyac›n› karfl›lamak üzere ayr›
bir paket tipi buhar jeneratörü kullan›m› yayg›n bir uygulamad›
r.
12.T eknik hacimlerde özellikle genel hacimlere veya yatak odalar›
na bitiflik olanlarda muhakkak döfleme, duvar ve tavanda akustik izolasyon yapmak gereklidir. Bu kapsamda özellikle
çat›da monte edilen cihazlar kuleler, mutfak ve çamafl›rhane
egzoz fanlar› hatta baz› uygulamalarda kazan pompalar› ve
chiller nedeniyle çat›lar›n alt›nda bulunan odalar akustik aç›dan
çok kritiktir. Çünkü genelde 5 y›ld›zl› otellerin en üst katlar›
kral dairelerinin, executive katlar›n bulundu¤u katlard›r. Otelin
prestij mahalleri olan bu tür yerlerde en ufak bir akustik problem
olmamas›na azami gayret gösterilmelidir (Çat› döflemesinin
komple akustik izole edilmesi gibi).
13.Bu mahallerde de asma tavan içi ve görünüflüyle ilgili detayl›
koordinasyon projeleri haz›rlamak gerekir.
14.Kapal› genleflme kab› olarak büyük sistemlerde kompresörlü
genleflme depolar› veya pompal› genleflme depolar› kullan›labilir.
Bunlar az yer kaplar ve belirli büyüklüklerden sonra daha
ekonomik olurlar. Özellikle pompal› tip depolarda bas›nçl› bir kap olmad›¤›ndan 16 bar bas›nçlara kadar kullan›lmas› mümKÜNDÜR.

Notlar:
1.Her mal için ayr› ayr› oda kullan›lmas› kokular›n›n bir di¤erine
geçmemesi içindir.
2.fioklama ço¤unlukla kullan›lmaz. E¤er gerekli görülüp yap›l›rsa,
ambalajl› olarak floklama tercih edilmelidir. Bu durumda koku
transferi az olur.
3.fioklama için daha pahal›, fakat daha problemsiz olan “plate freezer”
kullan›m›d›r. Çok yo¤un floklama istenen yerlerde tavsiye
edilebilir.
4.Bar bölümlerinin arkas›nda so¤utma kapasitesi yüksek, çok h›zl›
yüklemeye uygun çift so¤uk oda olmas› yararl›d›r. Biri yüklenirken
di¤eri kullan›l›r.
14.4. ALIfiVER‹fi MERKEZLER‹
14.4.1. Dükkânlar
Küçük dükkânlarda ön tarafta büyük caml› vitrin alanlar› vard›r. Bu
caml› bölgeden yaz›n büyük ölçüde güneflle ›s› kazanc›, k›fl›n ise ›s›
kayb› olur. Is›tma veya so¤utma hava ile yap›l›yorsa üflenen hava
bu bölgede yo¤unlaflt›r›lmal›d›r. Dükkanlarda ›s› kazanc› en fazla
vitrin ve ayd›nlatmadan olacakt›r. Yaz›n camdan radyasyonla ›s› kazanc›
n› azaltmak için vitrin camlar›n› renkli reflektif cam ve dükkan›
n d›fl cephesine tente yap›lmas›nda fayda vard›r.
Küçük dükkânlar›n klimatizasyonu söz konusu oldu¤unda split tip
klima cihazlar› kullan›m› tavsiye edilir. Bu cihazlar tavana veya duvara
yerlefltirilebilirler. Fakat bu cihazlar›n havaland›rma özelli¤i
yoktur. Tek bir noktadan 3 kW (10000 Btu/h) üzerinde hava üflemenin
insanlarda rahats›zl›k verdi¤i unutulmamal›d›r. Dükkanda asma
tavan yapma imkan› varsa, kanall› tip klimalarla havaland›rma ve
so¤utma yap›labilir. ‹stanbul flartlar›nda 4 ay so¤utma, 12 ay havaland›
rma ihtiyac› oldu¤u dikkate al›nmal›d›r. Asma tavandan anemostat
yard›m›yla homojen hava da¤›l›m› yap›labilir. Fan bas›nçlar›
s›n›rl› oldu¤undan bu tip cihazlarda kanal uzunluklar› mümkün
oldu¤u kadar k›sa tutulur. Kanal dizayn›nda hava h›zlar› da 4-6 m/s
ile s›n›rl› olmal›d›r. Egzoz havas›, dükkan›n büyüklü¤üne ba¤l› olarak
bir kanal yard›m›yla toplanip, egzoz aspiratörüyle d›flar›ya at›-
labilir. Ufak dükkanlarda cama veya duvara tak›lan aspiratörler yard›
m›yla egzoz gerçeklefltirilebilir.
Küçük marketlerde en önemli iç ›s› kaynaklar›ndan biri buzdolaplar›
n›n haval› kondenserlerinden yay›lan ›s›d›r. Bu yüzden mümkünse
so¤utucular›n kompresör ve kondenserleri dükkândan ayr› bir
bölmede toplanmal›d›r. Havaland›rma havas›n›n buradan egzoz
edilmesi yaz›n dükkân klima edilsin veya edilmesin büyük yarar
sa¤lar. Sadece havaland›rma yap›lan, klimatize edilmeyen dükkânlarda
kondenserlerin bulundu¤u bölgeden kanalla toplanan hava
egzoz edilirken, besleme havas› do¤al olarak veya besleme fan› yard›
m› ile mekanik olarak temin edilir.
Havaland›rma miktar› olarak dükkânlarda 8 hava de¤iflimi al›nabilir.
Küçük dükkanlar›n ›s›t›lmas›, ‹stanbul flartlar›nda, kombi kullan›larak
radyatörlerle yap›labilir. Ege ve Akdeniz flartlar›nda ›s›tma gerekli
oldu¤unda heat-pump cihazlarla yap›labilir.
14.4.2. Süper Marketler
Süper marketleri kurulu olduklar› alan büyüklü¤ü cinsinden; 2500
m2 üstü hiper marketler (departman ma¤azalar›), 1000-2500 m2 aras›
büyük süper marketler, 400-1000 m2 aras› orta büyüklükte süper
marketler ve 100-400 m2 aras› küçük süper marketler olarak s›n›fland›
r›labilir. Küçük süper marketlerde insan yo¤unlu¤unun daha
fazla oldu¤u hesaba kat›lmal›d›r.
Süper marketler yap› ve ifllev itibar› ile ikiye ayr›l›rlar. 1) Daha çok
g›da ve zorunlu ihtiyaç ürünlerinin sat›ld›¤›, insan yo¤unlu¤unun
oldukça fazla oldu¤u, alçak ürün raflar›n›n bulundu¤u, insanlar›n
hareketli oldu¤u ve al›flverifl sürelerinin uzun olmad›¤› (ortalama 30
dk.) süper marketler; 2) Hobi, yap› araç ve gereçlerinin sat›ld›¤›, insan
yo¤unlu¤unun nispeten daha az oldu¤u, oldukça yüksek malzeME aflar›n›n bulundu¤u ve al›flverifl sürelerinin oldukça uzun olabildi¤i (ortalama 60 dk.) süper marketler. Bundan dolay› özellikle
gerekli taze hava miktarlar› belirlenirken ve kanal dizayn› yap›l›rken
süper marketlerin bu tip ifllevlerinin göz önünde bulundurulmas›
gerekir.
Süper marketlerde kanal dizayn› yap›l›rken özellikle yerleflim planlar›
göz önünde bulundurulmal›, raflar›n bulundu¤u bölümlerde havan›
n raflara çarpmas› önlenmelidir. Süper marketlerin kendi içerisindeki
baz› bölümlerinde üfleme h›zlar› ve konfor flartlar› de¤iflkenlik
gösterebilir. Özellikle sabit, oturularak çal›fl›lan ve insanlar›n
s›ra bekledikleri kasa bölümünde hava h›zlar› daha düflük, hava
miktarlar› daha fazla al›nmal›d›r. Süper marketlerde ›s› kazanç ve
kay›plar›n›n büyük bölümünün sürekli aç›l›p kapanan girifl ç›k›fl kap›
lar›ndan oldu¤u düflünülürse klimatize edilmifl tüm havan›n
%60’l›k k›sm›n›n girifl kap›lar›na yak›n olan 1/3’lük (toplam süper
market alan›n›n) k›sm›na üflenmesi gerekir. Günümüzde süper marketlerdeki
insan yo¤unluklar›n›n hafta aras› ifl ç›k›fl saatlerinde ve
hafta sonlar›nda oldu¤u düflünülür ise iflletme maliyeti aç›s›ndan süper
market tesisatlar›nda zonlama yapmak, çok kademeli cihazlar
kullanmak avantaj sa¤lar.
Süper marketlerde so¤uk vitrinler etraflar›ndaki havay› so¤uturlar
ve bu gece gündüz sürekli devam eder. Örnek bir uygulamada, iç
hava s›cakl›¤› 24 ˚C de¤erindedir. Bu koflullarda iç-d›fl s›cakl›k fark›
dolay›s›yla ›s› kazanc› veya kayb› 1 ˚C s›cakl›k fark› için, yaklafl›
k 8 kW/˚C olarak hesaplanm›flt›r. So¤uk vitrinler taraf›ndan yarat›
lan toplam so¤utma ise 56 kW de¤erindedir. Bu de¤erin %81’ine
karfl› gelen duyulur ›s› miktar› 45,4 kW mertebesindedir. Bu etkiyle
market, yaz-k›fl 45,4/8= 5,7 ˚C so¤utulmaktad›r ve yaz k›fl ma¤aza
s›cakl›¤› d›fl s›cakl›¤›n 5,7 ˚C alt›nda olacakt›r. Bu nedenle süpermarketlerde,
özellikle so¤uk vitrin bölgelerinde, so¤uk havan›n döfleme
seviyesinde çöküp kalmas› önlenmelidir. Yerel so¤uk havan›n
sirküle edilmesi gerekir. Bu amaçla dönüfl havas›n›n döfleme seviyesinde
emilmesi büyük önem tafl›r. Dönüfl menfezleri özellikle so-
¤utucu vitrinlerin bulundu¤u bölgelerde yerlefltirilmelidir. Bu
amaçla en iyi çözümlerden biri dönüfl havas›n›n döfleme alt› kanallarla
toplanmas›d›r. So¤utucu vitrin alt›ndan geçen bu döfleme alt›
kanallarda uygun noktalara aç›lan menfezlerden so¤uk hava emilir.
Bu döfleme alt› kanallar› ayn› zamanda so¤utucu ak›flkan borular›-
n›n geçmesi için de kullan›labilir. (Bak›n›z fiekil 14.15) Besleme
menfezleri ise tavan seviyesinde olmal›d›r.
Sistem Seçimi
Süper marketlerin klimatizasyon ve havaland›rma tesisatlar›nda genelde
kanall› sistemler ile çözüm yoluna gidilir. Tek kat üzerine kurulu
süper market binalar›n›n klimatizasyon ve havaland›rma tesisatlar›
nda genellikle çat› tipi paket klima cihazlar› tercih edilirken,
çok katl›, düflük tavan kotlu, süper marketlerde kanal tipi split klimalar
kullan›labilir. Süper marketlerde paket tipi cihazlar bak›m,
kontrol, servis ve iflletme maliyeti gibi birçok nedenlerden dolay›
tercih edilmelidirler. Çat› tipi paket klimalarda kanal ba¤lant›lar› cihaz›
n alt›na inecek flekilde veya yatayda gidecek flekilde yap›labilir.
Bundan dolay› cihaz› sadece üstünde teras ya da çat› olan mahallerde
kullan›m mecburiyeti yoktur. Cihaz mevcut bina bahçesine veya
balkonuna da monte edilebilir. Cihaza monte edilecek baz› ekipmanlar
ile dönüfl kanal› üzerinden egzoz yapmak ve ayn› zamanda
ortama taze hava vermek mümkündür. S›cak sulu ›s›tma sistemi
mevcut ya da kurulacak ise; sadece so¤utma yapan çat› tipi paket
veya split cihazlara s›cak sulu serpantin akuple edilerek ›s›tma yap›
labilir.
Is› kazanç ve kayb›n›n fazlas›yla gerçekleflti¤i girifl, ç›k›fl kap›lar›nda
mutlaka hava perdesi kullan›lmal›d›r. Mümkünse girifl ve ç›k›fllar
ortak bir rüzgarl›¤a (ara bölüm) aç›lmal› ve bu ara bölümün klimatizasyonu
ayr› düflünülmelidir. Girifl bölümünden gelebilecek so-
¤uk havay› k›rman›n en ideal yolu cam altlar›na yap›lacak alçak parapetlerin
(yaklafl›k 30 cm.) alt›na radyatörler monte etmektir.
‹klim koflullar› nispeten daha elveriflli (özellikle güney bölgelerde)
yerlerde klima cihazlar›n›n heat pump ›s›tma sistemi olanlar› tercih
edilebilir. Heat pump ›s›tma verimi ve kapasitesi (C.O.P.) d›fl hava
s›cakl›klar›na ba¤l› olarak de¤iflkenlik gösterir. D›fl hava s›cakl›klar›
düfltükçe cihaz›n ›s›tma kapasitesi ve verimi (C.O.P.) düfler, iflletme
maliyeti yükselir. Özellikle ›l›man iklime sahip olmayan bölgelerde
heat pump ›s›tma sistemi kullan›m›nda yard›mc› olarak elektrikli
›s›t›c›lar kullan›lmal›d›r. Elektrikli ›s›t›c›lar›n kullan›m› iflletme
maliyetini oldukça art›r›r.
Bu tip bölgelerde ›s›tma sistemi gaz (do¤al gaz veya LPG) ile, so-
¤utma sistemi elektrikle çal›flan sistemler tercih edilmelidir. Kullan›
lacak paket cihazlar›n kademeli olmas› özellikle insan yo¤unlu¤unun
az oldu¤u gün ve mevsim geçifllerinde konfor ve iflletme ekonomisi
sa¤lar. Kullan›lacak paket cihazlar atmosfer flartlar›na dayan›
kl› olmal› ve paslanmamal›d›r. Cihazlar›n kasalar› su geçirimsiz

olmal›d›r.
Taze Hava Miktar›
Süper marketlerde taze hava miktarlar› insan yo¤unlu¤una göre belirlenir.
Ortalama taze hava miktarlar› afla¤›da verilmifltir.

Cihaz taze hava ba¤lant›lar› %100 taze hava alacak flekilde dizayn
edilmeli, özellikle mevsim geçifllerinde cihaz %100 taze hava ile
çal›flt›r›larak iflletme maliyetinin düflmesi sa¤lanmal›d›r. Taze hava
miktarlar› baz› literatürde 1-1,5 hava de¤iflimi olarak da geçer, ancak
do¤ru olan› insan say›s›na göre yap›lan hesaplard›r.
14.4.3. Departman Ma¤azalar›
Bu bölümde tek veya çok katl› bir yap› içinde farkl› departmanlardan
oluflan bir sistem ele al›nm›flt›r. Yiyecekten giyim eflyas›na ve
ev eflyalar›na kadar çeflitli mallar›n oldu¤u bu sistemlerde her bölüm
farkl› karakterdedir. Genellikle ›s›tma, so¤utma ve havaland›rma
hep haval› bir klima sistemi ile gerçeklefltirilir. Bu sistem için
çeflitli bölümlerin karakteristik yükleri Tablo 14.16’de verilmifltir.
Genel ortalama olarak üflenen hava miktar› 16 m3/m2.h al›nabilir.
Kifli bafl›na gerekli d›fl hava miktar› ise 20 m3/ kifli verilebilir. Is›tma
ve so¤utma amac› ile ayn› klima santral› ve hava da¤›t›m sistemi
kullan›l›r. Is›tma aç›s›ndan en kritik bölge girifl bölgesidir. Burada
kap›lar ve genifl cam yüzeyler bulunur. Birçok ma¤azada giriflte
ara geçifl bölgesi uygulamas› yap›lmaktad›r. Çift kap› sayesinde yarat›
lan bu ara geçifl bölgesinde ayr› bir ›s›tma uygulan›r. Böylece d›-
flar›dan so¤uk havan›n do¤rudan içeri girmesi önlenir. So¤uk giriflin
önlenmesi için bir baflka yöntem kap›lara s›cak hava perdesi uygulanmas›
veya radyant ›s›t›c›larla ›s›t›lmas›d›r. Genifl caml› ön yüzde
radyatör veya konvektörle ayr› bir yard›mc› ›s›tma da yap›lmal›d›r.
Departman ma¤aza uygulamalar›nda genellikle hava so¤utmal›
kondens üniteleri kullan›l›r. E¤er ço¤u zaman oldu¤u gibi süpermarket
tek katl› ve yayg›nsa çat› üstü klima ve havaland›rma üniteleri
kullan›lmal›d›r. Böylece birden çok say›da çat› üstü ünite ile
farkl› karakterde bölgeleri, ayr› ba¤›ms›z ünitelerle beslemek mümkün
olmaktad›r. Bu durumda kanal sistemi de göreceli olarak k›sa
olacakt›r. Bu hava so¤utmal› klima ve havaland›rma sistemlerinde,
“Free Cooling” özelli¤i yani uygun zamanlarda %100 d›fl hava ile
çal›flma kabiliyeti aranmal›d›r. Böylece gece saatlerinde ve ara mevsimlerde
d›fl havan›n uygun oldu¤u zamanlarda so¤utma ünitesi çal›
flmadan %100 d›fl hava ile yap›lan so¤utma sonucu ma¤azada depolanan
so¤uk, pik yük dönemlerinde kullan›labilmektedir. Hava
da¤›t›m›nda genellikle ma¤azan›n ön taraf›nda yo¤unlaflan yük dikkate
al›nmal›d›r. Sistem toplam havas›n›n yaklafl›k %60’› ma¤azan›
n yaklafl›k 1/3’lük ön alan›na beslenmek durumundad›r.
Süpermarketlerde oldu¤u gibi so¤uk vitrin bölgelerinde, so¤uk havan›
n döfleme seviyesinde çöküp kalmas› önlenmelidir. Yerel so¤uk
havan›n sirküle edilmesi gerekir. Bu amaçla dönüfl havas›n›n döfleme
seviyesinde emilmesi büyük önem tafl›r. Dönüfl menfezleri özellikle
so¤utucu vitrinlerin bulundu¤u bölgelerde yerlefltirilmelidir.
Egzoz Sistemi
Süper marketlerde ve departman ma¤azalar›nda ortam sürekli pozitif
bas›nçta tutulur, bu nedenle özel bölümler hariç ortamdan egzoz
yap›lmaz. Özellikle et reyonlar›n›n, sebze reyonlar›n›n, cafelerin,
özel piflirme f›r›nlar›n›n bulundu¤u mahallerden k›smi egzozlar yap›
lmal›d›r. Ortamdaki pozitif halde bulunan havan›n özel panjur veya
menfezler ile mal girifl bölümü ya da malzeme deposuna kaçmas›
sa¤lanabilir. Bu tip uygulamalarda mutlaka ara geçifllerde yang›n
damperleri kullan›lmal›d›r.
Kanal Dizayn›
Özellikle yüksek tavanl›, asma tavan yap›lmayan mahallerde kanallar
aç›ktan geçiriliyor ise bu kanallara d›fltan izolasyon yap›lmal›d›r.
Kanallara içten izolasyon yap›lmamal›d›r. Zamanla izolasyon yap›
flkanlar›nda meydana gelebilecek aç›lmalar kanallar› t›kayarak
hava geçiflini zorlaflt›rabilir. Ayr›ca içten izolasyonlu sistemlerde
izolasyon malzemeleri ses ve pislik kayna¤› olabilirler. Bu tip sistemlerde
s›zd›rmaz dairesel kesitli kanallar tercih edilmelidir. Bu
kanallarda hava kaçaklar› önlendi¤i gibi, h›zl› montaj ve estetik gö-

rünüm gibi avantajlar da elde edilir.
Yüksek tavan kotlu uygulamalarda cihaza dönüfl havas› yer kotundan
toplanmal›d›r. Mümkün de¤ilse üfleme sistemlerinde özellikle
s›cak havay› yer kotuna indirecek ve by-pass’› önleyecek jet difüzörler
kullan›lmal›d›r. Hava at›fllar›nda yüksek raflar›n konumlar› büyük
önem tafl›r. Hava bu raflar›n üzerine at›lmamal›d›r. Jet difüzörlerden
ç›k›fl h›zlar› yüksek seçilebilir, ancak bu hava h›zlar› insanlar›n dolaflt›
klar› ortamlarda 0,5 m/s seviyelerinde tutulmas› gerekir.
fiekil 14.17’de arka arkaya 5 pafta halinde bir süper market klima
projesi hava kanallar› ve cihaz yerleflimi planlar› verilmifltir. Yap›ya
ait çat›, zemin, 1. bodrum, 2. bodrum ve 3. bodrum planlar› görülmektedir.
Her kat 1805 veya 1960 m2 olup, toplam yap› 7530
m2’dir. Kat yüksekli¤i 3,5 metre olup, asma tavan yüksekli¤i 50
cm.’dir.
Süpermarket Uygulama Notlar›
1.Çat›da d›fl ortamda kullan›lan klima santrallerinin mutlaka d›fl
ortam etkilerinden etkilenmeyecek yap›da olmas› gerekir. D›fl
gövde ya¤mur, rüzgar gibi etkilere karfl› tamamen s›zd›rmaz
olmal›d›r. Hava kaça¤›, içine su alma gibi riskleri tafl›mamal›-
d›r. Ayr›ca santral›n kardan etkilenmemesi için kendi üzerinde
çat›s› olmal›d›r.
2.Çat›ya konan santralin kanal ba¤lant›lar› cihaz›n alt›ndan yap›lmal›
d›r. D›fl ortamdan giden kanallarda her ne kadar izolasyon
ve izolasyon k›l›f› da yap›lsa, kanal› d›fl etkilerden korumak
çok zordur.
3.Klima santrallar› çift devirli fanl›, çift serpantinli ve çift kondenserli
olmal›d›r ki, fan düflük devirde çal›flt›¤›nda serpantinde
donma vs. olmas›n. Çünkü bu tür binalarda insan yükü çok
de¤iflkendir.
4.T aze hava oran› bu tip uygulamalarda %25-30 mertebelerinde
olmal›d›r.
5.Market hacmi ile di¤er hacimler aras›nda, pozitif bas›nçtaki ortamdan
hava transferi için transfer merkezleri kullan›l›yorsa,
arkalar›nda yang›n damperi kullan›lmal›d›r.
6.Özellikle insanlar›n yo¤un oldu¤u kasalar›n bulundu¤u ön tarafa
fazla hava üflemek gereklidir.
7.Menfez yerleflimi yaparken yüksek dolaplara dikkat etmeli,
bunlar›n üstüne hava üflenmemelidir. Menfez yerleri yürüyüfl
koridorlar›n›n üstüne gelecek flekilde projelendirilmelidir.
8.Markete aç›lan bütün kap›larda s›cak hava perdesi kullan›lmal›
d›r. Bu hem ›s› kaça¤›n› engeller, hem de sinek gibi uçan haflerelerin
giriflini engeller.
9.Kasalardaki klimatizasyonda müflteri iste¤i mi, kasiyer iste¤i
mi dikkate al›naca¤› iflverenle mutlaka görüflülmelidir.
10.Ortamda mutlaka art› bas›nç yarat›lmal›d›r. Böylece d›flar›dan
içeri hava girmesi engellenmelidir. Aksi halde kasiyerler hasta
olmaktad›r.
11.Et reyonu, bal›k reyonu, f›r›n bölümü gibi bölgelerin ayr› %100
taze haval› klima cihazlar› olmal›d›r ve bu bölümlerden mutlaka
egzoz yap›lmal›d›r.
12.Çat› tipi mutfak aspiratörleri, hava at›fl› dikine tipte olanlardan
seçilmelidir. Hava at›fl› yandan olanlarda egzoz havas› çat› ve
teras yüzeyine çarparak burada ya¤ filmi oluflturmaktad›r. Bu
ise, aspiratörlere servis veren kiflilerin kay›p düflmesine ve yaralanmas›
na neden olmaktad›r.
14.4.4. Büyük Al›flverifl Merkezleri
Bu tip yap›lar bir mol hacmi ile buna ba¤l› çok say›da dükkândan
oluflur. Mol hacimleri merkezi bir sistemle iklimlendirilirken, dükkânlar
ayr› bir sistem ile ba¤›ms›z veya müflterek iklimlendirilir.
Mol hacimleri mal sahibi taraf›ndan iflletilirken, dükkânlar kiral›k
veya sat›l›k olabilir. Dolay›s› ile dükkânlardaki tesisat›n iflletme maliyetinin
paylafl›m› ve dükkânlar›n sat›fl veya kiralama politikas›,
sistem dizayn›nda bafllang›çta ele al›nmas› gerekli önemli konulard›
r. Mol hacimleri genellikle sabit debili merkezi santrallarla beslenir.
Sistemin mimari projelendirilmesinde mümkün oldu¤u kadar
ayn› karakterdeki dükkânlar bir araya toplanmal›d›r.
Özellikle yiyecek-içecek alanlar›, (fast food, lokanta, kafeterya gibi)
bir arada toplanmal›d›r. Bu alanlar özel olarak ele al›n›p projelendirilmelidir.
Bu bölgelerde koku ve duman kontrolu, d›fl hava ihtiyac›,
mutfak egzozu, ›s›n›n yerinde yakalanmas› ve so¤utma ekipmanlar›
n›n ihtiyaçlar› gibi özel çözüm gerektiren sorunlar vard›r.
Bu bölgenin ayr› ba¤›ms›z bir egzoz sistemi ile egzoz edilmesi de
uygulanan çözümler aras›ndad›r. Mol bölgesi genellikle y›l boyu so-
¤utulmak durumundad›r.
Dükkânlar için ise merkezi V.A.V. sistemleri en çok kullan›lan çözümdür.
Her dükkân için ayr› bir V.A.V. kutusu kullan›l›r. Merkezi
santralda 16 °C gibi sabit bir s›cakl›kta üretilen hava, V.A.V. kutusunda
farkl› hacimlere farkl› debide verilerek farkl› so¤utma yükleri
karfl›lan›r. E¤er dükkânlar›n d›fla bakan cepheleri yoksa ve tamamen
mol hacmine bak›yorsa, buralar› için de yaz k›fl so¤utma gerekecektir.
V.A.V. kutular›nda ›s›t›c› serpantinler yard›m› ile reheat yap›labilir.
Böylece bir hacimde ›s›tma yap›l›rken, di¤er hacimde ayn› anda so-
¤utma yap›labilir. Ancak uygulamada d›fla bakmayan dükkânlarda
reheat olay› çok ender olarak gerçekleflmektedir.
Bu bak›mdan V.A.V. kutular›nda reheat özelli¤i dikkatle de¤erlendirilmelidir.
Dükkânlarda ›s›tma ihtiyac› V.A.V. kutular›ndaki ›s›t›-
c›larla veya ilave s›cak sulu ›s›tma sistemleri ile karfl›lanabilir.
Al›flverifl merkezlerinde y›l boyu so¤utma ihtiyac›n›n olmas› nedeniyle,
›s› ekonomisi önlemlerine dikkat edilmeli ve free cooling imkân›
olan santrallar seçilmelidir. Mol hacminde d›fl atmosfere göre
daha yüksek veya nötr bir bas›nç oluflturulmal›d›r. Sadece yiyecek
bölgesi ve e¤er varsa koku kontrolu gereken bölgelerde negatif bas›
nç oluflturulur. Bu tür bölgelerin ba¤›ms›z egzoz sistemi olmal› ve
bu bölgelerin havas› ortak dönüfl havas›na kar›flt›r›lmamal›d›r. Duman
kontrolu için havaland›rma sisteminde gerekli önlemler al›nm›
fl olmal›d›r. Bu tür merkezlerde, genellikle bulunan, atriyum hacimlerinin
havaland›r›lmas› için ilgili bölüme bak›n›z. Özel klima
isteyen tatbikat yerlerinin kesin tespiti gerekir. Çarfl› girifl kap›lar›-
na s›cak hava perdesi yap›lmal›d›r. Dükkanlar›n veya gezi alanlar›-
n›n egzoz havas› garaj katlar›na bas›l›p, egzoz garajdan yap›labilir.
Bu flekilde garaj katlar›ndaki konfor yaklafl›k olarak s›f›r maliyet ile
gerçekleflir. Ancak bu tip uygulamalarda yang›n s›ras›nda duman
kontroluna dikkat edilmeli ve yang›nda oluflan duman›n garaja bas›
lmas› önlenmelidir.
431

fiekil 14.18’de bir çarfl› binas› klima projesi kat plan› görülmektedir.
Bu binada dükkanlarda klima sistemi olarak VAV kullan›lm›flt›r.
Santralda flartland›r›lan so¤uk hava kanallarla planda görülen VAV
kutular›na, bu kutulardan da fleksib›l kanalla lineer difüzörlere ulaflmakta,
buralardan istenen miktarda dükkanlara üflenmektedir. Dönüfl+
egzoz havas› ise asma tavan içinden emifl menfezleri ve dönüfl
kanallar› ile toplanmaktad›r. VAV kutular›nda reheat için s›cak su
kullan›lmaktad›r.
14.5. ATR‹UMLAR
Üzeri kapal› genifl avlu olarak atrium ilk kez Roma mimarisinde ortaya
ç›km›flt›r. Modern mimaride ise atrium özellikle büyük al›flverifl
merkezlerinde, otellerde, terminallerde, spor komplekslerinde,
endüstriyel yap›larda ve ifl merkezlerinde çok kullan›lan bir eleman
haline gelmifltir. Atrium çözümleri büyüklük, geometri ve fonksiyon
olarak çok de¤iflik olabilmektedir. Bu bölümde ancak genel
prensipler üzerinde durulacakt›r. Özel çözümler tamamen mimar›n
ve mekanik tasar›mc›n›n seçimine ba¤l›d›r. Yani atrium için üniversal
bir mekanik sistem çözümü önerilemez, ancak tasar›mc› çeflitli
olanaklar› de¤erlendirerek özel çözümü kendisi üretir. Atrium tasar›
m›nda en önemli görev mimara düflmektedir. Atriumun oryantasyonu
ve geometrisinde al›nabilecek önlemlerle, atriumu kapatan
cam yüzeylerin ve çevre duvar yüzeyleri malzemesinin uygun seçimi
ile pasif olarak güneflten ›s›tmada yararlanmak mümkündür. Yine
ayn› elemanlarla oynayarak yaz›n serinletme imkânlar› veya so-
¤utma yükü indirimleri sa¤lanabilir. Burada mimari ile ilgili pasif
önlemler üzerinde durulmayacakt›r. Ayr›ca atriumda yang›ndan koruma
üzerinde ilgili bölümde duruldu¤undan, burada anlat›lmayacakt›
r.
14.5.1. Havada S›cakl›k Tabakalaflmas› ve Baca Etkisi
Atriumlarda büyük yüksekliklere ve tepeden al›nan günefl radyasyonuna
ba¤l› olarak düfley do¤rultuda önemli s›cakl›k farklar› oluflur.
Yaz›n bu düfley do¤rultudaki fark 10-15 °C de¤erlerine kadar
yükselebilmektedir. Ayr›ca s›cakl›k gradyan› da geometriye ba¤l›
olarak farkl› olmaktad›r. Özellikle dar ve uzun atriumlarda iki farkl›
belirgin s›cakl›k gradyan› ve buradan hareketle, iki farkl› bölge tan›
mlamak mümkündür. Bu s›cakl›k gradyan› k›fl aylar›nda daha
azalmakta, hatta çok so¤uk d›fl hava s›cakl›klar›nda ve tek caml› uygulamalarda
en yukar›da bir ters gradyan bile oluflabilmektedir. Bu
durumda yo¤uflman›n önlenmesi için özel önlem al›nmas› gerekir.
Bu s›cakl›k gradyan› iyi de¤erlendirildi¤inde baz› uygulamalarda
avantaj olarak da kullan›labilir. Bu s›cakl›k tabakalaflmas›n› gözönüne
alarak atrium hacmi düfley do¤rultuda iki bölgeye ayr›labilir.
Üst bölge günefl radyasyonundan etkilenmektedir ve s›cakl›klarda
gün boyunca büyük de¤iflmeler meydana gelir. Alt bölge ise güneflten
fazla etkilenmez ve daha stabil bir s›cakl›k de¤erine sahiptir. Öte
yandan yang›ndan koruma bölümünde daha fazla üzerinde duruldu-
¤u gibi, atriumda yüksekli¤ine ba¤l› olarak çok kuvvetli bir baca etkisi
vard›r. K›fl›n alt katlardaki s›cak hava yükselerek üst katlardaki
aç›kl›klardan d›flar› ç›kmaya çal›fl›r ve yükseklik boyunca bir bas›nç
gradyan› oluflur. Alt kotlarda vakum, üst kotlarda da art› bas›nç söz
konusudur. Yaz›n ise d›fl ve iç s›cakl›klara ba¤l› olarak ters bir bas›
nç gradyan› oluflabilir. Do¤al havaland›rma ile ilgili olarak de¤erlendirilebilecek
bir baflka kuvvet ise rüzgâr bas›nc›d›r. Özellikle üst
kotlardaki uygun aç›kl›klarda rüzgâr bas›nc›ndan yararlanarak
önemli ölçüde do¤al havaland›rma yap›labilir.
14.5.2. HVAC Sistemi
Atriumu ve bunu çevreleyen yap›lar› farkl› zonlar olarak de¤erlendirmek
gerekir. Günümüz uygulamalar›nda atriumda yaflan›lmayan
üst kotlar için aktif klimatizasyon düflünülmemektedir. Ancak çevreleyen
yap›lar›n klimatizasyonu atriumla birlikte çözülmeli ve atrium
flartlar›n›n belirli s›n›rlar› aflmamas› için gerekli kontrol elemanlar›
temin edilmelidir. fiunu da unutmamak gerekir ki, atriumda insanlar
sürekli kalmad›klar›ndan, konfor flartlar› çok daha genifl aral›
kta de¤iflir.
E¤er atrium bir dönüfl havas› plenumu gibi kullan›lm›yorsa, atriumlu
yap›lar için V.A.V. sistemleri en uygun çözümdür. Bu tip yap›larda
genifl yük de¤iflimleri ve bazen ayn› anda ›s›tma ve so¤utma talepleri
oluflabilmektedir. Ayr›ca atriuma komflu hacimlerde çok
farkl› enerji talepleri varsa, merkezi tek sistem yerine çok merkezli
yayg›n sistemler kullan›labilir. Atriuma aç›lan zonlardan oluflan bir
sistemde, zonlara sadece besleme havas› temin etmek, dönüfl havas›
n› ise atrium üst kotlar›ndan almak mümkündür. Bu durumda atrium
bir dönüfl havas› plenumu gibi kullan›lm›fl olur. Ancak bu sistemin
dezavantajlar› vard›r. Öncelikle farkl› kaynaklardan emilen havalar›
n kar›flmas›, koku ve di¤er kirleticiler aç›s›ndan bir iç hava sorunu
yarat›r. ‹kincisi atriuma yak›n bölgelerde daha fazla resirkülasyon
olur. Ayr›ca kanal yerleflimi için uygun yer olmayabilir. Bunun
alternatifi olan sistemde ise atriuma komflu veya ba¤l› zonlar› kendi
besleme ve dönüfl kanallar› ile tesis etmek, atriumu ba¤›ms›z çözmektir.
Atriumun ba¤›ms›z çözümünde havan›n alt kotlardan yaflam
mahallerine beslenmesi ve üst kotlardan toplanmas› genellikle tercih
edilen çözümdür. Besleme havas› ortamda bulunan insanlar ve
bitkiler üzerine do¤rudan gelmemelidir. Atrium tepe cam›n›n özel
cam olmas›, çift cam olmas›, içten veya d›fltan özel gölgeleme elemanlar›
kullan›lmas› enerji tasarrufu aç›s›ndan mutlaka dikkate
al›nmas› gerekli hususlard›r.
14.5.3. Atrium Havaland›rmas›
Atriumu alt ve üst olarak fiktif iki bölgeye ay›rmak ço¤u zaman yararl›
d›r. Bu durumda tavsiye edilen havaland›rma sistemleri alternatifleri
afla¤›daki gibi s›ralanabilir:
1- Yaz çal›flmas›nda fiekil 14.19’da oldu¤u gibi alt yaflan›lan zonu
mekanik bir sistemle flartland›r›rken, üst bölgeyi kontrollu olarak
aç›labilen aç›kl›klardan do¤al olarak sadece havaland›rmak.
Burada sadece özellikle etkili olan rüzgâr kuvvetleridir. Ayn› ifllemi
fan kullanmak suretiyle cebri olarak da gerçeklefltirmek mümkündür.
Ayr›ca yang›n halinde duman kontrolu için bir egzoz sistemi
öngörülmüflse bu egzoz fanlar› da yaz›n havaland›rma amac› ile
kullan›labilir. Yap›lan bir çal›flmada en az 5 m/s de¤erine kadar rüzgâr
h›zlar›nda do¤al havaland›rman›n baflar› ile gerçekleflti¤i belirlenmifltir.
2- Yaz çal›flmas›nda d›fl hava s›cakl›klar› iç s›cakl›klardan daha düflükse
ki, bu durum geceleri ve ara mevsimler için geçerlidir, bu

durumda fiekil 14.20’de görülen çal›flma biçimi kullan›labilir.
Bu durum bilinen free cooling uygulamas›d›r. Ancak burada s›-
cakl›k tabakalaflmas› nedeniyle üst seviyelerde s›cakl›klar›n çok
daha yüksek oldu¤u düflünülürse, atriumda free cooling imkân›
çok daha fazlad›r. Örne¤in normal konfor klimas›nda dönüfl havas›
s›cakl›¤› 24-28 °C iken atrium üst kot s›cakl›klar› 38 °C de-
¤erlerine kadar yükselebilmektedir.
Sözü edilen bu durum nedeniyle atriumda hiçbir mekanik so¤utma
yapmadan, sadece tepede kontrollu olarak yarat›labilen aç›kl›klar
yard›m› ile gerçeklefltirilen do¤al havaland›rma ile s›cakl›klar› kontrol
etmek mümkündür. Baca etkisi ile alt kotlardan emilen serin d›fl
hava (k›smen ba¤lant›l› klimatize edilen zonlardan emilen flartland›
r›lm›fl hava), bu tepedeki aç›kl›klardan egzoz edilir.
Bu flekilde do¤al olarak havaland›r›lan örnek bir atriumda döfleme
alan› 560 m2 ve yükseklik 20 m. de¤erindedir. Çat› alan›n›n brüt
%10’u mertebesinde aç›kl›k meydana getirebilmektedir. D›fl s›cakl›¤›
n 14-24,5 °C aras›nda de¤iflimi s›ras›nda atrium s›cakl›¤› altta
26, üstte 30 °C de¤erinde s›n›rlanabilmektedir.
D›fl s›cakl›¤›n 31 °C de¤erine ç›kt›¤› en s›cak günde atriumda s›cakl›
k 32 °C ile s›n›rl› kalabilmektedir. Bu durum atriumda dolaflmakta
olan insanlarda rahats›zl›¤a neden olmamaktad›r.
3- K›fl çal›flmas›nda atrium HVAC sisteminin esnek olmas› yararl›
d›r. Burada üç hal sözkonusu olabilir.
a.D›fl s›cakl›klar, içerideki ›s›l ataletle ve iç kaynaklar nedeniyle
önemli büyüklükteki zaman dilimlerinde ›s›tmaya gerek kalmayacak
kombinasyonlar oluflturabilir. Merkezi enerji yönetim sistemi
yard›m› ile önceden belirlenen bir strateji çerçevesinde mekanik
›s›tma ve so¤utma tamamen durdurulabilir.
b.Aç›k ve so¤uk k›fl günlerinde düfley do¤rultuda önemli ölçüde
s›cakl›k tabakalaflmas› meydana gelir ve s›cak hava üstte toplan›
r. Bu s›cak hava fiekil 14.21’deki gibi HVAC sistemine geri
döndürülerek önemli ölçüde ekonomi sa¤lanabilir.
c.Kapal› ve so¤uk k›fl günlerinde fiekil 14.22’de görülene benzer
iki zonlu flartland›rma gerçeklefltirilebilir. Daha duyarl› olan ve
yaflan›lan alt zon ›s›t›l›rken, üst zonda sadece yo¤uflmay› önlemek
üzere bir flartlanma gerçeklefltirilir. Yaflan›lmayan üst zonun
›s›t›lmas› gerekmez.
14.6. BÜYÜK TOPLANTI, FUAR, GÖSTER‹ VE SPOR
SALONLARI
14.6.1. Genel
Büyük toplant› salonlar› genellikle yüksek tavanl›d›r ve esas olarak
tek büyük hacimden oluflurlar. Kullan›mlar› sürekli de¤il, periyodiktir.
Tasar›m bu k›sa süreli yo¤un kullan›ma göre yap›l›r. Bu dönemde
insan yo¤unlu¤u çok fazlad›r. Ancak kifli bafl›na düflen hacim
büyük oldu¤undan, salonda toplam hava de¤iflimi say›s› göreceli
olarak düflüktür. Enerji tasarrufu önlemlerinin sistem tasar›m› ve
performans› üzerine büyük bir etkisi vard›r ve mutlaka göz önünde
bulundurulmal›d›r.
Bu tip yap›larda kullan›m k›sa süreli oldu¤undan, ön so¤utma veya
›s›tma ile pik yükleri azaltmak mümkündür. ‹nsan yükü hesaplan›rken
oturma alan› için kifli bafl›na 0,7 – 0,9 m2 alan al›nabilir. Kifli
bafl›na minimum d›fl hava miktar› 8-30 L/s de¤erleri aras›nda de¤ifiekil

flir. Görüldü¤ü gibi havaland›rma yükü toplam yük içerisinde önemli
bir yer tutar. Enfiltrasyonun önüne geçmek üzere bu hacimler genellikle
pozitif bas›nç alt›nda tutulur.
Ayd›nlatma bu tip uygulamalarda önemli bir iç yüktür. Salon karakterine
göre de¤iflmekle birlikte, sergi ve fuar alan› gibi yerlerde
1600 Lüks mertebesine kadar yükselebilir.
Kullan›lacak filtreler e¤er sigara içilmiyorsa %30-35 gibi düflük verimli
olabilir. Sigara içilen hacimlerde ise filtreler ASHRAE standartlar›
na göre %80 verim de¤erine sahip olmal›d›r. Ses ve titreflim
kontrolu, özellikle konser salonlar› gibi uygulamalarda ön plana geçer
ve sistem tasar›m›nda ana parametreyi oluflturur. Bu tip uygulamalarda
mutlaka bir akustik dan›flman›yla birlikte çal›fl›lmal›d›r.
Bu tip büyük salon uygulamalar›nda sabit debili tek zonlu veya
VAV tam haval› klima sistemleri kullan›l›r ve lobi vs. gibi yan salonlar
için ayr› ba¤›ms›z santraller tavsiye edilir. Küçük toplant› salonlar›
için paket tip hava kanall› klima cihazlar› ile klima tesisat›
yap›lmas›, dolu zaman› az olan binalarda esneklik ve egzoz kullan›
m imkan› sa¤layabilir.Büyük gösteri salonlar› ve arenalarda girifl
lobileri, koridorlar ve çevreleyen oturma alanlar› ayr› santrallarla
beslenir. Düflük yo¤unluklu radyant ›s›tma iyi bir alternatiftir. Baz›
büyük salonlar›n faaliyetin karakterine göre bölünmesi söz konusudur.
Bu tip uygulamalarda da her zonun ayr› kontrol edilebilmesi
tercih edilir. Çok büyük salon sistemlerinde ayn› salona birden fazla
say›da santraldan besleme yap›labilir.
fiekil 14.23 ve 14.24 ’de iki farkl› toplant› salonu klima projesi verilmifltir.
Her iki sistem de tamamen haval› tip klima sistemidir. fiekil
14.23’deki uygulamada besleme havas› tavandan anemostatlar
ile verilirken dönüfl havas› tavandan, salon yan duvarlar›ndan ve
sahneden toplanmaktad›r. fiekil 14.24’deki çözümde ise, besleme
havas› yine tavandan verilirken, dönüfl havas› koltuk altlar›ndan
toplanmaktad›r.
Bu salonlarda tavan yüksekli¤i fazla oldu¤u için hava katmanlaflmas›
s›k rastlanan bir problemdir. Hava da¤›t›m›nda bu konuya dikkat
edilmelidir.
Büyük salonlar›n havaland›rmas›nda performans s›ras›nda insanlar
sürekli yerlerinde hareketsiz oturduklar›ndan, iyi bir hava hareketi
uygulaman›n en önemli yönüdür.
Is›tma, salona girifl bölgelerinde önemlidir. Salonda seyirciler gelmeden
yap›lan ön ›s›tma periyodu d›fl›nda önemli de¤ildir. As›l üzerinde
durulmas› gereken so¤utma halidir.
Bunun için en genel uygulama, besleme havas›n›n baflüstü seviyesinden
veya üst kotlardan vermek ve havay› koltuk altlar›ndan veya
oturma yerleri civar›nda alt kotlardan toplamak fleklindedir. Koltuk
alt›ndaki dönüfl menfezlerine h›z 1,4 m/s de¤erini aflmamal›d›r. Bu
hacimlerin biçimine göre bazen jet tipi 15-45 m gibi uzun at›fll› difüzörlere
gereksinim duyulabilir. Veya tavandan afla¤› do¤ru üfleme
yap›labilir. Bu tip uygulamalarda, hava besleme menfezlerindeki
ses seviyesine dikkat edilmelidir.
Ses seviyeleri yüksek ise, tavandan afla¤› üfleme yapan difüzörde
ses seviyelerinin müsaade etti¤i ölçüde at›fl yap›l›r. Hava hareketinin
devam› dönüfl menfezleri ile sa¤lan›r. Dönüfl menfezleri bütün
oturma alan›na da¤›lm›fl ise, üflenen so¤uk veya s›cak hava bir bulut
biçiminde insanlar›n üzerinden geçerek dönüfl menfezlerinden
emilir. Balkon altlar› gibi havan›n hareketsiz kalmas› mümkün bölgelerden
de hava emifli yap›lmal›d›r.
fiekil 14.21.

Normal tavan difüzörleri 9 m aral›klarla s›raland›¤›nda ve iyi bir difüzör
seçimi yap›ld›¤›nda bir çok uygulamada olumlu sonuç almak
mümkündür. Besleme menfez eleman› olarak lineer difüzörler kullan›
lmas› mimari aç›dan daha çok tercih edilen çözümlerdir. Bu tip
uygulamalarda kullan›lan büyük kapasiteli difüzörlerde iç damper
bulunmamas› ses aç›s›ndan önemle tavsiye edilir.
E¤er sistemde so¤utma yap›lm›yor ve sadece havaland›rma ve/veya
hava ile ›s›tma yap›l›yorsa, yukardakinin tersine koltuk altlar›ndan
besleme, tavan seviyesinden dönüfl havas› al›nmas› yöntemi uygulan›
r. E¤er baz› spor salonlar›nda oldu¤u gibi seyirci yeri yoksa, tavandan
difüzörlerle üfleyip, santrale en yak›n duvardan üst kotlardan
tek noktada emifl menfezleri ile havay› toplamak mümkündür.
14.6.2. Arenalar ve Spor Salonlar›
Bu salondaki faaliyetler çok çeflitli olabildi¤inden ›s›l yükler çok
de¤iflir. Bu salonlar sadece spor karfl›laflmalar› için de¤il ayn› zamanda
konser, gösteri ve sergi amaçlar›yla da kullan›labilmektedir.
Bu yüzden bu sistemler çok esnek olmal›d›r. Bunun için kullan›lan
fanlar çok kademeli olmal›d›r. Böylece faaliyet cinsine göre kapasite
ayar› yap›labilir. Kongre faaliyetleri, pop müzik konserleri gibi
hallerde ›s›l konfordan çok iyi bir egzoz havaland›rma birinci planda
gelir. Ana salon etraf›ndaki yard›mc› alanlar, girifl ve ç›k›fllarda
ve aralarda çok yo¤undur. Bu bölgeler için ba¤›ms›z bir havaland›rma
santral› ve iyi bir havaland›rma gereklidir. Soyunma odalar›nda
da klimatizasyondan çok iyi bir havaland›rma gerekir. Soyunma
odalar›nda m2 bafl›na 10-15 L/s hava gerekir. Sistemin klimatizasyonunda
merkezi haval› sistemler kullan›l›r. Dönüfl havas›n›n bir
bölümü (~%25’i) afla¤›dan al›nmal›d›r. Egzoz tatbik edilmelidir.
Baz› aç›k stadyumlarda, oturulan yerlerde panel ›s›tma vard›r.
Okullar›n jimnastik salonlar›nda oldu¤u gibi küçük uygulamalarda
saatte 4-6 hava de¤iflimi sa¤layacak bir havaland›rma yeterlidir.
Is›tma ihtiyac› genellikle radyatörler veya s›cak hava üniteleri ile
sa¤lan›r. So¤utma gereksizdir. Büyük spor salonlar›nda ise hava de-
¤iflim miktar› saatte 2-3 defa veya kifli bafl›na 30-40 m3/h olarak hesaplan›
r.
fiekil 14.25’de kapal› bir spor salonuna ait havaland›rma projesi verilmifltir.
Hava tavandan verilip, tavandan toplanmaktad›r.
14.6.3. Sinema, Tiyatro ve Konser Salonlar›
Sinema salonlar›nda genellikle günde 4-8 saat aras› sürekli çal›flma
söz konusudur. Bu nedenle ön so¤utma ifllemi ilk matine hariç etkin
de¤ildir. Salonun doluluk oran› dikkate al›nmas› gereken önemli bir
parametredir.Sinemalarda ses kritik bir parametre de¤ildir. Lobby
alanlar› k›sa zamanlarda kullan›l›r. Bu alanlarda 1,8-2,8 m2/kifli yo-
¤unluk kabul edilebilir. Ifl›k gösteri s›ras›nda olmad›¤›ndan, ayd›nlatma
yükleri önemsizdir ve kurulu gücün %5-10’u mertebelerinde
al›nabilir. Sinema uygulamalar›nda esas problemli hacim projeksiyon
odas›d›r. Bu alan üretici firma bilgilerine dayanarak özel klimatize
edilmelidir. Genellikle egzoz havaland›rma tekni¤i tercih edilir.
Sinemalarda tek zonlu olarak konvansiyonel sistem tatbik edilmelidir.
Fuaye ayr› bir sistemle beslenmelidir. Sinema salonlar› ve fuaye
hacimleri ayr› cihazlarla so¤utulmal› ve ayr› cihazlarla egzoz yap›lmal›
d›r. K›fl mevsiminde de so¤utma ihtiyac› olacakt›r. Paket tip kanal
tipi heat pump cihazlar ile klimatize edilebilir.
Tiyatrolar sinemalardan genifl ölçüde farkl›d›rlar. 1) Gösteriler sürekli
de¤ildir. 2) Genellikle tam yüke yak›n dolarlar. 3) Lobby alanlar›
daha organize ve uzun süreli kullan›l›r ve daha yo¤undur. Yo-
¤unluk 0,5 m2/kifli al›nabilir. 4) Sahne ayd›nlatma yükü toplam so-
¤utma yüküne ciddi bir katk› getirir ve ayr› olarak çözülmelidir. 5)
Salonun akusti¤i büyük önem tafl›r ve özel olarak çözülmelidir.
Sahnede yükün %40-60 mertebelerinde oran› ›fl›ktan kaynaklan›r ve
lambalar etraf›nda egzoz havaland›rma ile bu yükün önemli bir k›sm›
kaynakta yakalanabilir. Ancak sahne havaland›rmas›nda esnekli-
¤e ve dekora olan etkilere dikkat edilmelidir. Sahne mekanik tesisat›
nda, di¤er disiplinlerle bilinçli bir koordinasyon flartt›r. fiartland›r›lm›
fl hava sahneye, sahne gerisinden ve alt kotlardan verilir ve ›fl›klar
etraf›ndan üst kotlardan emilir. Hava h›zlar› dekoru dalgaland›rmas›
aç›s›ndan kritik bir önem tafl›r. Hava mümkün oldu¤u kadar düflük
h›zlarda ve genifl bir alandan çok say›da menfezle verilmelidir.
Salonda klima sistemi olarak VAV merkezi haval› sistemler tercih
edilir.
Sahne ile salon s›cakl›klar›n›n uygun biçimde dengelenmesi çok
önemlidir. E¤er sahnedeki s›cakl›k salona göre düflük ise, perde
kalkt›¤› zaman sahneden salona bir so¤uk hava ak›m› olur. Bu rahats›
z edici cereyan orkestra çukurunda daha da fazla hissedilir. Hava
ak›m› ayn› zamanda dekorda dalgalanmalar da yaratabilir. Bu nedenlerle
sahne ›s›tmas›nda radyant ›s›tma uygun bir çözümdür. Büyük
cam yüzeyleri bulunan fuayelerde ise hem yo¤uflmay› önlemek
ve hem de so¤uk draft› önlemek için cam altlar›ndan statik ›s›tma
yap›lmal›d›r. Gifle salonu ve girifl kat›nda yerden ›s›tma tavsiye edilir.
Bu alanlardaki yerden ›s›tma uygulamas›n›n yerden kazanma,
konfor, homojen ›s›nma, zeminin çabuk kurumas› gibi pek çok
avantaj› bulunmaktad›r.
Konser salonlar› tiyatrolara benzer. Genellikle tam bir sahne yine
bulunur. Fark belli ölçüde boyuttan ve dekordan kaynaklan›r. Konser
salonu genellikle daha büyüktür ve daha a¤›r dekore edilir. Konser
salonu fonksiyonu içinde sosyal olaylar göz önüne al›nmal›d›r.
Lobbyde kokteyl veya parti verilebilir. Ancak, konser salonlar›n›n
en önemli özelli¤i mekanik sistemlerindeki ses ve titreflim kontroludur.
Konser salonlar›ndaki akustik, uzman dan›flman yard›m›yla
çözülmelidir.
14.6.4. Sergi ve Fuar Alanlar›
Bu alanlar›n tasar›m›nda yük belirlenmesi çok güçtür. Sergilenen
malzemeye göre yük karakteri çok de¤iflir. Bu nedenle havaland›rma
sistemi de esnek olmal›d›r. Bu tip alanlar› tek bir santral yerine
çok say›da santral ile beslemek daha uygundur. Ortalama olarak
mahal yükü 108 W/m2 mertebelerindedir. ‹nsan yo¤unlu¤u ise 3,7 –
4,6 m2 /kifli al›nabilir. Yap› uygunsa, gaz ›s›t›c›l› RoofTop cihazlarla
çat›da oluflturulan bir kanal sistemi yard›m›yla so¤utma ve ›s›tma
yap›labilir.
Havaland›rma sisteminin %100 d›fl hava ile çal›flabilme özelli¤i olmal›
d›r. Özellikle serginin kurulufl ve bozulma dönemlerinde ve ara
mevsimlerde bu gerekli olacakt›r.
Sistemde do¤rudan egzoz a¤›zlar› ve buraya esnek kanallarla ba¤-
lant› imkân› bulunmal›d›r. Böylece sergi ve fuar s›ras›nda baz› ma-

kinalar› çal›flt›rmak veya baz› kimyasal buhar veya gazlar› do¤rudan
d›flar›ya atmak imkân› olacakt›r.
Ana salon içinde veya çevresindeki yard›mc› alanlar›n lokanta, kafeterya,
toplant› salonu veya ofisler gibi ayr› ba¤›ms›z bir havaland›
rma ve klima sistemleri olmal›d›r.
Genifl cam aç›kl›klar› olan sergi salonlar› için, çevre boyunca yerlefltirilen
radyant tavan ›s›tmas› baflar›yla uygulanabilir.
14.6.5. Fuar Ve Toplant› Merkezi Uygulamas›
(Mc Corm›ck Binas›)
Chicago’daki Mc Cormick binas› y›lda 4 milyondan fazla kiflinin
ziyaret etti¤i, 250.000 m2 kapal› alan› olan, Kuzey Amerika’n›n en
büyük fuar ve toplant› merkezidir. Mc Cormick güney binas›n›n geniflletilmesi
projesi ABD’deki en büyük dizayn ve infla projelerinden
biridir. Projenin toplam maliyeti 675 milyon $’d›r.
Konsept tasar›m› aflamas›nda enerji verimli, çok güvenilir ve ayn›
zamanda bina iflletimi ve sergiciler için son derece esneklik tan›yan
düflük maliyetli bir fuar tesisi amaçlanm›flt›r. Bu amaçlar› gerçeklefltirebilmekle
iliflkili olarak tasar›m esaslar›n› belirlemek için kullan›fll›
l›k ve maliyet, çevresel konular, ön üretim sistemleri, iflletim karakteristikleri,
yerel iklimsel de¤iflimler gibi çeflitli tasar›m faktörleri
gözden geçirilmifltir. Mevcut tesisler ve bunlar›n iflletmesi, mekanik
ve elektrik sistemlerin seçimi için genifl olarak incelenmifltir.
Bir fuarc›l›k tesisi bütün y›l boyunca dinamik iflletme koflullar›nda
çal›fl›r. Fuar alan›, y›l boyunca bir çok defa bir depo veya ambar havas›
ndan modern bir show room havas›na girer. Tipik bir haftal›k
sergi, iki haftal›k ön haz›rl›k ve kurulma devresini ve bir haftal›k sökülme
ve tafl›nma devresini gerektirir. Bu kurulma ve toparlanma
süresi boyunca, büyük kamyonlar sergilenecek ürünleri indirmek ve
yüklemek için sergi salonuna girip ç›karlar. Fuar zaman›nda ise bu
ortam ›fl›klar ve insanlarla dolu hale dönüflür.
Primer Enerji Kayna¤›
Site d›fl› bir enerji santral›ndan bütün tesise temin edilerek, buhar ve
çok so¤utulmufl su seçene¤i tercih edilmifltir. Site d›fl›nda hem yeni
hem de eski binaya hizmet eden ve 7 bar bas›nçta buhar ve düflük
s›cakl›kta (1 °C) so¤uk su sa¤layan ›s›tma ve so¤utma santral› kurulmufltur.
Bu tesis ayr›ca birincil pompa sistemi için elektrik de
sa¤lamaktad›r. Bu sistem, mevcut binalar›n so¤utma tesisinde gerekli
olan yenileme ihtiyac›n› ortadan kald›rd›¤› için de oldukça çekicidir.
Düflük derecedeki so¤uk suyun da¤›t›lmas›, s›radan 6 °C’lik
so¤uk sulu sistemlerle karfl›laflt›r›l›rsa, pompalama enerjisinden 1/3
oran›nda indirim sa¤lar. Pompalama enerjisinin optimizasyonu ve
ikincil so¤uk su pompas› tesisine gerek kalmamas› için sistem, 34
MW kadar so¤utma sa¤layan 24” borularla site d›fl› santral›n da¤›-
t›m pompas›na direkt ba¤lanm›flt›r. Bina d›fl› santral› buhar tesisi
16” parmak borularla sisteme ba¤l›d›r ve buhar-su ›s› de¤ifltiricileri
yard›m›yla binalara 30 MW kadar ›s› enerjisi sa¤lamaktad›r.
Hava fiartland›rma ve Da¤›t›m Sistemi
Tipik yerel iklim saatsal de¤iflkenlerinin yeniden gözden geçirilmesi,
serin bir ortam yaratmak için d›fl havadan so¤utma yapmak üzere
yararlan›labilece¤ini göstermifltir. Tipik bir senede, d›flardaki kuru
termometre s›cakl›¤› senenin %44’ünde 7-24 °C aras›ndad›r. D›fl
hava ekonomizör sistemi için yap›lm›fl olan bilgisayar simulasyon
modeli, binan›n y›ll›k so¤utma enerjisinden %33,7, y›ll›k so¤utma
enerjisi maliyetinden %16,2 tasarruf sa¤lanaca¤›n› göstermifltir. Bütün
santrallar, uygun d›fl hava s›cakl›klar›nda, kapasitelerinin
%100’e kadar›n› d›fl hava ile kullanacak flekilde dizayn edilmifltir.
Düflük s›cakl›klardaki (7 °C) hava da¤›t›m sistemi ayn› zamanda,
fan kapasitesinde, kanal boyutlar›nda ve elektrik güç gereksinimlerinde
ve böylece de enerji harcanmas›nda büyük bir tasarruf sa¤lar.
Fan enerjisi tasarrufu, bilinen 14 °C s›cakl›kl› sistemi ile karfl›laflt›-
r›l›nca, %33’e kadar ç›kar.
‹nsan say›s›n›n de¤iflken karakteri ve iflletmede enerji verimlili¤ine
olan ilgi dolay›s›yla, kapasiteleri 10.000 ile 210.000 m3/h aras›nda
de¤iflen 62 üniteden oluflan çok cihazl› bir sistem gelifltirilmifltir.
Bütün proje 4.760.000 m3/h flartland›r›lm›fl hava debisi içermektedir.
Üniteler kurulu hava kapasitelerinin %30 ile %100 aras›nda taze
hava besleyecek flekilde seçilmifllerdir. Böylece bütün zaman boyunca
yüksek bir iç hava kalitesi temin edilir. Hava da¤›t›m kanallar›
40 mil uzunluktad›r ve bunun için 1500 ton saç harcanm›flt›r.
Bina ‹çi Hava Kalitesi
Mc Cormick binas›n›n hava flartland›rma sistemi projesi mekanlara
taze hava sa¤layan bir sistemdir. Sergi salonuna, 31 m3/h.m2 toplam
havada, minimum 9 m3/h.m2 taze hava sa¤lan›r. Bütün toplant› odalar›
na, 27 m3/h.m2 toplam havada, minimum 9 m3/h.m2 taze hava
sa¤lan›r. Santrallar›n taze hava al›fllar›, binaya gelen havan›n temiz
olmas› için en tepeye al›nm›fllard›r.
Tüm havaland›rma sistemi, d›fl hava flartlar› izin verdi¤i sürece
%100’e kadar taze havayla çal›flacak flekilde donat›lm›flt›r. Taze hava
santralda filtre edilir ve besleme havas›n›n kalitesini daha da art›
rmak için mümkün olan yerlerde indüksiyonla hava emifl a¤z›nda
filtre bulunan fanl› kutular kullan›l›r.
Yüksek miktarda hava beslenmesi (taze hava+ resirkülasyon havas›)
ve bununla birlikte ekonomik olarak dizayn edilmifl sabit debi
sistemli hava sirkülasyonu; hacim içerisinde tam kar›flm›fl bir hava
oluflturur ve genellikle konvansiyonel tasar›mlarda karfl›lafl›lan,
mikroorganizmalar›n büyümesine olanak sa¤layan ve istenilmeyen
kokular yaratan nemli durgun hava bölgelerini elimine eder.
Yenilikler
Bina iflletmesinin güvenilirli¤i ve sa¤laml›¤› aç›s›ndan çoklu ve fabrika
montajl› havaland›rma sistemleri projede kullan›lm›flt›r. Tüm
sistemde enerji kullan›m›n›n azalt›lmas› ve yer tutan cihazlar›n
uyumlu yerlefltirilmesi, merkezi olmayan konseptin avantajlar›d›r.
Proje, ço¤u üniform boyutta 62 santraldan oluflmufltur. Malzemenin
tek tipe indirgenmesi, koordinasyonu kolaylaflt›rm›fl ve montaj kalite
kontrolünü gözle görünür oranda gelifltirmifltir. Sergi salonunun genifl
boyutta ve de¤iflken yer ihtiyac›, buna uyan bir ›s›tma ve so¤utma
sistemini gerektirir. Sergi salonu, çok modüler sabit debili santraller
ile donat›lm›flt›r. Tüm santrallar, salonun ortas›nda yer alan çat›
aras› mekanik tesisat hacmine yerlefltirilmifltir. Her bir santral, sergi
salonu uzunlu¤unun yar›s› kadar bir koridora hizmet vermektedir.
Havaland›rma sistemi, sergi alan› yerlefliminin aynas›d›r ve onun çal›
flmas› her zaman gerçek ›s›tma ve so¤utma talebini yans›t›r.
Tasar›m modülerdir. Her santralin kendi motor kontrol merkezi vard›
r. Farkl› kumanda panelleri, farkl› santrallara hizmet verirler.
Elektrik güç ve mikroprosesor kontrol panel donan›m ekipmanlar›aklafl›k ayn›d›r. Tüm santrallar ve difüzörleri, üniform kapasite
olarak ayn› konfigürasyona sahiptir. Her 36,5×36,5 m sergi alan›,
dört eflit yerlefltirilmifl yuvarlak tavan anemostad› ile donat›lm›flt›r
ve 11000 m2/h kapasitelidir. Kanal ve difüzör yerleflimi tüm üniteler
için yaklafl›k ayn›d›r.
Ekonomik olarak minimum enerji ve en iyi hava da¤›t›m› kalitesini
sa¤lamak için, üniform yerlefltirilen yuvarlak tavan anemostadl› düflük
s›cakl›k hava da¤›t›m sistemi seçilmifltir.Bu düflük s›cakl›k hava
da¤›t›m sistemi, konfor zonu s›cakl›k gradyanlar›n› tavsiye edilen
–1,5 °C ile +1 °C aras›nda tutar. Anemostadlar bitmifl zeminden
12 metre yukar›dad›r. Bu mesafe, da¤›t›m havas›n›n alçalmas› ve
oda havas› ile kar›flmas› için yeterlidir. Anemostat yerleflimi, zemin
üzerinde 4 m mesafede max. 0,5 m/s h›z sa¤lamaktad›r. Bu h›zda,
hava da¤›l›m› 23,5 endüksiyon oran›na sahiptir. ‹flletim zonu içinde,
da¤›t›m havas›n›n her m3’ü, ortam havas›n›n 23,5 m3’ü ile kar›flmaktad›
r. Bu flartlar alt›nda ve 7 °C üfleme s›cakl›¤› flart›nda, üfleme
havas› konfor zonuna ulaflt›¤›nda, oda dizayn s›cakl›¤›n›n 1 °C
alt›ndad›r. Ek olarak, yüksek indükleme oran›, s›cakl›¤›n ortam çi¤
noktas› s›cakl›¤›n›n üstünde olmas›n› ve iflletme flartlar›nda yo¤uflma
olas›l›¤›n›n elimine edilmesini sa¤lar. Sistemin start-up esnas›nda
yo¤uflmamas› için at›fl hava s›cakl›¤›, dönüfl havas› çi¤ noktas›
s›cakl›¤› üzerinde DDC kontrol ünitesi kullan›larak ayarlanm›flt›r.
Programda, uzun bir fuar kurulma periyodu sonras› ortam s›cakl›¤›-
n›n h›zl› bir flekilde normal de¤erine ulaflmas› istenmektedir. Santrallar›
n içine yerlefltirilen s›cak su eflanjörleri, ortam›, 100%resirküle
edilen havayla, çat› alt›ndaki ›s›t›c› üniteler ve ›s›tma/so¤utma
fan-coil cihazlar› ile beraber ›s›tmaktad›r. Daha s›cak besleme havas›
n›n difüzyon karakterinde yaratt›¤› de¤iflikli¤i kompanze etmek
için her difüzör, motordan ald›¤› kumanda ile at›fl karakteristi¤ini
de¤ifltirebilmektedir. Is›y› döflemeye yak›n noktalara yöneltmek için
hava beslemesi so¤utmadaki standard yatay pozisyonundan, düfley
pozisyona döndürülür.
Sergi salonunun farkl› kullan›mlar› düflünülerek, binan›n mekanik
ve elektrik tesisat›n›n buna cevap verebilece¤i flekilde bir bina yönetim
sistemi dizayn edilmifltir. Mekanik cihazlar› ve ›fl›kland›rmay›
otomatik olarak kontrol eden bina yönetim sistemi, bilgisayar
software, hardware ve dijital komponentlerle oluflturulmufltur.
Mc Cormick sistemi, merkezden ba¤›ms›z mikroprosesörleri ve
uzaktan kumandal› ya da merkezi bilgisayarlar›, iki yollu ileticilerle
birlefltirmifltir. Her ünite, di¤er bir kontrol cihaz›n›n etkisinden
ba¤›ms›zd›r. Ayr›ca, santral elemanlar›n›n kontrol cihaz›n›n baflka
bir kontrol cihaz›na ba¤lanma bedeli, tüm üniteler için tek bir kontrol
cihaz› kullanmaktan daha azd›r.
Dijital mikroprosesör, hassas olarak hava ünitelerinin çeflitli temel
fonksiyonlar›n› kontrol eder. Bu fonksiyonlar, fanlar›n on/off çal›flmas›
n› düzenler, hava s›cakl›¤›n› resetler ve d›fl hava ekonomizörüne
imkan tan›r. Besleme havas› s›cakl›k optimizasyonu, santrallar›n
etkenli¤ini maksimum, enerji tüketimini de minimum yapar.
‹flletme ve Bak›m
Bir serginin amac› ürünleri pazarlamakt›r. Bunu yapmak için sergi,
elektrik, su mekanik servisler gerekir. En büyük gösteriler düflünülecek
olursa, 480 V güç, do¤al gaz, bas›nçl› hava, egzoz kanallar› ve
fiber-optik haberleflme hatlar›, sergi salonunda istenilen özelliklerden
baz›lar›d›r. Bu servisler 2600 port üzerinden sa¤lan›r. Tek bir
sergileyici için aktiv duruma geçebilecek, 15 servis hatt› içeren bir
grid sistemi düflünülmüfltür. Su tesisat ç›k›fllar› 10m/10m ile çözülmüfltür
ve elektrik hatt› ç›k›fllar›ndan 2 m aç›ktad›r. Elektrik hatt› ç›-
k›fllar› 10m/5m bir grid oluflturur. Su ve elektrik tesisatlar›n›n koordineli
çal›flmas›, konstruksiyonun ç›k›fllar›n›n yer de¤ifltirmesini kolaylaflt›
r›r. En önemlisi, mal sahibi yerini geniflletmek ya da donatmak
için esnekli¤e sahiptir.
Tesisat ç›k›fllar› 10 bar, 13,6 m3/h bas›nçl› hava, 70 mbar, 2,6 m3/h
do¤al gaz, 130 litre/dak. su ve drenaj ba¤lant›s› içerir. S›k›flt›r›lm›fl
hava ve do¤al gaz ana ›zgara grid boru luplar›yla da¤›t›lm›fllard›r.
Yaklafl›k 16 zemin ç›k›fl› 10×10 m’lik alan›n merkezine yerlefltirilmifl
ters ak›m› önleyen ba¤›ms›z ba¤lant›yla borulanm›flt›r.
Merkezi, süpervizör bilgisayar›n monitöründe oda s›cakl›¤› ve tüm
havaland›rma ünitelerinin çal›flma statüleri görülür. Bu bilgisayar,
binadaki mühendislere herhangi bir problemi, cihaz›n yan›na gitmeden,
saptamalar›na ve çözümlendirmelerine olanak verir. Merkezi
bir yerden aletlerin ve ›fl›kland›rman›n görülmesi ve onlar› kontrol
sekanslar›n›n de¤ifltirilebilmesi zamandan tasarruf sa¤lar.
14.7. E⁄‹T‹M KURUMLARI
14.7.1. Okullar
Okullardaki dershanelerde genellikle do¤al havaland›rma yap›l›r.
Bu genellikle yeterli olmaktad›r. Ancak merkezi santrallerle veya
lokal cihazlarla yap›lan mekanik havaland›rma daha iyidir ve hijyenik
olarak daha kusursuzdur. Merkezi havaland›rmada, hava koridor
taraf›ndaki, duvarda aç›lan menfezlerden, pencere altlar›ndan
veya tavandan üflenir (fiekil 14.26). Pis hava pozitif bas›nç sayesinde
koridora at›l›r. Kifli bafl›na minimum d›fl hava miktar› 30 m3/h olmal›
d›r. Bu saatte 4-5 hava de¤iflimine karfl›l›k gelir. Tablo 14.27’de
ASHRAE taraf›ndan tavsiye edilen havaland›rma miktarlar› verilmifltir.
Okullarda kullan›lacak klima sistemlerinin de¤iflken yük koflullar›
na uygun olmas› gerekir. Dershanelerin ders s›ras›nda ve boflken
yükleri çok farkl›d›r. Ders saatleri d›fl›nda okulda belirli hacimlerde
faaliyetler devam edebilir. Bu nedenle sistemdeki hacimlerin
ba¤›ms›z olarak iflletilebilmesi büyük önem tafl›r. Okullarda kullan›-
lacak ekipmanlar›n basit, sa¤lam ve az bak›m isteyen cinsten olmas›
çok önemlidir.
Kimya Laboratuar›
Kimya laboratuarlar›nda egzoz havaland›rma sistemi kullan›l›r. Deney
setleri üzerindeki davlumbaz hava emifli için vantilatör kullan›lmal›.
Taze hava döfleme seviyesinde odaya girer.
Toplant› Salonlar›
Toplant› salonlar› havaland›rma, s›cak havayla ›s›tma veya klima
sistemine ihtiyaç gösterir. Is› ihtiyac›n›n %50-75’lik k›sm› radyatörlerle
karfl›lan›r. Hava ihtiyac› kifli bafl›na 30 m3/h de¤erindedir.
Spor Salonlar›
Çok kalabal›k olmad›¤› sürece, kifli bafl›na düflen hacim miktar›n›n
çok fazla olmas› sebebiyle, genellikle havaland›rma ihtiyac› göstermez.
Tribünlerde havaland›rma sistemi gereklidir. Jimnastik salonlar›
için de bu özellikler geçerlidir. Genellikle s›cak havayla ›s›tmayap›larak, havaland›rma problemi de çözülür.

 

Tuvaletler
Pencerelerle havaland›rma yap›lmal›d›r. Bu yeterli olmuyorsa, vantilatörle
emifl yap›lmal›d›r. Hava koridordan al›nmal›d›r. De¤iflim
saatte 5-8 kez olmal›d›r.
Dufllar
8’den fazla dufl varsa aspirasyon ve ventilasyon yap›lmal›d›r. Hava de¤iflimi 8-10 kez al›nmal› ya da dufl bafl›na 220 m3/h hava düflünülmelidir.
D›fl hava 30 °C’ye ön ›s›t›lmal›d›r.
14.7.2. Yüksek Okul ve Üniversite Anfileri
Anfilerde, hava kalitesinin düflerek dinleyicilerin dikkatlerinin da-
¤›lmas›n›n önlenmesi için havaland›rma – klimatizasyon sistemi
kullan›lmal›d›r. S›cakl›k 22 – 25 °C, nem %40-60 olmal›d›r.
Is›tma
Pencereli salonlarda, pencerelerin önünde, radyatör, konvektör veya
panel türü ›s›t›c›lar kullan›l›r. Bunlar sürekli olarak 10-15 °C’lik
bir temel ›s›tma sa¤larlar. Havaland›rma sistemi de ortam› 22 °C’ye
ulaflt›racak gerekli ek ›s›tmay› yapar. Bu flekilde fazla ›s›nma problemi
en iyi flekilde çözülmüfl olur. E¤er penceresiz bir salon söz
konusuysa, bahsedilen ›s›t›c›lar› koymak flart de¤ildir.
Hava Miktarlar›
Seminer salonlar›n›n özelli¤i, toplant›n›n bafllamas›yla birlikte, salonda
dinleyicilerden kaynaklanan ve kifli bafl›na 100 W de¤erinde
olan, ani bir ›s› kazanc›n›n oluflmas›d›r. Bu salonlarda 1 kifli/m2 yo-
¤unluk al›nabilir. Bu ›s›n›n yaklafl›k %50’si hava taraf›ndan al›n›r.
Buna göre, besleme ve oda s›cakl›klar› aras›ndaki Δt fark› esas al›nd›¤›
nda kifli bafl›na serinletme için gerekli hava miktarlar› afla¤›daki
gibi bulunur:
L = 0,5 . 0,1 kW / (ρ . Cp . Δt) = 0,05 / (1,2 x 1 x Δt) m2/h =
150/ Δt m3/h
Örnek:
Δt = 5 K için > = 30 m3/h
Besleme havas›n›n s›cakl›¤› istenildi¤i kadar düflük tutulmayaca¤›
ve hava debisi de ekonomik nedenlerle s›n›rl› olaca¤› için ortam s›-
cakl›¤› dersin sonuna do¤ru yaklafl›k 1-3 °C artacakt›r.
DIN 1946-Teil 2’ye göre min. taze hava miktarlar› kifli bafl›na 30
m3/h, sigara içilen ortamlardaysa 50 m3/h olmal›d›r. Bu 6-8 kerelik
bir hava de¤iflimine karfl›l›k gelir. Ancak salonlarda hava de¤iflimi
miktar› artacakt›r. Çok so¤uk ve s›cak havalarda hava debisi
%50’ye kadar azalt›labilir.
Havan›n Yönlendirilmesi
Taze ve pis havan›n yönlendirilmesi için odan›n flekline ve iç düzenine
göre çok farkl› flekillerde oluflturulabilecek çözümler vard›r.
Havan›n yönlendirilmesinde kullan›lan yöntemler:
Afla¤›dan yukar›ya do¤ru (fiekil 14.28).
Hava merdiven basamaklar›ndan, sandalye ayaklar›ndan, kürsü ön
kenarlar›ndan üflenir, yukar›dan emilir. Hava yukar› do¤ru oldukça
homojen bir flekilde hareket eder. Yatayda s›cakl›k hemen hemen
hiç de¤iflmez. Özellikle yükselen zeminler, galeriler, geometrik yap›
lar› komplike yerler için gelifltirilmifltir. Do¤al konveksiyonun havaland›
rmaya yard›mc› olmas› sonucu, iflletmede en az dirençlerle
karfl›lafl›l›r. Koltuk alt›ndan üflemede hava h›z› ve s›cakl›¤› çok iyi
kontrol edilmelidir. Aksi halde üflüme ve büyük bir rahats›zl›k hissi
ortaya ç›kar.
Yukar›dan afla¤›ya do¤ru (fiekil 14.29).
Hava tavandaki difüzörlerden veya anemostatlardan üflenir ve oturulan
yerlerin altlar›ndan veya alt kotlardan yan duvarlardan emilir.
Yatay Havaland›rma
Hava duvarlardan yatay olarak, tavandan belli bir uzakl›ktaki nokfiekil

tadan, kürsü yönünde üflenir; oturulan yerlerin alt›ndan veya yan
duvarlardan emilir. Tüm sistemler ›s›tma ve so¤utma giderlerinden
tasarruf etmek için resirkülasyon sistemine sahip olmal›d›r. Yani
emilen hava belli oranlarda, taze hava ile kar›flt›r›larak tekrar üflenilmelidir.
Salon kullan›lmadan önce sadece içerdeki hava sirküle
ettirilir. Kullan›mla birlikte bu havaya, dinleyici say›s› ve d›fl hava
s›cakl›¤›na göre, taze hava kar›flt›r›l›r.
14.7.3. ‹lkokullar
‹lkokullar genellikle daha basit ve küçük yap›lard›r. Genellikle bir
veya iki katla s›n›rl› kal›rlar. Genellikle ehliyetli bak›m personeli olmad›¤›
ndan cihazlar›n bak›m istemeyen ve iflletmesi kolay tipte olmas›
gerekir. Öte yandan ö¤rencilerin aç›kta olan ekipman› kötü
kullanaca¤› göz önüne al›narak elemanlar›n basit, sa¤lam ve korunmufl
olmas›na dikkat edilmelidir. Örne¤in konvektör veya alüminyum
radyatör yerine döküm radyatör kullan›lmal›d›r. Termostatik
kontrol vanalar› özel koruma kafal› olmal›d›r.
Okullarda koku ve a¤›r havan›n uygun bir havaland›rma ile kontrol
edilmesi çok önemlidir. Birçok hastal›¤›n solunan hava yoluyla yay›
lmas› iyi bir havaland›rma yap›larak önlenebilir veya azalt›labilir.
Bu aç›dan pencereler aç›lmadan mekanik yolla gerçeklefltirilecek
havaland›rma, e¤itimin kalitesi ve çocuklar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan çok
önemlidir. Mekanik tesisat›n tasar›m›nda mutlaka okul idaresi ile istiflare
edilmeli ve sistem seçimi birlikte yap›lmal›d›r.Havaland›rma miktarlar› ile ilgili olarak bu k›sm›n bafl›nda verilen
de¤erler geçerlidir (30 m3/h kifli). Sistemin ana karakterlerinden biri
yüklerin çok de¤iflken olmas›d›r. Bu bak›mdan her hacmin ba¤›ms›z
olarak kontrol edilebildi¤i sistemler tercih edilmelidir. Büyük tek
fanl› merkezi sistemler yerine, benzer karakterli küçük bölgeleri besleyen
çok say›da ünitelerden oluflan bir sistem tercih edilmelidir.
Ayr›ca havaland›rma sistemi klima sistemi ile birlefltirilmifl ise dönüfl
havas› kullanmayan %100 d›fl haval› sistemler tercih edilmelidir.
14.7.4. Ana Okullar› ve Yuvalar
Ana okullar› ve yuvalar genellikle basit yap›lard›r. Burada kullan›-
lacak tesisat›n tehlike yaratmamas›, basit olmas› ve hijyenik olmas›
esast›r. Ana okullar›, yuvalar ve krefllerde yerden (döflemeden) ›s›tma
tercih edilmelidir.
Böylece hem döfleme s›cak oldu¤unda genellikle yerde oynayan veya
oturan çocuklar üflümeyecek, hem de ortada ›s›t›c› eleman olmad›¤›
ndan çarpma vs. ile yaralanma ihtimali ortadan kalkacakt›r. Bu
yap›larda genellikle döflemeler hal› kapl› oldu¤undan, toz kontrolu
önemli bir faktördür. Ayr›ca yine solunum yolu ile hastal›klar›n yay›
lmamas› için mutlaka mekanik havaland›rma gerekir.
Bu amaçla gerçeklefltirilecek havaland›rmada filtre edilmifl havan›n
fiekil 14.26’dakine benzer bir sistemle kanallarla s›n›flara da¤›t›lmas›
düflünülebilir. Egzoz havas›n›n ise yap›da banyo, mutfak ve tuvaletlerden
egzoz vantilatörleri ile ve enflitrasyonla kendili¤inden
tahliyesi yeterli olabilir. Aksi halde gerekli egzoz aç›kl›klar› (s›n›flar
d›fl›nda) yarat›lmal› veya koridorlardan hava toplayan bir egzoz
sistemi oluflturulmal›d›r.
Besleme santral› giriflinde en az›ndan EU 4 kalite bir filtre kullan›lmal›
d›r. Asl›nda tavsiye edilen EU 3 kalite bir ön filtreden sonra EU
7 kalite torbal› bir filtre kullan›m›d›r. Ana okulu ve krefl s›n›flar›nda
kanall› konvansiyonel bir havaland›rma sistemi kurulmas› imkân›
bulunam›yorsa, bu durumda s›n›flarda iç havay› temizleyen bir
hava temizleme cihaz› kullan›lmas› tavsiye edilir.
Bu cihazlarda ortam havas› elektro statik toz filtresinden, aktif karbon
filtreden ve ço¤u zaman havan›n dezenfeksiyonu için ozonlama
hücresinden geçirilerek temizlenir ve tekrar odaya verilir.
14.8. LOKANTALAR, CAFELER, BARLAR
Lokantalarda insanlar oturduklar› yerde masalar›nda hizmet al›rlar.
Yemek ise baflka bölümde haz›rlan›r. Mutfak bölümünde ›s› yükleri,
koku, duman ve gürültü yüksek düzeydedir. Bu bölümde havaland›
rma flartt›r. Kokunun d›flar› s›zmamas› için mutfak negatif bas›
nçta tutulur. Ancak çal›flanlar›n verimlili¤i aç›s›ndan klima düflünülebilir.
Lokanta bölümüne ise klima gereklidir.
Lokanta bölümünde afla¤›daki karakteristik öne ç›kar;
a.Y emek kokusu, yo¤un insan ve sigara duman› nedeniyle bu bölümde
yeterli bir havaland›rma gereklidir. Bas›nç pozitiftir.
b.Is›l yükler çok de¤iflkendir. Gün içinde önemli farkl›l›klar oluflur.
c.Is›l yükler fazlad›r ve gizli ›s› kazanc› (nem kazanc›) oran› belirgindir.
d.Y o¤un saatlerde kap›lardan yüksek oranda enfiltrasyonla hava GİRER.

e.Lokantaya bitiflik mutfak birlikte çözülmelidir.
Lokantalarda yüksek havaland›rma ihtiyac› dolay›s› ile fan coil tarz›
sistemler uygun de¤ildir. Tamamen haval› merkezi klima santrallar›
kullan›labilir. De¤iflken yükler nedeniyle kanal tipi birden fazla
say›da split cihaz kullan›m› çok uygundur. fiekil 14.30’da tamamen
haval› merkezi klima sistemiyle lokanta klimatizasyonu projesi görülmektedir.
Planda kanal da¤›l›m› verilmifltir. Kanal geçifli için yeterli
yer b›rak›lmal›d›r. Salata bar›, servis masas› gibi yerlerden lokal
egzoz yap›lmal› müflterilerin oturdu¤u alana koku gelmemelidir.
Özellikle mutfakta kaynaklar›n üzerinde davlumbazlarla havan›n
toplan›p egzoz edilmesi, gerekli hava miktarlar›nda önemli bir azalma
sa¤lar. Ancak mutfakta emilen büyük miktarda hava yerine taze
hava mutfa¤a ayr›ca beslenmelidir. Bu havan›n lokanta bölümünden
emilmesi hijyen nedeniyle istenmez. Bu uygulama geçmiflte
kalm›flt›r. Hem mutfak, hem de lokanta hacimlerinden emilerek
egzoz edilen hava yerine, taze hava ayr› ayr› buralara beslenmelidir.
Lokanta uygulamalar›nda müflteri kal›fl süresi k›sa oldu¤undan ve
belirli saatlerde girifl-ç›k›fl yo¤unlaflt›¤›ndan enfiltrasyon dikkate
al›nmal›, döner kap› veya antre uygulamas› yap›lmal›d›r.
Besleme havas›n›n al›nd›¤› yerle, egzoz havalar›n›n at›ld›¤› yerler
dikkatle seçilmeli, at›lan havan›n tekrar emilmesi önlenmelidir.
Lokanta, cafe ve barlar genellikle m2 ’ye düflen insan say›s›n›n fazla
oldu¤u, sigara içilen mekanlard›r. Bu tür mekanlarda afla¤›daki
pratik de¤erler hesaplamalarda kullan›labilir.
• Taze hava ihtiyac› (Kifli bafl›na 50 –70 m3/h)
• ‹nsanlardan gelen ›s› kazanc› (Kifli bafl›na 100 kcal/h)
• Alan için di¤er kaynaklardan iç ›s› kazanc› (5 m2 ye düflen insan
say›s› 1 veya 1’den fazla ise ihmal edilebilir). m2 bafl›na 50
kcal/h kabul edilebilir.
• Güneflten gelen ›s› kazanc› (Sera tipinde veya bat› – do¤u cephesinde
büyük cam olan yerler hariç) ihmal edilebilir.
• Ayd›nlatmadan gelen ›s› kazanc› m2 ye 25 Watt civar›nda al›-
nabilir (Sadece ayd›nl›k mahaller için).
Servis verilen (müflterilerin oturdu¤u) alanlar %10-15 civar›nda pozitif
bas›nçta tutulmal›d›r. Aç›k mutfakl›, mutfaklar› direkt servis
alan›na aç›lan restaurantlarda egzoz debisi hesaplan›rken, mutfak
davlumbaz›ndan at›lan hava miktar› göz önüne al›nmal›d›r. Davlumbazdaki
egzoz debileri çok yüksek olabilir. Bu gibi durumlarda
taze hava ba¤lant›s› bulunan davlumbazlar kullan›lmal›d›r. Bu davlumbazlar
hem çal›flanlar› etkilemez (cereyan etkisi) hem de ocakta
alev kopmalar›na neden olmaz. Mutfak davlumbazlar›nda taze hava
ba¤lant›lar› do¤al ak›fll› olarak yap›l›r.
Ocakbafl› türü restaurantlarda davlumbaz kotu alt noktalarda kald›-
¤›ndan dolay›, davlumbazdan kaçan koku ve ortamdaki sigara duman›
n›n d›flar› at›lmas› için harici bir egzoz kanal› yap›lmal›d›r.
Restaurant–bar tarz›ndaki yerlerde egzoz yo¤unlu¤u bar k›sm›ndan
yap›lmal›d›r. Klima cihaz›na dönüfl havas› alt kottan toplanmal›d›r.
Böylece tavan kotunda biriken ve sigara duman›n›n yo¤un oldu¤u
havan›n cihaza dönüp tekrar üflenmesi engellenir.
Taze hava miktar›n›n fazla oluflundan dolay› ›s›tmada problem yaflanmamas›
için Heat – Pump cihazlar yerine, LPG veya Do¤al Gaz
ile çal›flan cihazlar tercih edilmelidir. Çat› tipi cihazlarla yap›lan uygulamalarda
ekonomizör kullan›m› ara mevsimlerde ve akflamlar›
d›fl havan›n entalpisi uygun oldu¤u zamanlarda free cooling yapma
imkan› sa¤lar. K›fl›n bile so¤utma ihtiyac› olabilecek bu tür mekanlarda
mutlaka ekonomizör kullan›lmal›d›r. Çat› tipi cihazlarla yap›-
lan uygulamalarda, kanal yer kotuna indirilerek, uygun bir noktadan
tek emifl gerçeklefltirilebilir.
Ortam ›s›tmas› için, en iyi çözüm olan radyatör sistemi tercih edilmelidir.
14.9. BANKA fiUBELER‹
Banka flubeleri tesisat uygulamalar›nda oldukça özel bir hal oluflturur.
Afla¤›da bu uygulamalarda seçilecek sistemin sa¤lamas› gereken nitelikler
ve bu do¤rultuda önerilen çözüm özellikleri aktar›lm›flt›r.
14.9.1. Sistemden Beklenenler
1. Havaland›rma
Bankalardaki insan yo¤unlu¤u ve sirkülasyonu çok fazlad›r. Dolay›
s›yla önlem al›nmazsa ortamda oksijen oran› h›zla düfler ve içerideki
hava a¤›rlafl›r. Banka müflterilerinin ve daha da önemlisi çal›-
flanlar›n›n sa¤l›kl› bir ortamda bulunmalar›, hem müflteri memnuniyeti
hem de çal›flanlar›n verimlili¤i için en önemli flartlardan biridir.
Özellikle çal›flanlar›n zindeli¤inin kaybolmas› hata oran›n› da art›-
racakt›r. Bu, ifli direkt para al›m sat›m› olan bir iflletme için kabul
edilemeyecek bir durumdur. Sonuç olarak bankalarda mutlaka öncelikli
olarak havaland›rma sa¤lanmal›d›r. Ortama insanlar›n ihtiyac›
oran›nda filtre edilmifl ve mevsime uygun s›cakl›¤a getirilmifl taze
hava verilmeli, ayr›ca mekanik egzoz yap›lmal›d›r.
2. Pozitif Bas›nç
Taze hava ve egzoz miktarlar› ortam› pozitif bas›nçta tutacak flekilde
ayarlanmal›d›r. Bu flekilde d›flar›dan kontrolsüz kirli hava ve toz
girmesi engellenir.
3. ‹deal Is›tma-So¤utma
Is›tman›n yer kotundan, so¤utman›n ise tavan kotundan yap›lmas›
en ideal flartlar› sa¤lar.
4. En Az Servis ve Bak›m
Servis ihtiyac›n›n en az olmas› ve servis ve bak›m ifllemlerinin müflteri
ve çal›flanlar› mümkün oldu¤unca az rahats›z etmesi gerekir.
5. Tam Emniyet
Sistem tam emniyet düzenine sahip olmal›d›r (Özellikle kazanlarda
yang›n riski olmamal›d›r).
6. Kullan›m› Kolay Basit Sistem
Seçilecek sistem mümkün oldu¤unca basit kontrol edilebilir olmal›
d›r. fiubede mekanik tesisat için ayr› bir teknisyen görevlendirilemeyece¤
i aç›kt›r.
7. ‹flletme Esnekli¤i
Esnek çal›flma saatlerine cevap verebilecek bir sistem seçilmelidir.
Çünkü mesai saatleri çok de¤iflken olabilmektedir.
8. Yüksek Konfor, Sessizlik
Sistemin sessiz, ortamda rahats›z edici hava hareketi oluflturmadan
homojen bir s›cakl›k da¤›l›m› sa¤layan özellikte olmas› istenir. Havan›
n kurumas› vb. nedenlerle çal›flanlar üzerinde olumsuz etkiler
yaratmamas› gerekir.
9. Düflük Maliyet
‹lk yat›r›m ve iflletme maliyetlerinin toplam›n›n düflük olmas› gerekir.

10. ‹klim Koflullar›na Uygunluk
Sistem seçiminin flubenin bulundu¤u bölgenin iklim flartlar›na uygun
olarak seçilmesi gerekir. (Antalya’da so¤utmadaki konfor, ‹stanbul’daysa
›s›tmadaki konfor daha önemli olmaktad›r. Sistem seçiminde
bu öncelikler göz önüne al›nmal›d›r)
11. Mimariye Uyum-Estetik
Sistem seçilirken fonksiyonellik ön planda tutulmal›, ancak bunun
yan›nda estetik kayg›lar göz ard› edilmemelidir. Örne¤in kanal tipi
klimalar asma tavan veya dolap içinde kolayl›kla gizlenebildi¤inden
bu iki ihtiyac› da karfl›layabilmektedir. Burada dikkat edilmesi
gereken en önemli konu, sadece estetik kayg›larla sistem seçilmemesi
gere¤idir. Örne¤in so¤uk bir bölgede radyatör kullanmaman›n
son derece kötü sonuçlar do¤uraca¤› unutulmamal›d›r.
12. Ek Maliyet
Seçilen sistemin binan›n özelliklerinden ötürü ek maliyetler getirmemesi
gerekir. (Örnek olarak bir apartman›n alt kat›ndaki banka
flubesinin ›s›tma sistemi mesai saatleri d›fl›nda kapat›labilmelidir.
Çal›flma olmayan saatlerde flubenin ›s›t›larak gereksiz yere yak›t
sarf edilmesi ve bunun bedelinin ödenmesi engellenmelidir)
13. Tozdan koruma
Bankalarda çok çeflitli elektronik cihaz kullan›lmaktad›r. Bilgisayar,
ATM, para sayma makinalar› vb. gibi cihazlar›n sa¤l›kl› çal›flmas›
ve uzun ömürlü olmas› için s›cakl›k kontrolü ve ortam›n tozdan korunmas›
büyük önem tafl›r. Bu flartlar ayn› zamanda özellikle çal›-
flanlar›n sa¤l›klar›n›n olumsuz etkilenmemesi için de önem tafl›r.
13. Özel hacimler
fiubedeki sistem, jeneratör, UPS odalar› gibi özel mekanlarda istenen
s›cakl›k flartlar› sa¤lanmal›d›r.
14.9.2. Önerilen Sistem
Yukar›da belirtilen bu ihtiyaçlar ve bankalarda yaflanan tecrübelere
göre en ideal çözüme “AMER‹KAN S‹STEM: Termostatik vana
monte edilmifl radyatör + Kanal tipi klima” ile ulafl›lmaktad›r. fiekil
14.31’de bu sistemin bir uygulama örne¤i görülmektedir. Afla¤›da
bu sistemin özellikleri verilmifltir:
A. Havaland›rma
1.Havaland›rma, ortama filtre edilmifl ve k›fl›n ›s›t›lm›fl, yaz›n so-
¤utulmufl taze hava verebilen, taze hava ba¤lanabilen, kanall›
tip Heat Pump klimalar ile sa¤lan›r. Böylece so¤utma sisteminin
yan›nda ek bir havaland›rma sistemine de gerek kalmayacakt›r.
Egzoz ayr› bir fanla yap›lmal›d›r. Özellikle s›zd›rmaz kanal kullan›
l›rsa egzoz için ayr› kanal çekmeksizin asma tavan bofllu¤u
kanal olarak kullan›labilir. Bu, hem yer kayb›n› önler hem de
maliyeti azalt›r. Bu uygulamada dikkat edilmesi gereken konu,
asma tavanda hava hareketini kesecek oda duvarlar› vb. engellerin
olmamas› gere¤idir.
2.WC, arfliv ve kasa odalar›ndan aspirasyon yap›lmal›d›r. WCas –
pirasyonunu koku kar›flmas›n› engellemek amac›yla ba¤›ms›z
bir kanalla veya ba¤›ms›z duvar/cam tipi WC aspiratörleriyle
yapmak gerekir.
3.Jeneratör odalar›nda ›s›nan havan›n d›flar› at›lmas› gerekir. Burada
daha da önemli konu, yanma için gerekli taze havan›n odaya
verilmesidir. Bununla ilgili bilgi jeneratör imalatç›s›ndan
al›nmal› ve gereken miktarda temiz hava ortama verilmelidir.
(aspiratör veya taze hava panjuru sayesinde)
4.Sistem, UPS, ATM odalar› gibi elektronik ekipman bulunan
odalardan egzoz yap›lmas› toz emmemek için tavsiye edilmez.
Bu hacimlerde gerekiyorsa duvar tipi split klimalarla so¤utma
yap›lmal›, baz› durumlarda k›fl›n da so¤utma yap›laca¤› düflünülerek
k›fl kiti kullan›lmal›d›r.
B. Is›tma
1.Cam alt›na monte edilen ›s›t›c›lar ile yap›lmaktad›r. K›fl›n cam
yüzeyinden so¤uyarak afla¤›ya inen hava, ›s›t›c›lar üzerinde ›s›-
narak yukar›ya do¤ru yükselir. Cam önlerine termostatik radyatör
valfi monte edilmifl radyatörler (veya termostatik kontrollu
elektrikli ›s›t›c›lar) yerlefltirilir.
2.Radyatörlerde ›s›nan hava yukar› do¤ru do¤al sirkülasyon ile
yükselir. S›cak hava ortam havas›na göre daha hafiftir. Bu nedenle
yukar›ya do¤ru kendili¤inden yükselerek, ortam› so¤uk
radyasyon etkisinden koruyan, adeta bir s›cak hava perdesi oluflturur
ve en iyi ›s›tma konforunu sa¤lar.
3.T ermostatik vanalar ile ortam s›cakl›¤› istenilen de¤erde hep sabit
kal›r. Ortam s›cakl›¤›n›n sabitlenmesi konfor ve yak›t ekonomisi
sa¤lar.
4.K›fl›n ortam havas› s›cakl›¤› artt›kça, nem oran› da azal›r. Nem
oran› azald›kça da grip olma riski artar. Termostatik vana kontrolu,
dolayl› olarak odadaki nem oran›n›n da kontrol edilmesini
sa¤layarak sa¤l›kl› bir ortam haz›rlar.
5.Radyatörlere s›cak su; d›fl hava s›cakl›¤›na göre kazan suyu s›-
cakl›¤›n› ayarlayan kontrol panel (Logamatic panel) ile çal›flan
kalorifer kazan›ndan gönderilir. Termostatik vanalar bu nedenle
ani ›s› yüklerini (günefl ›fl›nlar›, içeriye çok say›da insan girmesi
vb.) dengeler.
6.Is›t›c›lar (radyatörler) cam alt›na olabildi¤ince yayg›n olarak
yerlefltirilmelidir. Genifl tip radyatörler yerine, dar tip radyatörler
tercih edilmelidir (tekli Alurad radyatör gibi). PKKP tipi panel
yerine PK veya P tipi panel radyatör kullan›lmal›d›r. Bu ayn›
zamanda yer kayb›n› da azalt›r.
7.Radyatörlerin hafif ve su hacminin az olmas› da otomatik kontrolu
kolaylaflt›raca¤› için yak›t ekonomisine katk›da bulunacakt›
r.
8.E¤er ›s›tmada yak›t olarak do¤algaz veya LPG kullan›labiliyorsa
›s›tma kapasitesinin büyüklü¤üne göre oda ve su s›cakl›¤›na
ba¤l› olarak kapasitesini %0 – %100 aras›nda otomatik olarak
ayarlayan (modülasyonlu), %109 verimli duvar tipi yo¤uflmal›
kazan veya kombi cihazlar›, büyük kapasitelerde ise 1-8 adet
aras›nda duvar tipi yo¤uflmal› kazan›n paralel çal›flt›r›lmas› ile
oluflturulan kaskat sistemler (420.000 kcal/h’e kadar) veya dökme
dilimli Logamatic panelli, atmosferik brülörlü do¤al gaz kazan›
kullan›lmal›d›r.
9.E¤er yak›t motorin olacaksa, yine dökme dilimli d›fl hava kompanzasyonlu,
tercihen kurum yapmayan mavi alev brülörlü s›v›
yak›t kazan› kullan›lmal›d›r. Bu kurum yapmayan bir sistem oldu¤
u için kurumdan kaynaklanabilecek baca ve kazan dairesi
yang›nlar› riski de yoktur.
10.Kazanlar kablolu uzaktan kumanda sistemleriyle kazan dairesi-

inmeden programlanabilmeli, gerekti¤inde program de¤iflikli¤
i yapmaya gerek kalmadan manuel kontrol sa¤lanabilmelidir.
11.Kazan verimleri %93 ve üzerinde olmal›d›r.
12.Özellikle mevcut merkezi ›s›tma tesisat› bulunan çok kullan›c›-
l› binalarda, banka flubesi için ayr› bir pompal› ›s›tma zonu yap›
lmal›, çal›flma saatleri d›fl›nda, tatil günlerinde vb… flubenin
›s›tma pompas› durdurulmal›d›r. (Varsa kazan›n otomatik kontrol
paneliyle, kontrol paneli yoksa flubeden on-off kontrol edilebilen
›s›tma pompas› ile) Böylece banka ›s›tmas› ile bina ›s›tmas›
ayr›lm›fl olacakt›r. Burada dikkat edilecek konu kazan›n ar›za
riskinin az olmas› gere¤idir. Eski veya kalitesiz bir kazan kullan›
lan binalarda banka flubesinin ayr› bir kat kaloriferi kullanmas›
daha mant›kl› olacakt›r.
Kanal Tipi Heat Pump Klimalarla Is›tma Alternatifi:
Günümüzde ›s›tmada en çok kullan›lan ve en konforlu sistem radyatörlü
›s›tma sistemidir. Buna alternatif olarak son dönemde heat
pump klima cihazlar› ile ›s›tma yap›lmas› gündeme gelmektedir.
Ancak bu sistem birçok dezavantaj› beraberinde getirir:
1.K›fl›n d›fl hava s›cakl›¤›n›n düflmesi ile cihaz kapasitesi ve verim
düfler, dolay›s›yla en so¤uk havaya göre cihaz seçilir ve bu da
cihaz kapasitesini veya miktar›n› art›r›r.
2.K›fl›n hava s›cakl›¤›n›n düflmesiyle d›fl ünitede karlanma meydana
gelir. Bunun giderilmesi için cihaz defrosta geçer, yani so-
¤utma yapmaya bafllar ve bu da ›s›tman›n kesintiye u¤ramas›,
konforun bozulmas› anlam›na gelir. Defrost esnas›nda so¤uk
hava üflenmemesi için mutlaka elektrikli ›s›t›c› kullan›lmal›d›r.
Elektrik, ›s›tma için en pahal› enerji türüdür.
3.S›cak hava ile ›s›tmada ortam havas› kurur ve solunum hastal›klar›
riski artar.
4.Is›tmada oluflan hava hareketi insanlar›n so¤uk hissetmesine sebep
olur. Bu yüzden ortam olmas› gerekenden daha yüksek s›-
cakl›kta tutulur. Bu da yak›t sarfiyat›n› art›r›r.
5.Türkiye’nin çok büyük bir bölümü (Akdeniz ve Ege’nin s›cak
bölgeleri haricinde) ›s›tma öncelikli olmak zorundad›r. Yani ›s›tma
sezonu 6-7 ayken so¤utma sezonu 2-3 ay olmaktad›r. Dolay›
s› ile ›s›tma konforu daha önemlidir. Bunun iyi sa¤lanmas›
için gerekli olan flartsa ›s›tman›n, ›s› kayb›n›n olufltu¤u noktalardan,
yani pencere ve d›fl duvar önlerinden, alt kottan yap›lmas›-
d›r. Çünkü bu bölümlerde so¤uyan hava a¤›rlaflarak alt seviyeye
düfler ve konforsuzluk yarat›r. Bunu engelleyen ve en iyi
konfor flartlar›n› sa¤layan sistem radyatör sistemidir. Cam önlerinde
kullan›lan radyatörler ortamda ses, hava hareketi vb. oluflturmadan
ve hiçbir servis ihtiyac› göstermeden mükemmel konfor
flartlar›n› sa¤lar.
6.Ancak kalorifer sisteminin kullan›lmas›n›n mümkün olmad›¤›
yerlerde ›s›tma da, so¤utman›n sa¤land›¤› heat pump tipi klima
cihazlar› ile gerçeklefltirilecektir. Bu cihazlarda mutlaka elektrikli
›s›t›c› takviyesi kullan›lmal›d›r. Ancak bu çözüm Akdeniz
ve Ege bölgesinin k›fl›n s›cak olan bölgeleri haricinde tercih
edilmemelidir.
7.Do¤algaz veya LPG kullan›labilen so¤uk bölgelerde radyatör
sistemi kurulam›yorsa Heat-Pump yerine Gas Furnace (Gazl›
Is›t›c›+Klima sistemi) tercih edilmelidir. Böylece ›s›tmada Heat
Pump cihazlarda görülen konfor bozuklu¤u olmayacak, iflletme
maliyeti de düflecektir.
C. So¤utma
1.Havaland›rma ve so¤utma kanal tipi split klima cihazlar› ile yap›
l›r. Taze hava, klima cihaz›n›n arkas›ndan d›flar›ya aç›lan bir
hava kanal› yard›m› ile al›n›r (hava kanal› üzerine damper monte
edilir) veya bir booster fan (h›z anahtar› ile devri kontrol edilen)
yard›m› ile klima cihaz› emifline gelir. Dönüfl havas› ile taze
hava kar›flt›r›larak filtre edilir. Yaz›n so¤utularak hava kanallar›
yard›m› ile ortama ulaflt›r›l›r.
2.Klimatize edilen hava ortama tavandaki anemostatlar veya al›n
menfezleri ile verilir. Yeterli say›da anemostat (veya menfez)
kullan›ld›¤› için hava ortama homojen bir flekilde da¤›t›l›r ve en
iyi konfor sa¤lan›r.
3.Uygun kesitlerle hava da¤›t›ld›¤› için ortamda tam bir sessizlik
sa¤lanmaktad›r.
4.Egzoz ise, ayr› bir aspiratör ile yap›l.m aekgtzaodz›r havas› varsa
depo, kapal› garaj Adana, Antalya gibi bölgelerde asansör
makine dairelerine (çok s›cak havalarda termik atmas›n› önlemek
için), atölye hacimlerine üflenerek bu hacimlerin az da olsa,
›s›t›lmas› ve havaland›rmas› ilave bir bedel ödemeksizin sa¤-
lanmaktad›r. Ayr›ca bu hacimler (+) bas›nçta tutalarak tozdan
ar›nd›r›labilir. Bu tip hacimler yoksa veya çok ters tarafta kal›-
yorsa egzoz havas› kondenserlerin üzerine at›larak, kanal tipi
split cihazlar›n verimleri art›r›labilir.
5.Kat yüksekli¤i ~2,6 metre olan hacimlerde bir anemostatdan ortama
verilen hava miktar› ~7500 Btu/h kapasitesinde olmaktad›
r. 10.000 Btu/h de¤erini aflmamal›d›r. Daha fazla kapasitede
hava verilirse ortamda ideal hava da¤›l›m› gerçekleflmez, h›z
artar, so¤uk bölgeler oluflur ve konfor bozulur. Kat yüksekli¤i
15 metre olan bir sergi holünde ise; bir anemostatdan 50.000
Btu/h kapasitesinde hava verilebilir.
6.Duvar veya cam tipi split klimalarda duvardan (yani tavana göre
daha da alt kotdan) ortama 12.500 – 18.000 – 24.000 Btu/h gibi
çok yüksek kapasitede hava verilmesi konforu azaltmakta, bu
cihazlar›n alt›nda veya yak›n›nda oturanlar›n hasta olma riski
artmaktad›r. Duvar tipi split klimada havaland›rma imkan› yoktur.
Ayr›ca ses problemi olmaktad›r. Salon ve tavan tipi cihazlarda
ise so¤uk hava hacme tek bir noktadan verilmekte ve genelde
konfor aç›s›ndan en kötü uygulama örneklerinden biri oluflmaktad›
r. Bu durumu, kalorifer tesisat› yapmak yerine, büyük
bir soba ile ›s›tma yapmaya benzetebiliriz.
7.Kanal tipi split klima cihazlar› ile hava ortama homojen olarak
da¤›t›ld›¤› için, ortamda hava hareketi ve ses hissedilmeyen ideal
konfor sa¤lanmaktad›r. Havaland›rma ise 12 ay yap›labilmektedir.
8.So¤utma sisteminde öncelikli olarak taze hava ba¤lanabilen kanal
tipi split klima cihazlar› kullan›lacakt›r. Cihazlar heat pump
tipinde olacak ve elektrikli ›s›t›c› monte edilecektir.
9.Cihazlar›n iç ünitelerinin özellikle bölüntüsüz tek hacimlerde
panjurlu dolap vb. (dönüfl havas› için) içine yerlefltirilmesi tercih
edilmelidir. Böylece dönüfl kanal› maliyetleri ve asma tavandaki
kanal rezervasyonlar›ndan tasarruf edilecektir.

10.‹ç üniteye mutlaka taze hava kanal› ba¤lanmal›d›r.
11.Cihaz emifllerinde mümkünse elektrostatik filtre kullan›lmal›d›r.
12.Klima kanal› olarak öncelik s›ras›yla: a) S›zd›rmaz yuvarlak
hava kanal› sistemi, b) Ses yutma özellikli flexible hava kanal›
(izolasyonlu ve/veya izolasyonsuz) kullan›lmal›d›r. Asma tavan
bofllu¤u izin verdi¤i sürece, flantiyede imal edilecek dikdörtgen
kesitli saç kanallardan mümkün oldukça kaç›n›lmal›d›r.
13.Tüm split klima cihazlar›n›n bak›r boru ve drenaj hatlar›n›n en
k›sa mesafede olmas› sa¤lanmal›d›r.
14.Asma tavan kotunun yetersiz oldu¤u yerlerde kanallar duvar kenarlar›
nda sahte kirifller içinde saklanabilir. Bu olmuyorsa duvar
tipi veya di¤er tip split cihazlar kullan›lmal›d›r. Kanal tipi cihazlar›
n iç ünitesini salon tipi gibi kullanmak mümkün olabilir.
14.10. TELEVIZYON STÜDYOLARI
Televizyon stüdyolar› dizayn›nda gürültü, hava hareketi, de¤iflken
ayd›nlatma yükü ve insan say›s› en önemli kriterlerdir. Özellikle kurulu
ayd›nlatma gücü oldukça fazla olmas›na ra¤men, genellikle
tüm gücün kullan›m süreleri k›sa periyotlardad›r. (Örne¤in ana haber
bültenleri). Stüdyolar›n çal›flma süreleri genellikle de¤iflkendir
ve günün herhangi bir saatinde olabilir. ‹nsan say›s› stüdyo kapasitesine
ve çekilen program özelli¤ine göre birkaç kifliden düzinelerce
insana kadar de¤iflebilir. Dolay›s›yla seçilen klima sistemi bu çok
de¤iflken yükleri karfl›lay›p, kolayca cevap verebilecek verimlilikte
ve esneklikte olmal›, ayn› zamanda da gürültü ve hava hareketi kriterlerini
de karfl›layabilmelidir.
Mimari olarak genellikle çevreden mümkün oldu¤unca izole edilecek
tarzda yap›l›rlar. Genellikle çekim yap›lan alan, kontrol odalar›
ile sanatç› ve makyaj odalar›, dekor ve malzeme depolar› gibi mekanlar›
kapsarlar.
Bu alanlar ayr› sistemlere sahip olmal› yada zon kontrolü yap›labilecek
flekilde dizayn edilmelidir. En ideali özellikle stüdyo alan›n›n
ayr›, kontrol alanlar›n›n ayr› ve di¤er yard›mc› mekanlar›n ayr› sistemlere
sahip olmas›d›r.
Dönüfl havas›n›n ayd›nlatma sisteminin üzerinden al›nmas› tercih
edilmelidir. Ayr›ca tavanda s›cak hava birikimini önleyecek flekilde
yeterli miktarda hava emifli sa¤lanmal›d›r. Çekim alanlar›nda özellikle
ayd›nlatmadan kaynaklanan ›s› yükünün seyircilerin bulundu-
¤u alanlar› etkilemesi önlenmelidir.
Canl› yay›n yap›lan stüdyolarda özellikle yay›n s›ras›nda insanlar,
kameralar ve di¤er ekipmanlar hareketli oldu¤undan hava hareketi
mümkün oldu¤unca homojen olmal›d›r.
Stüdyoda kullan›lan mikrofonlar insan kula¤›na göre daha hassast›r.
Dolay›s›yla özellikle hareketli çekimlerde mikrofonlar verifl ve
emifl menfezlerine yak›nlafl›p uzaklaflt›¤›ndan etkilenebilirler. Bu
yüzden menfezler bu çekim alanlar›ndan mümkün oldu¤unca uza¤a
yerlefltirilmelidir. Verici menfez olarak özel perforeli menfezler veya
swirl difüzörler kullan›labilir. Kullan›lan menfezler hava ayar
dampersiz olmal›d›r.
Hava hareketi 3,7 m yükseklikte max 0,13 m/s olacak flekilde ayarlanmal›
d›r. Yüksek hava hareketinden özellikle menfezlere yak›n
olan spotlardaki renk verici filmler, parlakl›k önleyiciler veya yans›
t›c›lar etkilenerek ses oluflmas›na sebep olabilirler. Ayr›ca sunucunun
saç› ve giysileri yüksek hava hareketinden etkilenebilir.
Kanal yerleflimi di¤er ekipmanlarla koordineli yap›lmal›d›r. Özellikle
spotlar›n as›ld›¤› profiller ve elektrik tavalar› yerleflimi koordinasyonu
sa¤lanmal›d›r. Kanallar›n montaj› yap›l›rken muhakkak
neopren veya lastik titreflim yutucular kullan›lmal› ve di¤er ekipmanlardan
izole olmas›na dikkat edilmelidir.
Kullan›lacak kanallar fabrikasyon imalat olmal›, keskin dönüfller,
küçük hava kaçaklar› gibi türbülans; dolay›s›yla ses oluflturabilecek
uygulamalardan kaç›n›lmal›d›r. Stüdyoya giriflte ve e¤er varsa baflka
mekanlara geçifllerde muhakkak susturucu kullan›lmal›. Duvar
geçiflleri özellikle d›fl ortamda veya di¤er mekanlardaki sesi iletmeyecek
flekilde yap›lmal›d›r. Hava ç›k›fl ve dönüflleri hem homojen
hava da¤›l›m›n› oluflturacak hem de mikrofonlar taraf›ndan alg›lanmayacak
flekilde dizayn edilmelidir.
Yukar›daki kriterleri karfl›layacak flekilde zon serpantinli tek kanall›
hava sistemleri, çift kanall› hava sistemleri, VAV veya çok zonlu
sistemlerden biri tercih edilebilir.
Stüdyo toplam so¤utma yükü nadiren 350 kW ‘› geçer. Acil durumlar
için stüdyonun ayr› so¤utma grubunun olmas› tavsiye edilir. Ancak
so¤utma grubunda oluflacak gürültünün problem olmamas›
için mümkün oldu¤unca uza¤a yerlefltirilmesi uygun olur. Makine
dairesi de mümkün oldu¤unca uzakta olmal› ve cihazlarda titreflim
önleyiciler kullan›lmal›d›r.
Kontrol odalar›nda (ses kontrol, görüntü kontrol vs.) ise program
yöneticileri, teknik elemanlar ile kontrol masalar› ve kontrol cihazlar›
(rock) yer al›r. Bu odalardaki s›cakl›klar muhakkak orada bulunan
insanlar taraf›ndan ayarlanabilir olmal›d›r. Bu bölümlerde yer
alan kontrol cihazlar› (rock) max. 17-18 °C s›cakl›kta çal›flmas› gerekti¤
inden kontrol odalar› içinde ayr›ca bir bölüm oluflturulmal›
ve ayr› olarak flartland›r›lmal›d›r. fiartland›rma sistemi yedeklenebilir
olmal›d›r.
Makyaj, sanatç› ve dinlenme odalar› ise standart konfor klimas› fleklinde
dizayn edilebilir. Dizayn kriterleri ofis flartlar›d›r.
fiekil 14.32’de görülen projede 2-3 konuklu programlar ile ara ve
ana haber bültenlerin sunuldu¤u bir tv stüdyosu uygulamas› görülmektedir.
Projeden de görüldü¤ü gibi yerleflim stüdyo, ses reji, resim
reji, makyaj ve giyinme alanlar› ve di¤er yard›mc› mekanlardan
oluflmaktad›r.
Klimatizasyon için merkezi bina otomasyonuna ba¤l›, sabit debili,
kar›fl›m haval› klima santrali kullan›lm›flt›r. Mimari k›s›tlamalardan
dolay› stüdyo, ses reji ve resim reji ortak beslenmifl; ancak sistemde
esneklik sa¤lamak amac› ile ses reji ve resim reji odalar›na ayr›-
ca fan coil uygulanm›flt›r.. Resim rejide yer alan rock odas›na sistemin
yedeklenmesi amac› ile ayr›ca kanal tipi split klima uygulanm›
flt›r. Yine mimari k›s›tlamalardan dolay› stüdyo klima santrali
çok yak›na konulmak zorunda kal›nd›¤›ndan hem santral besleme
ve dönüfl a¤›zlar›nda birincil hem de stüdyoya girifl ve dönüfllerde
ikincil susturucular kullan›lm›flt›r.
Kanallar flanfll›, fabrika imalat›d›r. Kanal ask›lar›nda neopren titreflim
yutucular kullan›lm›flt›r. Dirseklerde keskin dönüfllerden kaç›n›lm›fl,
kanal hava h›z› max. 4 m/s olacak flekilde dizayn edilmifltir. Branflman
dizayn›nda elektrik tavalar› profilleri dikkate al›nm›fl ve ortak
yerleflime gidilmifltir. Hava da¤›t›m› swirl difüzörler ile yap›lm›flt›r.

Yan mekanlar, koridorlar ve makyaj odalar› ayr› bir sistemle flartland›-
r›lm›flt›r. Sistem olarak fan coil ve taze hava santrali tercih edilmifltir.
14.11. KAPALI YÜZME HAVUZLARI
Günümüzde kapal› yüzme havuzlar›n›n say›lar›n›n artmas›yla beraber
söz konusu mekanlar›n havaland›r›lmas› ve konfor düzeyi de
önem kazanm›flt›r. Kapal› havuzlar›n haval› klima sistemlerinin haiz
olmalar› gereken özellikler afla¤›da belirtilmifltir.
1.Havuzdan kaynaklanan nem kazanc›n›n giderilmesi.
2.So¤uk yüzeylerde oluflabilecek kondenzasyonun önlenmesi.
3.‹stendi¤i takdirde havuz suyu ›s›tmas›na yard›mc› olmas›.
4.Havuz mahallinin ›s›tma ihtiyac›n›n %60-80 oran›ndaki k›sm›n›
üstlenmesi. Kapal› havuzlarda yerden ›s›tma art›k standart olarak
düflünülmekte ve ›s›tma yükünün geri kalan %40-20 bölümü bu
flekilde veya yerden ›s›tma + lokal ›s›t›c›lar (radyatör konvektör)
vas›tas› ile statik olarak karfl›lanmaktad›r.
Kapal› havuzlarda uygulamac›lar taraf›ndan giderek standart hale
getirilen baz› parametreler afla¤›da belirtilmifltir.
Havuz suyu s›cakl›¤› : 22 – 30 °C
Ortam s›cakl›¤› : Su s›cakl›¤›ndan daima 2 – 3 °C
yüksek
Ba¤›l nem : K›fl›n %50 – 60; Yaz›n %60 – 70
mertebesindedir.
14.11.1 Havan›n Yönlendirilmesi
Günümüzde yüzme havuzlar›nda genellikle büyük ve yere kadar
uzanan pencereler kullan›lmaktad›r. Mahalde en iyi konfor, nem alma
özelli¤ine sahip santralden üflenen s›cak havan›n cam altlar›ndan,
yerden yukar›ya do¤ru üflenmesi ile sa¤lan›r. Bu sayede hem
s›cak havan›n yere indirilmesi problemi ortadan kalkar hem de cam
altlar›ndan üflendi¤i için camlardaki yo¤uflma engellenmifl, ›s› perdesi
yarat›lm›fl olur. Üfleme h›z› 3 m/s mertebelerindedir. Bu amaçla
lineer tip menfezler kullan›l›r. Genel uygulamada menfezler alt
kat tavan›ndan geçen ana kanaldan beslenir. E¤er üfleme duvarlardan
yap›lacaksa yerden 2-3 metre mesafeden üfleme yap›l›r. Havuz
mahallinde tribünler bulunuyorsa ayr› bir klima santral› ile besleme
yap›lmal›; ayn› santraldan besleme yap›lacaksa da ayr› bir zon yarat›
lmal› ve üflenecek hava 6-8 °C daha so¤utulmal›d›r. Hava ortama
basamak altlar›ndan veya en arka s›ran›n üstündeki menfezlerden
verilebilir (fiekil 14.33). K›fl›n pencerelere üflenen hava s›cakl›¤›,
maksimum de¤eri mahal yüksekli¤ine ve ›s› ihtiyac›na ba¤l›
olarak 40-50 °C aras›nda olmal›d›r. Emifl mutlaka tavandan, havuz
yüzey alan›n›n üstünden yap›lmal›d›r. Tüm kanallar ve menfezler
korozyona dayan›kl› malzemeden seçilmelidir. Egzoz kanallar›
kondenzasyona karfl› izole edilmelidir. Sis oluflmas›n› engellemek
için kar›fl›m hücresinde ön ›s›tma serpantini veya ›s› geri kazan›m
ünitesi ile ön ›s›tma yap›lmal›d›r.
456
fiekil 14.33.

özgül buharlaflma 0,1 kg/m2h, çok hareketli yüzeylerinde
(çalkant›l› su) 0,2 kg/m2h de¤erleri bulunmufltur.
14.11.3. Gerekli Hava Debisi
Havuzdan kaynaklanan nemin ortamdan uzaklaflt›r›lmas› için, istenen
iç s›cakl›¤›n d›fl s›cakl›¤a yak›n oldu¤u geçifl mevsimlerinde,
%100 taze hava ile havaland›rma yap›l›r. Yaz›n da d›fl iklim koflullar›
n›n uygun oldu¤u yerlerde, bu flekilde %100 taze hava ile havaland›
rma yap›larak nem sorunu çözülebilir. Yaz›n d›fl hava özgül neminin
iç tasar›m de¤erlerinden daha yüksek oldu¤u yerlerde ve k›fl aylar›
nda ise gerekli taze hava miktar› içerideki insan say›s›na göre
belirlenir. Bu s›rada ayr›ca ortamdan nem alma ifllemi yap›lmal›d›r.
Nem kazanc›na (toplam yüke) göre hesaplanan toplam sirküle edecek
havay› tamamlamak için iç hava resirküle edilir. Havuzun k›smen
az kullan›ld›¤› saatlerde ise, tamamen iç hava sirküle ettirilip
enerji tasarrufu sa¤lan›r. Tablo 14.34’de Recknagel taraf›ndan Almanya
için tavsiye edilen d›fl hava miktarlar› verilmifltir. Almanya
d›fl hava koflullar›nda, santral debisini yaz flartlar› belirlemektedir.
Buna göre kapal› havuz klimatizasyonu için iki sistem söz konusudur.
Birinci sistemde, küçük ve orta boyuttaki havuzlarda, ›s›t›c›
serpantini bulunan havaland›rma santral›+ paket tipi nem alma cihaz›
çifti kullan›l›r. 100 m2 üzerindeki büyük havuzlarda kullan›lan
ikinci sistemde ise, komple nem al›c› karakterde klima santral› kullan›
l›r. Kapal› yüzme havuzlar›nda kullan›lan klima santrallerinde
iki çözüm söz konusudur. Bunlardan ilkinde nem alma santrali olarak
birer so¤utma ve ›s›tma serpantini ihtiva eden basit bir santral
söz konusudur. Günümüzde tercih edilmeyen bu sistemde hem iflletme
ve yak›t maliyeti di¤er özel santrallara göre daha yüksek olur,
hem de santral için bir geri ödeme süresi söz konusu de¤ildir.
‹kinci sistemde ise, ›s› pompas› prensibine dayanan özel havuz klima
santral› söz konusudur. Bu santrallarda ›s› geri kazan›m hücresi
opsiyonu bulunur. K›fl›n ortamdaki nem istenen nem oran›ndan az
ise iç hava sadece sirküle ettirilir. Nem oran›n›n yükselmesi durumunda,
nem al›c› cihaz›n devreye girmesi ile ortamdaki fazla nem
tamamen iç hava kullan›larak al›n›r. Nem almaya yönelik dizayn
edilmifl cihazlar›n k›fl çal›flmalar›, iç konforun sa¤lanmas› için daha
önemlidir. K›fl aylar› boyunca cihaz, bünyesindeki otomatik kontrol
üniteleri ile ayarlanan program dahilinde nem alma ifllemini gerçeklefltirir.
K›fl aylar› bu tür bir ifllem için öncelikli oldu¤undan santral
bünyesinde ›s› geri kazan›m hücresinin düflünülmesi, hem iflletim
maliyetinin azalmas›na hem de santral için bir geri ödeme süresi ortaya
ç›kmas›na olanak sa¤layacakt›r.
Klima santral› sistemi kullan›ld›¤›nda sistemde dolaflmas› gerekli
hava miktar›,
VSA = W / (XR – XSA). ρ (m3/h)
ifadesi ile bulunabilir. Burada
W = Havuzdan buharlaflan su miktar› (kg/h.m2)
ρ = Havan›n yo¤unlu¤u (kg/m3)
XR ve XSA = S›ras› ile iç ortam havas›n›n ve santraldan odaya beslenen
üfleme havas›n›n özgül nemleridir. (kg/kg)
Santral debisinin belirlenmesindeki bir di¤er parametre de hava de-
¤iflim katsay›s›d›r. Kapal› yüzme havuzlar›n›n gerekli hava de¤iflim

say›s› minimum 4 al›nmal›d›r. Santral hava debisi havuzdan kazan›-
lan nemin al›nmas›n› ve gerekli hava de¤iflim katsay›s›n›n sa¤lanmas›
n› sa¤layacak kadar büyük seçilmelidir.
Kapal› yüzme havuzlar›nda kokunun önlenmesi için kifli bafl›na en
az 20 m3/h’lik d›fl hava miktar› gereklidir veya 1 m2 bafl›na 1/2 insan
düfltü¤ü kabulü ile 10 m3/m2/h de¤eri al›nmal›d›r. Kapl›ca vb.
yerlerde gerekirse daha büyük de¤erler al›nmal›d›r..
Seyirci say›s›n›n çok oldu¤u, müsabakalar›n yap›ld›¤› olimpik kapal›
yüzme havuzu gibi projelerde, seyircilerden kaynaklanacak
nem kazanc› da dikkate al›nmal›d›r.
Kapl›ca ; ›l›ca gibi su içinde bol miktarda kimyasallar›n bulundu¤u
kapal› havuzlar›n nem alma santrallar›n›n iç yüzeyleri ve içindeki
ekipmanlar özel koruyucu kaplamalar ile korunmal›d›r.
14.11.4. Örnek Proje
Havuz suyu s›cakl›¤› = 28 °C
Bu s›cakl›kta doymufl
havan›n özgül nemi = 0,0242 kg/kg
Havuz mahalli s›cakl›¤› = 30 °C
‹stenen ba¤›l nem = %55
Havuz mahalli özgül nemi = 0,0134 kg/kg
Havuz buharlaflma kat say›s› = 20 kg/m2 h
Üfleme havas›n›n
özgül nemi (XSA) = 0,009 kg/kg
Üfleme havas›n›n yo¤unlu¤u (ρ) = 1,2 kg/m3
Havuz su yüzeyi alan› (A) = 150 m2
(Otel ev havuzu)
Mahal hacmi = 1000 m3
Havuz su yüzeyinden gelen
nem miktar›, W = J (XS – XR) = 20 (0,0242 – 0,0134)
= 0,216 kg/hm2
Toplam nem kazanc› = A . W = 150.0,216
= 32,4 kg/h
Üflenmesi gereken hava miktar› = VSA = W / ρ . (XR – XSA)
= 0,216/ 1,2 . (0,0134-,009)
= 40,9 m3/hm2
Toplam hava miktar›, VH = 40,9 x 150 = 6136 m3/h
Yukar›da hesaplanan nem kazanc› de¤erine göre gerekli nem alma
kapasitesine sahip cihaz ve debisi, hava de¤iflim katsay›s› dikkate
al›narak üretici firma kataloglar›na göre belirlenir. Yukar›daki
denklem do¤rultusunda 6670 m3/h hava debisine sahip ISISAN
GEA FAM 6000 cihaz› seçilmifltir. Üfleme havas› döfleme üzerinden
gönderilecek, egzoz ise tavandan havuz yüzey alan› üzerinden
yap›lacakt›r.
Santral debisi 7000 m3/h al›nm›fl ve buna uygun üfleme ve emifl kanallar›
gerekli h›zlar gözönüne al›n›p boyutland›r›lm›flt›r. Sisteme
ait proje fiekil 14.36’da verilmifltir.
14.11.5. Kondenzasyon Oluflumu
K›fl›n kondenzasyonun önlenmesi için havan›n nem oran›na ba¤l›
olarak, yüzeylerin ›s› geçirgenlik katsay›lar›, belirli de¤erlerin alt›-
na düflmemelidir (fiekil 14.37).
Cam izolasyonu ve cama s›cak hava üflenmesi bu probleme kesin

 

Max. hava de¤iflimi = 25…30 kez
Is›tma lokal olarak sabit ›s›t›c›larla yap›l›r.
Soyunma Odalar›
Hem aspirasyon hem de vantilasyon yapan sistem gereklidir. Is›tma
radyatörlerle yap›l›r.
Hava de¤iflimi = 8…10 kez
S›cakl›k = 22-24 °C
Havan›n banklar›n ve dolaplar›n alt›ndan üflenmesi kullan›fll› olacakt›
r. Hava emifli tavandan yap›lmal›d›r. Soyunma odalar› ve dufllar›
n havaland›r›lmas› ayn› sistemle yap›l›yorsa, farkl› ortam s›cakl›
klar› olaca¤›ndan santralda iki ayr› ›s›t›c› kullan›lmal›d›r.
14.11.7. Kanall› Nem Al›c› Klima Santralleri
Nem al›c› tipte, özellikle kapal› yüzme havuzlar› iklimlendirmesi
için gelifltirilmifl özel klima santral› fiekil 14.41’de görülmektedir.
Bu santral paket tipi olup, hem ›s› geri kazan›m hücresi hem de so-
¤utma çevrimi bulunur ve kendi kontrol program›n› içeren kontrol
panoludur. Cihaz besleme ve egzoz olarak üst üste iki üniteden
oluflmaktad›r. fiekildeki numaralara göre cihaz temel elemanlar› ve
bu elemanlar›n görevleri afla¤›da s›ralanm›flt›r:
1.Besleme Fan›.
2.Son Is›t›c› Serpantin. Bu serpantin sistemdeki s›cak su kazan›ndan
beslenmektedir. Giriflindeki kontrol vanas› ile s›cak su debisi
kontrol edilmektedir. Gerekli hallerde ilave son ›s›tmay›
yapar.
3.Kondenser . Sistemdeki so¤utma makinas›n›n (ki ›s› pompas›
olarak isimlendirilmektedir) DX kondenser serpantinidir. 11
numaral› evaporatörde çekilen ›s›, kompresöre verilen enerji de
ilave edilerek burada kondenser üzerinden geçen havaya aktar›
l›r.
4.Is› Borusu Ekonomizör. Is› borusu prensibi ile alt taraftaki s›-
cak havadan çekilen ›s›, üst taraftaki so¤uk havaya aktar›l›r.
Böylece at›lan havadan çekilen ›s› havuza beslenen havaya aktar›
larak ›s› geri kazan›l›r.
5.Havuz suyu kondenseri. Opsiyonel olarak kullan›l›r ve daha
ileri derecede ›s› geri kazan›m› sa¤lar. Buradaki ›s› de¤ifltirgecinde
havuz suyu ›s›t›l›rken, üzerinden akan hava so¤utularak
nemi al›n›r.
6.Resirküle havas› klapesi servo (motorlu). Havuz ortam›ndan
çekilen nemli egzoz havas› so¤utularak nemi al›nd›ktan sonra,
bu klape kontrolunda üst bölüme geçer.
7.T aze hava torba filtresi. D›flar›dan al›nan taze havay› filtre eder.
8.Dönüfl havas› torba filtresi. Havuz ortam›ndan al›nan nemli
egzoz havas›n› filtre eder.
9.Emifl fan›. Havuz ortam›nda dönüfl havas›n› emer ve egzoz edilecek
havay› d›flar› atar.
10.By-pass klapesi (servo motorlu). Gece iflletiminde nemi al›nmaks›
z›n havan›n geri bypass edilmesini kontrol eder.
11.Evaparatör . Üzerinden geçen nemli havay› so¤utarak, neminin
yo¤uflmas›n› sa¤layan DX ›s› de¤ifltirici serpantin.
12.Kompresör . So¤utucu ak›flkan çevrimini gerçeklefltirir ve so¤utucu
ak›flkan› evaporatörden kondensere basar.
13.Elektrik paneli.

14.Egzoz havas› klapesi (servo motorlu)
15.Besleme fan motoru
16.Kondens suyu ç›k›fl›
17.Etiket
18.Kumanda / Kontrol
19.Kondens tavas›
20.T aze hava klapesi servo motorlu
21.Havuz suyu termostad›
22.Besleme havas› s›cakl›k sensörü (min. s›n›rlama)
23.Kombine s›cakl›k ve nem ölçer
24.Dönüfl havas› filtresi fark bas›nç manometresi
25.T aze hava filtresi fark bas›nç manometresi
26.Reset flalteri
27.Ana flalter
Sistemin çal›flmas› fiekil 14.42’de gösterilmifltir. Nem alma cihazlar›
nda mahalden emilen hava filtreden geçirilip, ›s› geri kazan›m›
ünitesinde ön so¤utmaya tabi tutulur. Daha sonra, so¤utma çevriminin
evaparatör hücresinde so¤utulup nemi al›nd›ktan sonra dönüfl
havas› iflletim flekline ba¤l› olmakla birlikte; egzoz d›flar› at›l›rken,
dönüfl havas› kar›fl›m hücresinde taze hava ile birlefltirilir. Kar›fl›m
havas› ›s› borusunda (üst k›s›m) ilk ›s›tma, kondenserde ikinci ›s›tma
ve kazan suyundan beslenen serpantinde son ›s›tma yap›ld›ktan
sonra mahalle verilir. ‹flletim oda s›cakl›¤› ; d›fl hava s›cakl›¤› ; mahal
nem oran› ve iç ortam s›cakl›klar›na ba¤l› olarak tamamen otomatik
ayarlanmal›d›r. Cihaz›n d›fl statik bas›nç kay›plar› hesaplanmal›
fanlar bu bas›nç de¤erlerine göre seçilmelidir. Son serpantin üç
yollu vana ile kumanda edilmeli iç s›cakl›¤›n yüksek oldu¤u durumlarda
gereksiz ›s›tmaya ve enerji kayb›na imkan verilmemelidir. Sistemde
drenaj ba¤lant›s› ve buna ba¤l› sifon hesab› iyi yap›lmal›d›r.
Sistemin 4 farkl› durumdaki iflletim senaryosu fiekil 14.42’de gösterilmifl
ve afla¤›da aç›klanm›flt›r:
K›fl Koflullar›nda Gece ‹flletimi (Nem alma yok, Poz. 1)
‹flletim by-pass damperi üzerinden gerçekleflmektedir. Sirkülasyon
fan› kapal› konumda, üfleme fan› düflük kapasitede çal›flmaktad›r
(otomatik konum). Cihazda bulunan ek ›s›t›c› yüzme havuzu
mahallindeki havay› ›s›tmaktad›r.
K›fl Koflullar›nda Gece ‹flletimi (Nem alma var, Poz. 2)
‹flletim aç›k by-pass damperleri sayesinde iç hava ile gerçekleflmektedir.
Üfleme fan› yüksek, emme fan› alçak devirde çal›flmaktad›r.
‹ç havan›n bir k›sm› yukar›daki gibi bypass edilirken, bir k›sm› ›s›
borusu (›s› geri kazanma hücresinde) ve evaporatörde so¤utulmaktad›
r. Daha sonra ›s› borusunda, kondenserde tekrar ›s›t›lmakta ve
bypass eden hava ile kar›flarak son ›s›t›c›da (üst k›s›m) istenilen düzeyde
›s›t›lmaktad›r. Sistemde opsiyonel olarak bulunabilecek olan
havuz suyu kondenserinde havan›n ilave so¤utma ifllemi s›ras›nda
kazan›lan enerjinin bir k›sm› havuz suyu ›s›tmas›nda kullan›labilmektedir.
K›fl Koflullar›nda Gündüz ‹flletimi (Nem alma var, Poz. 3)
Kar›fl›m havas› damperi sayesinde oluflturulan iç, d›fl hava kar›fl›m›
(teknolojik ve sa¤l›k sebeplerinden dolay›) yüksek kademede çal›flt›
r›lan fanlar ile dolaflt›r›l›r. Nem alma yukar›daki gece iflletiminde
yap›ld›¤› gibidir. Bu iflletimde tamamen iç hava yerine kar›fl›m havas›
kullan›lm›flt›r. Taze hava miktar› kadar iç hava egzoz edilmektedir.
Nem alma yok ise, fanlar düflük devirde, so¤utma çevrimi kapal›
konumda bulunmaktad›r. Bu iflletmede taze hava kullan›m›
insan say›s›na ba¤l› olarak belirlenir.
Mevsim Geçiflleri ve Yaz ‹flletimi (Nem alma ifllemi ile veya nem
alma ifllemi olmadan, Poz. 4)
D›fl ortam›n s›cakl›¤›n›n iç ortamdan daha fazla, özgül neminin daha
düflük olmas› durumunda bu iflletim geçerlidir. So¤utma çevrimi
ve son ›s›t›c› kapal›d›r. Is› borusu s›cak havadan so¤uk havaya ›s›
aktaracak yönde çal›fl›r. Ünite havaland›rma ve nem alma ifllemini

mümkün olan en fazla d›fl hava oran› ile yapmaktad›r. (‹ç havan›n
tamam›na yak›n›n›n d›flar› at›lmas›) Fanlar ihtiyaca göre düflük veya
yüksek devirde çal›flmaktad›r.
Yaz Koflullar›nda Gündüz ‹flletimi (Nem alma var, Poz. 3)
D›fl ortam›n s›cakl›¤›n›n ve özgül neminin iç ortamdan daha fazla
olmas› durumunda, sistem üçüncü modda anlat›ld›¤› gibi çal›fl›r.
Sadece son ›s›t›c› çal›flmaz.
Kanall› Tip Nem Alma Cihaz› Seçimi ‹çin Gerekli Bilgiler
Cihaz›n üst üste veya yanyana koyulmas› tamamen müflterinin cihaz›
yerlefltirece¤i mekan ile ilgilidir.

14.11.8. Di¤er Nem Alma Cihaz› Tipleri
Yukar›da anlat›lan hem ›s› geri kazan›m hücreli (›s› borusu) hem
de so¤utma çevrimli nem alma cihazlar› olabildi¤i gibi sadece ›s›
borusu ile nem alan veya sadece so¤utma çevrimi ile nem alma ifllemi
gerçeklefltiren cihazlar bulunmaktad›r. Cihazlarda opsiyon
olarak havuz suyu ›s›tmas›na yard›mc› olacak havuz suyu ›s›tma
kondenseri de bulunmal›d›r.
Daha çok büyük yüzme havuzlar›n›n havaland›r›lmas›nda ve nem
alma iflleminde kullan›lan kanall› tip nem alma cihazlar›n›n yan› s›-
ra küçük yüzme havuzlar›nda kullan›lan kompakt tip nem alma cihazlar›
ve oturma mahalleri, bodrum katlar›, kütüphaneler gibi mekanlar›
n nem problemlerine çözüm olarak kullan›lan ev tipi nem alma
cihazlar› da mevcuttur. Ev tipi cihaz›n yap›s› flematik olarak fiekil
14.43’de gösterilmifltir.
14.11.9. Nem Alma Cihaz› Montaj›nda ve ‹flletmeye Almada
Dikkat Edilecek Hususlar
1- Kanall› tip nem alma santral›n›n kaidesinin sifon mesafesini
kurtaracak yükseklikte yap›ld›¤› kontrol edilmelidir.
2- Santral›n konulaca¤› yerin servis ve bak›m çal›flmalar›na olanak
verecek, kap›lar›n›n aç›labilece¤i genifllikte olmas›na dikkat
edilmelidir.
3- Son ›s›tma serpantinine ba¤lanacak 3 yollu otomatik vanan›n
ba¤lant›s›n›n do¤ru konumda yap›ld›¤› kontrol edilmelidir. Bu
tesisat üzerinde hava oluflabilecek yatay hatlara hava tüpleri
otomatik pürjörler ve bir adet pislik tutucu monte ediniz.

4- D›fl hava s›cakl›¤›n›n çok düflük oldu¤u bölgelerde d›fl hava
elektrikli veya sulu kanal tipi serpantin yard›m› ile min –5
°C’ye kadar ön ›s›t›lmal›d›r.
5- Cihaz iflletmeye al›nmadan önce havuz mahallinde istenen tüm
flartlar›n oluflmufl olmas›na (Havuzun dolu olmas› ; Su s›cakl›-
¤›; Ortam s›cakl›¤›; Ba¤›l nem) dikkat edilmelidir.
6- Çal›flmadan sonra fan dönüfl yönlerinin do¤rulu¤u kontrol edilmelidir.
7- Kanallar korozyona karfl› dayan›kl› malzemeden seçilmeli ve
izolasyonu iyi yap›lmal›d›r. Özellikle emifl havas› kanallar›nda
yo¤uflma oluflmas›n›n engellenmesi için bütün tedbirler al›nmal›
d›r.
8- Filtrelerin periodik olarak temizlenmesine veya de¤ifltirilmesine
dikkat edilmelidir.
9- Sezon bafllar›nda cihaz›n genel kontrolleri mutlaka yap›lmal›-
d›r.
10- Cihaz ilk çal›flt›r›lmadan önce mutlaka fan ve kompresör nakliye
emniyet takozlar›n›n sökülmüfl oldu¤u kontrol edilmelidir.
11- Cihaz›n bulundu¤u ortam›n nemli ve tozlu olmamas›na dikkat
edilmelidir.
12- Nem alma santral›na opsiyonel olarak ba¤lanabilen havuz suyu
›s›tmas›na yard›mc› kondeser ba¤lant› alternatifleri mevcuttur.
14.12. GARAJLAR
Motor egzozlar›nda hidrokarbonlar›n yan›nda her türden kükürt ve
kurflun bileflikleri, is, ya¤ buhar› ve özellikle karbonmonoksit gibi
zehirli at›klar bulundu¤u için garaj havaland›rmalar› özellikle
önemlidir. CO gaz› ortamda düflük oranlarda bulunsa dahi, teneffüs
edilme süresine ba¤l› olarak zehirlenmeye sebep olabilir.
Havaland›rman›n görevi, zararl› gazlar› en k›sa sürede d›flar›ya atmak
veya ortamdaki oranlar›n› seyreltmektir. Garajlar Alman normlar›
nda boyutlar›na göre üçe ayr›lmaktad›r:
1) Ufak garajlar 100 m2 alana kadar
2) Orta büyüklükte garajlar 1000 m2 alana kadar
3) Büyük garajlar 1000 m2 alandan büyük
Bir araba için yaklafl›k 25 m2 park alan› düflünülmelidir.
Ayr›ca garajlar› tamamen kapal› ve k›smen aç›k olarak da ay›rmak
mümkündür. Yerüstü kat otoparklar› yar› aç›k garajlara örnektir. Buralarda
do¤al havaland›rma yeterli olabilir.
14.12.1. Do¤al Havaland›rma
Garajlar do¤al ya da cebri olarak havaland›r›labilirler. Do¤al havaland›
rmada, tüm kesitten hava ak›m› sa¤lamak için karfl›l›kl›
olarak eflit da¤›t›lm›fl aç›kl›klar b›rak›lmal›d›r. Bunlar›n birbirine
olan uzakl›klar› yerüstü garajlar›nda en çok 35 m, yeralt› garajlar›
ndaysa en çok 20 m olacak flekilde oluflturulmal›d›r. Bu aç›kl›klar›
n kesitleri orta ve büyük garajlarda park alan› bafl›na 0,06 m2
olmal›d›r.
Ufak garajlarda, d›fl kap›larda park alan› m2’si bafl›na 150 cm2 kesit
alan› oluflturulmal›d›r. ASHRAE standart› do¤al havaland›rma için
park alan›n›n %2,5 – 5’i oran›nda serbest aç›kl›¤› flart koflmaktad›r.

14.12.2. Mekanik Havaland›rma (Cebri Havaland›rma)
Otoparklar için gerekli olan havaland›rma miktar›n› hesaplayabilmek
için iki faktöre ihtiyaç duyulur. Birincisi otoparktaki hareket
halindeki araç say›s›, di¤eri ise araçlar›n emisyon de¤erleridir. Hareket
halindeki araç say›s› genellikle otopark›n bulundu¤u binan›n
kullan›m amac›na ba¤l›d›r. Hareket halindeki ortalama araç say›s›
otopark›n toplam araç kapasitesinin %3’ünden (al›flverifl merkezlerinde)
%20’sine kadar (spor salonlar›nda) de¤iflen de¤erlerdedir.
Karbonmonoksit emisyonu ise araçlar›n yafl›na, motor gücüne, bak›
m s›kl›¤›na ba¤l› bir de¤erdir.
Özel haller d›fl›nda, Alman yönetmeliklere göre, m2 yararl› garaj
alan› bafl›na, konut garajlar›nda 6 m3/h, di¤er garajlardaysa 12
m3/h hava at›lmal›d›r. Yine yönetmeliklerde yararl› garaj alan› miktar›
tafl›t bafl›na 25 m2 olarak verilmifltir. Buna göre 25 m2 alan ihtiyac›
olan bir tafl›t için, ikinci tipdeki bir garajda tafl›t bafl›na 25 x
12 = 300 m3/h hava tahliyesi yap›lmal›d›r veya 2,4 m tavan yüksekli¤
i için 12:2,4 = 5 kez hava de¤iflimi yap›lmal›d›r. ANSI ASHRAE
62 – 1989 say›l› standard›, brüt park alan› metrekaresi bafl›na 7,62
L/s.m2 (27,4 m3/h.m2) olarak sabit bir havaland›rma debisi tan›mlamaktad›
r. Bu de¤er 2,5 metre tavan yüksekli¤ine sahip garajlarda
saatte 11,25 hava de¤iflimine karfl› gelir. Fakat ASHRAE’de baz›
otoriteler taraf›ndan saatte hava de¤iflim katsay›s› olarak 4 ila 6 yeterli
görülmektedir. ‹laveten havaland›rma de¤iflken debili olabilir
ve ihtiyaç duyulmad›¤›nda, fan enerjisinden tasarruf amac›yla, havaland›
rma debisi azalt›labilir.
Tablo 14.44’de özet olarak, Amerika Birleflik Devletlerinde ve di-
¤er baz› ülkelerde geçerli olan kapal› otopark havaland›rma standartlar›
verilmifltir. Tablo 14.44’den anlafl›laca¤› üzere CO temas
süreleri ve limitleri birbirleriyle uyumlu de¤ildir ve limit de¤erleri
ülkeden ülkeye önemli ölçüde de¤iflmektedir. Fakat genel olarak
otoparklarda CO ile temas riskine bütün standartlarda iflaret edilmektedir

14.12.3. Havaland›rma Düzenlemeleri
Enerji tasarrufu aç›s›ndan fanlar ya eflit büyüklükte birden fazla say›
da olmal›d›r veya h›z kademesi ayarlanabilen de¤iflken debili fanlar
kullan›lmal›d›r. De¤iflken debili sistem, CO gaz›ndan kumanda

alan talep kontrollu bir havaland›rma sistemidir ve ortamdaki CO
oran› sürekli olarak kaydedilir. CO izleme sistemi mekanik havaland›
rma sistemiyle içten kilitlemeli olarak entegre çal›fl›r ve CO oran›
n› kontrol eder. Alman normlar›na göre eflit büyüklükte iki fan
kullan›lmas› mecburidir. Bu fanlar›n elektrik ba¤lant›lar› ve sigortalar›
tamamen ba¤›ms›zd›r ve tek fan çal›fl›rken bir ar›za nedeniyle
durursa, di¤er fan kendili¤inden devreye girmelidir. Ayr›ca iki fan
ayn› kanal sistemine ba¤l› ise biri çal›fl›rken di¤erinden k›sa devre
emifl yap›lmamas› klapelerle güvenceye al›nmal›d›r. Sabit debili iki
fan kullan›ld›¤›nda, CO gaz› deriflikli¤inden kumanda alan bir otomatik
sistemle 2. kademe veya 2. fan›n devreye girmesi tercih edilir.
Normal zamanlarda ise düflük kademelerde veya tek fanla çal›flma
sürdürülmelidir.
Kirleticilerin kabul edilebilir düzeyi yönetmelikten yönetmeli¤e
önemli ölçüde fark eder. Bu yüzden kapal› otoparklarda kabul edilebilir
bir emisyon de¤erinin belirlenmesi konusunda bir konsensusa
gerek duyulmaktad›r. Almanya’da garajlar için sürekli çal›flmada
CO seviyesi 50 ppm de¤erinde tutulmal›d›r. Tehlike s›n›r› ise 100
ppm olup, CO bu de¤eri kesinlikle aflmamal›d›r.
Garaj mekanik havaland›rma sistemleri sadece besleme, sadece
egzoz ve egzoz + besleme (dengeli) olabilmektedir. Dengeli sistemlerde
garajda bas›nç negatif olacak flekilde düzenleme yap›l›r. Seçilen
sistem ne olursa olsun,
1.Besleme havas› k›sa devre olmamal›d›r.
2.Zehirli gazlar›n belirli bölgelerde yerel olarak birikmesine olanak
tan›nmal›d›r.
3.Bütün park alan› boyunca düzgün ve homojen hava da¤›l›m›
sa¤lanmal›d›r.
Mekanik garaj havaland›r›lmas›nda özellikle egzoz sistemleri tercih
edilir. Her sistem için kurulacak çift egzoz fan› ile garaj boyunca
hiçbir ölü hacim b›rakmayacak flekilde düzenleme yap›l›r. Emiflin
%50’si tavan seviyesinden, en az %50’si de kolonlar boyunca indirilen
a¤›zlar vas›tas›yla döfleme seviyesine yak›n bölgelerden yap›-
l›r. Bu durumda temiz hava girifl imkânlar› ve hareketi göz önüne
al›nmal›d›r.
E¤er emifl kanallar› vas›tas› ile bütün garaj boyunca düzgün hava
hareketi sa¤lanam›yorsa ve ölü bölgeler kal›yorsa veya yeterli temiz
hava girifl imkân› yoksa, besleme fanlar› yard›m› ile temiz hava da
mekanik yolla temin edilir. Sadece besleme havas› vererek havaland›
rma yapmak ve garajda pozitif bas›nç yaratmak, komflu hacimlere
garaj havas›n›n s›zma ihtimali yoksa mümkündür. Al›flverifl merkezleri,
ofis bloklar›, otel vs. gibi yap›lar›n garajlar›nda k›fl›n temiz
havan›n ›s›t›lmas› istenebilir. Bu durumda besleme santral› ›s›t›c›l›
olacakt›r. Ancak bu tip uygulamalarda enerji tasarrufu aç›s›ndan bir
imkân mevcuttur. Bu sistemlerde garaj üstündeki hacimlerin flartland›
r›lm›fl (k›fl›n ›s›t›lm›fl, yaz›n so¤utulmufl) egzoz havas› do¤rudan
garaja bas›labilir. Böylece, bir ölçüde ›s›tma ve hatta yaz›n so-
¤utma yap›larak enerji tasarrufu sa¤lan›r. Ancak bu havan›n kokusuz
ve zarars›z olmas› gerekir. Mutfak, tuvalet, banyo gibi hacimlerinin
veya kimyasal veya benzeri üretim yapan tesislerin egzoz havas›
garaja at›lamaz.
Yang›n ve duman oluflumu halinde, egzoz havaland›rma tesisi kendili¤
inden en yüksek kademede iflletmeye geçmelidir. Elektrik ba¤-

lant› hatlar› d›fl yang›n etkisinde en az birbuçuk saat boyunca fonksiyonunu
muhafaza etmelidir. Vantilatör motoru 60 dakikal›k süre
için en yüksek 300 °C s›cakl›¤a dayanmal›d›r. Duman tahliyesi vantilatörlerinin
pano dolaplar›, s›cakl›k tehlikesi bulunan odalar›n d›-
fl›nda kurulmal›d›r.
14.12.4. CO ‹kaz Sistemleri
Yo¤un trafikli büyük, kapal› garajlarda garaj flartnamelerine uygun
olarak CO oranlar›n› ölçecek, ayarlayacak ve gerekince ikaz verecek
sistemler bulunmal›d›r. Bu sistemlerde garaj›n çeflitli bölgelerinden
emilen hava kanallarla ölçme cihaz›na gönderilir. Yar›m saatlik
ortalama de¤er 100 ppm (cm3/ m3) de¤erini aflarsa sinyal verir.
(fiekil 14.45)
S›n›r de¤erin %40’›na ulafl›nca, iki kademeli havaland›rman›n ilk
kademesi, %80’de ise 2. kademesi devreye girer. Cihazlar s›cakl›k
fliddeti veya ‹nfraruj – sistemi ile çal›fl›r. Senelik ve mevsimlik kontroller
için kontrol sözleflmesi yap›lmal›d›r.

4.12.5. Hesap Yöntemi
ASHRAE taraf›ndan yürütülen bir çal›flman›n saha çal›flmalar›nda
flu sonuçlara var›lm›flt›r:
1.T est edilen tüm garaj alanlar›nda ölçülen kirletici düzeyleri, en
s›k› yönetmelik emisyon s›n›r de¤erlerinin (8 saat süre boyunca
ölçülen a¤›rl›kl› ortalama s›n›r de¤erin 25 ppm olmas›) dahi
alt›ndad›r.
2.Gerçek havaland›rma debileri 62 – 1989 standard›nda belirtilen
de¤erden (7.62 L/s.m2) oldukça daha düflüktür.
3.T alep kontrollu havaland›rma tekni¤i, gerekli iç hava kalitesini
sa¤layabilmektedir.
4.Emifl ve egzoz fanlar›n›n konumu, trafik ak›fl›, hareket halinde
olan araçlar›n say›s› ve seyahat süresi kapal› otoparklarda istenen
CO emisyonu s›n›r de¤erlerinin sa¤lanabilmesini etkileyen
önemli faktörlerdir. Kapal› otoparklar›n havaland›rma gereksinimini
belirlemek için düflünülen herhangi bir dizayn yönetmeli¤
i, bu faktörleri göz önüne almak zorundad›r.
Bu sonuçlar› dikkate alarak, kapal› otoparklarda kabul edilebilen s›-
n›r emisyon de¤erlerinin alt›nda kalabilmek için gerekli havaland›rma
oran›n›n belirlenmesi amac›yla basit bir dizayn metodu gelifltirilmifltir.
Havaland›rma debisi birim zamanda birim alan bafl›na dü-

t›lmaz, so¤utulmaz veya nemlendirilmez.
S›¤›naklardaki havaland›rma tesisat› iki farkl› durumda, farkl› biçimde
çal›flacak flekilde tasarlanmal›d›r.
A. D›fl ortamdaki hava teneffüs edilebilir kalitede oldu¤u zaman:
Bu durumda d›flar›dan al›nan temiz hava EU 3 kalite bir toz filtresi
ile filtre edilip s›¤›na¤a verilir.
B. D›fl ortamdaki hava zehirli veya radyoaktif madde içerdi¤i zaman:
Bu durumda d›fl hava önce bir kum filtresinden geçirilerek ön filtrelenir.
Daha sonra ise aktif karbon filtreden geçirilerek ortama verilir.
Özellikle Alman literatüründe görülen kum filtresi bas›nç, s›cakl›k
ve neme karfl› tampon görevini yerine getirir. Yang›n tehlikesi olan
yerlerde kullan›lmas› gereklidir. Kum hücresinde 60 m3/h hava debisi
için 1-2 m3 kum bulunmal›d›r. Kum yüksekli¤i 2 m. ve hava geçifline
karfl› direnci 200 Pa olmal›d›r. fiekil 14.47’de böyle bir s›¤›nak
havaland›rma tesisi gösterilmifltir. Normal ve zehirli d›fl hava flartlar›
nda, klapelerle emilen d›fl hava yolu de¤ifltirilebilmektedir. S›¤›nak
havaland›rmas› tesisi bar›fl zamanlar›nda baflka amaçl› havaland›rma
tesisat› ile birlefltirilebilir. Örne¤in, s›¤›nak havaland›rmas› fanlar›,
bar›fl zaman›nda garaj havaland›rmas› amac› ile kullan›labilir.

14.13.1. S›¤›nak Havaland›rmas› Kapasitesi
Havaland›rma sisteminde gerekli hava debisi s›¤›nak büyüklü¤üne
göre de¤iflir. Büyük s›¤›n›klarda (300 kiflinin üzerinde) kifli bafl›na
gerekli hava,
Normal d›fl hava halinde 9 m3/h
Zehirli d›fl hava halinde 1,8 m3/h
al›nabilir. Orta kapasitede s›¤›n›klarda,
150 – 300 yer aras›nda yer bafl›na her iki hal için 4,5 m3/h
50 – 150 yer aras›nda yer bafl›na her iki hal için 3 m3/h al›nabilir.
Türkiye için geçerli olan Bay›nd›rl›k Bakanl›¤› ‹mar Yönetmeli¤inde
ise;
25’den az kiflilik s›¤›naklara 0,75 m3/s (2700 m3/h)
25 – 50 aras› kiflilik s›¤›naklara 1,5 m3/s (5400 m3/h)
50’den fazla kiflilik s›¤›naklara 2 m3/s (7200 m3/h)
taze hava verilmesi istenmektedir. Bu havan›n hem kaba toz filtresinden

hem de radyoaktif toz filtresinden geçirilmesi gerekmektedir.
Görüldü¤ü gibi hem hava miktar› ve hem de gerekli filtrasyon
ifllemi tarifleri yönetmelikte yeterince ciddi ele al›nmam›flt›r. Çok
büyük hava debileri istenmektedir.
14.14. T‹CAR‹ MUTFAKLAR
Konutlardaki mutfaklar›n d›fl›ndaki orta ve büyük ölçekli mutfaklar›
n havaland›r›lmas› bu k›s›mda ele al›nacakt›r. Mutfakta havaland›
rma üç amaçla yap›l›r. Birinci amaç piflirme cihazlar›ndan yay›lan
›s›n›n d›flar› at›lmas›, ikinci amaç yine piflirme cihazlar›nda oluflan
buhar›n d›flar› at›lmas›, üçüncü amaç ise yemek kokular›n›n kontrolu
ve komflu hacimlere geçiflinin önlenmesidir.
14.14.1. Orta Büyüklükteki Mutfaklar
Bu boyuttaki mutfaklar lokanta, restaurant, kafeterya ve otel gibi
yerlerde söz konusudur. Bu tür mutfaklarda ana ekipman f›r›n, ocak
ve k›zartma makinalar›d›r. Ayr›ca bulafl›k evyesi ve bulafl›k makinalar›
da ana koku, nem ve ›s› kaynaklar› aras›ndad›r. Bu boyuttaki
mutfaklarda havan›n sadece emilerek d›flar› at›lmas› yetmez, ayn›
zamanda bu hacimlere taze hava beslemek gerekir. Aksi takdirde
mutfak ile komflu hacimler ve d›fl ortam aras›nda büyük bas›nç farklar›
ve istenmeyen hava hareketleri oluflur.
Geçmifl y›llardaki mutfaklarda, verilenden daha fazla hava emerek,
negatif bas›nç yaratma uygulamas›ndan günümüzde vazgeçilmifltir.
Böylece komflu yemek salonlar›ndaki veya di¤er hacimlerdeki kirlenmifl
havan›n mutfa¤a emilmesi engellenmifltir. Mutfa¤a beslenen taze
hava santralde ortam s›cakl›¤›na kadar ›s›t›lmaktad›r. Yaz›n ise
mutfaktaki s›cakl›k kontrolu havaland›rma miktar› ile gerçeklefltirilir.
Daha iyi uygulamalarda ise klima santrali kullan›lmakta ve hava so-
¤utulmaktad›r. Ayr›ca taze hava santral›nda en az EU 3 kalite filtre
kullan›lmas› gereklidir. Kanal olarak tam galvanizli sactan temizlenebilen
yuvarlak kanallar kullan›lmas› hijyenik aç›dan gereklidir. Ayn›
flekilde egzoz kanallar› da galvanizli sactan ve yuvarlak olmal›d›r.
Ayr›ca egzoz kanallar›nda s›zd›rmazl›k tam sa¤lanmal›d›r. Bu kanallardan
ya¤ ve buhar s›zmas› olmas› kesinlikle istenmez. Yatay egzoz
kanallar› mümkün oldu¤unca k›sa olmal› ve bir e¤im verilmelidir.
Geriye do¤ru bu e¤im de¤eri en az %1 olmal›d›r. Kanallarda temizleme
kapa¤› varsa yang›n damperi flart de¤ildir. Egzoz kanallar›n›n
yang›na dayan›kl› olmas› flartt›r. Egzoz kanallar›nda hava h›z› en az
7,5 m/s mertebelerinde olmal›d›r. Maksimum hava h›zlar› ise 12 m/s
de¤erine kadar ulaflabilir. Kanal boyutland›rmas› bu h›z limitleri aras›
nda seçilen h›z de¤erine göre yap›l›r. Kanal boyunca ya¤ kapan›
fonksiyonunda bir eleman bulunmamal›d›r. Çünkü buras› da ayr›ca
bir yang›n potansiyeli oluflturacakt›r. Mutfaklarda emifl a¤z›nda filtreler
bulunmal›d›r. Egzoz fanlar› s›cak ve ya¤l› havay› tafl›yabilecek
özellikte olmal›d›r. Fan motoru hava ak›fl›n›n d›fl›nda olmal›d›r ve yeterince
so¤utulabilmelidir. Çat›ya yerlefltirilen fanlarda, çat› kirlenmeden
havadan yo¤uflan ve toplanan ya¤ tehlikesizce drene edilebilmelidir.
Egzoz fanlar› geriye do¤ru e¤imli santrifüj fanlard›r. Özel çat›
üstü fanlar› kullan›labilece¤i gibi oluflturulacak bir platforma oturan
fan seti de kullan›labilir. Ç›k›flta egzoz havas› çat› üzerindeki en
yüksek noktadan dikey olarak 10-13 m/s h›zla at›lmal›d›r. Böylece
kokunun komflu yap›lar› rahats›z etmesi önlenir. Ayr›ca rüzgar yönü-

ne dikkat edilmelidir. So¤uk ›s›t›lmayan bölgelerden geçen egzoz kanallar›
yo¤uflmaya karfl› izole edilmelidir.
Mutfak havaland›rmas›nda en uygun çözümlerden biri davlumbaz
kullanmakt›r. Mutfak davlumbazlar› ile kokuyu, ›s›y› ve nemi kayna-
¤› üzerinde yakalamak imkân› vard›r. Davlumbazlarla gerçeklefltirilen
lokal havaland›rma sayesinde, hava miktarlar›n› azaltmak mümkün
olabilmektedir. fiekil 14.48’de mutfak davlumbaz› hesab› verilmifltir.
Davlumbaz›n iyi çal›flmas› için davlumbaz a¤z›nda belirli hava
ak›fl h›zlar› sa¤lanmal›d›r. Davlumbaz ne kadar iyi yerlefltirilmiflse,
daha az hava debisiyle çal›flabilir. Bunun için mümkün oldu¤u kadar
oca¤› ve davlumbaz› köfleye yerlefltirmelidir. fiekilde görüldü¤ü
üzere oda ortas›ndaki davlumbazda, köfleye yerlefltirilen davlumbaza
göre iki misli daha fazla hava çekmek gerekmektedir. Çünkü hesaba
giren çevre, oda ortas›nda iki misli daha fazlad›r. fiekil 14.49 ve
14.50’de klasik davlumbaz uygulamalar› ve ölçüleri verilmifltir.
Davlumbaz malzemesi olarak kromnikel alafl›ml› sac, aluminyum veya
bak›r kullan›labilir. Davlumbazlar genellikle ›fl›kland›r›l›r. Çeflitli
örnek kanal uygulamalar› fiekil 14.51 ve 14.52’de gösterilmifltir.

karfl›layacak biçimde flartland›r›lm›flt›r. Geri kalan %70-80 oran›nda
flartland›r›lmam›fl taze hava özel besleme fan› ile davlumbaza
gönderilir. Davlumbaz kenarlar›ndan bir jet halinde davlumbaz
egzoz a¤z›ndaki filtrelere do¤ru üflenen bu hava ve bununla beraber
odadan emilen %20 – 30 mertebesindeki oda havas›, egzoz fan›
ile d›flar› at›l›r. Kenarlardan üflenen hava jettinin yaratt›¤› endüksiyon
etkisi ile ocak veya f›r›n fleklindeki kaynak üzerindeki kirli hava
etkin bir biçimde davlumbaza do¤ru emilir. Böylece havaland›rma
için gerekli olan havan›n hepsi ›s›t›l›p so¤utulmad›¤›ndan bu cihazlarda
büyük enerji tasarrufu yap›l›r.
Bu cihazlar›n bir baflka cinsi ise fiekil 14.59’de görülmektedir. Bu
cihaz tamamen mutfa¤a ait olarak dizayn edilmifl ba¤›ms›z bir sistemdir.
Burada besleme fan› ile emilen taze hava ikiye ayr›l›r. %20-
100 mertebesindeki gereken kadar k›sm› k›fl›n ›s›t›larak, yaz›n ise
so¤utularak odan›n klima ihtiyac›n› sa¤lar. %80-0 oran›ndaki geri
kalan bölüm ise yukardaki gibi flartland›r›lmadan davlumbaz içine

üflenir. Bu sistemin ayr›ca free cooling özelli¤i vard›r. Yaz›n antalpik
sensör d›fl hava flartlar›n›n iç havadan daha so¤uk oldu¤unu belirledi¤
inde, sistem %100 d›fl hava ile çal›flmaya geçer. Yani bu durumda
d›fltan al›nan taze havan›n tamam› odaya üflenir. Böylece ara
mevsimlerde ve geceleri so¤utma enerjisi harcamadan so¤utma
yapmak mümkün olur.
14.14.4. Yap› ile ‹lgili Önlemler
Is› üreten ve yayan mutfak cihazlar›n›n say›s› mutfak alan›na uygun
olmal›d›r. Çok yo¤un yerlefltirilmifl cihaz halinde yeterli havaland›rmay›
sa¤lamak güçleflir. Mutfaklar için max. ›s› yükü 80 – 100
W/m2 de¤erindedir. Di¤er bir prensip ise bu tür cihazlardan mümkün
oldu¤u kadar lokal havaland›rma ile do¤rudan emifl yapmaktad
r. Duvarlar ve tavan nemi iyi çeken s›vadan yap›lmal›d›r. Böylece
duvarlar›n nem emme kapasitesi olacakt›r.
Mutfak için örne¤in ya¤l› boya kesinlikle tavsiye edilmez. Pencereler
çift cam ve mümkün oldu¤u kadar küçük olmal›d›r. Tuvaletler
ana mutfaktan mümkün oldu¤unca uzakta bulunmal›d›r. Havaland›
rma kanallar› galvanizli sactan imal edilmelidir. ‹çinde ya¤ filmi
oluflan kanallarda kolayca yanma meydana gelebilir. Kanallarda temizleme
kapaklar› bulunmas› ve yang›n›n yay›lmamas› için mutfak
d›fl›ndaki hava kanallar›n›n 90 dakika yang›na dayanacak biçimde
izole edilmesi gerekir.
14.15. ÇAMAfiIRHANELER
Çamafl›rhaneler oteller, hastaneler içinde özelli¤i olan bölümlerdir.
Ayr›ca ba¤›ms›z ticari çamafl›rhaneler de söz konusudur. Buralarda
bulunan makinalar çamafl›r makinalar›, y›kama makinalar›, s›kma
makinalar›, kurutma makinalar› ve ütülerdir. Bu makinalardan baz›-
lar›n›n, örne¤in kurutma makinalar›n›n kendi fanlar› bulunmaktad›r.
Bu fanla nemli hava d›flar› at›l›r. Bunun için gerekli kanal ba¤lant›-
s› yap›larak egzoz havas›n›n d›flar› tafl›nmas› gerekir.
Çamafl›rhanelerdeki di¤er makinalar›n özelli¤i ise bir yandan nem
ve koku üretmeleri, di¤er yandan da ›s› yaymalar›d›r. Bu nedenle
çamafl›rhane hacminin havaland›r›lmas› gereklidir. Ancak bu havaland›
rman›n do¤rudan makinalar›n üzerinden davlumbazla yap›lmas›
en uygun yöntemdir.
Böylece nem, koku ve ›s›n›n kayna¤›nda yakalanmas› mümkün olacakt›
r. Davlumbazlar yard›m› ile emilen havan›n yerine taze hava
girifl menfezleri öyle düzenlenmelidir ki, taze hava mikanalar› süpürerek
emilsin. Bu nedenle hava besleme menfezleri alt kotlarda bulunmal›
d›r. Çamafl›rhane egzozlar›, tuvalet egzozlar› gibi çat› üzerinden
d›flar› at›lmal›d›r. Taze hava beslemesi fanla veya b›rak›lan
aç›kl›klardan do¤al yolla yap›labilir. Egzoz ve beslemenin mekanik
olarak yap›ld›¤› sistemlerde ›s› geri kazanma üniteleri kullan›labilir.
Özellikle klimatize edilen çamafl›rhanelerde hava hareketi için baflar›
ile uygulanan bir yöntem de temiz hava beslemesinin laminer
menfezlerle döfleme seviyesinde yap›lmas›, egzozun üst kotlardan
yap›lmas› ve böylece hacimde piston fleklinde afla¤›dan yukar› do¤-
ru bir hava hareketi yarat›lmas›d›r.
Çamafl›rhanelerde genellikle y›l boyunca so¤utma gerekti¤inden bu
yöntem baflar› ile kullan›labilmektedir. Çamafl›rhanelerde tavsiye
edilen havaland›rma miktar› saatte 15-20 defa hava de¤iflimi sa¤layacak
flekildedir.
14.16. HAYVAN BARINAKLARI
14.16.1. Tasar›m Esaslar›
Burada esas hayvan performans› aç›s›ndan optimum s›cakl›k, nem
ve hava kalitesi flartlar›n› korumakt›r. Gerekli taze d›fl hava miktar›-
n›n temini ve oda içinde uygun da¤›l›m› tasar›m›ndaki en önemli iki
noktad›r.
Genellikle hayvan bar›naklar›nda mekanik so¤utma uygulanmaz
so¤utma %100 d›fl hava ile havaland›rma yap›larak sa¤lan›r. So¤utma
için kullan›labilecek bir baflka yöntem ise buharlaflmal› so¤utmad›
r. Optimum havaland›rma miktar› fiekil 14.60’da görülen e¤riye
göre belirlenir. Bu e¤ri afla¤›daki üç bölümden oluflur.

Xi ve Xd = ‹ç ve d›fl havan›n özgül nemleri (gr/kg)
r (= ~ 2,5 kj/gr) = Suyun gizli buharlaflma ›s›s›
Odadaki ba¤l› nem oran› %50 de¤erinin alt›na düflmemelidir. K›fl›n
iç ba¤›l nem de¤erinin %70 – %80 aras›nda olmas› önerilmektedir.
Ancak yüksek ba¤›l nem dolay›s› ile yüzeylerde yo¤uflma olmamas›
için d›fl yüzeylerin izole edilmifl olmas› gerekir. Yukar›da da görüldü¤
ü gibi k›fl›n havaland›rma miktar›n› belirleyen genellikle nem
kontroludur.
‹ç Hava Kalitesi Kontrolu
Bar›naklardaki toz miktar› hayvan cinsine, yo¤unlu¤una, hareketlili¤
ine vs. ve havan›n ba¤›l nem de¤erine ba¤l›d›r.
Bar›naklarda gaz kirleticiler de bulunur. Bunlardan en önemlisi
amonyakt›r. Amonyak üretimi at›klar› uzaklaflt›rarak ve yerleri kuru
tutarak azalt›labilir. Amonyak 18 mg/kg de¤erinin alt›nda tutulmal›
d›r. Di¤er önemli bir gaz kirletici ise hidrojensülfit olup bunun
de¤iflikli¤i de 20 mg/kg de¤erinin alt›nda olmal›d›r.
‹ç hava kalitesi kontrolu amac›yla kullan›lan bir baflka ölçüt CO2 seviyesi
olmaktad›r. CO2 seviyesi 9000 mg/m3 de¤erinin alt›nda olmal›
d›r. CO2 duyarl› havaland›rma kontrol sistemlerinde, CO2 düzeyinin
2700 mg/m3 de¤erine set edilmesi tavsiye edilmektedir.
Hava Da¤›t›m›
Birçok hayvan için so¤uk ve ›l›man havada hayvanlar etraf›ndaki
hava h›z› 0,25 m/s de¤erinin alt›nda tutulmal›d›r. Hava cereyan›na
karfl› hayvanlar›n duyarl›l›¤›, insanlarla karfl›laflt›r›labilir.
Yaz›n s›cak havalarda ise hava hareketinin artmas› so¤utma etkenli¤
ini art›r›r. Ancak bu durumundaki hava h›zlar› için çeliflkili de-
¤erler mevcuttur. Yaz›n hava h›zlar›n›n 0,68 m/s de¤erine kadar artt›
r›labilece¤i ifade edilmektedir.
Ayr›ca hava da¤›t›m›nda, hastal›k kontrolu aç›s›ndan farkl› odalar
aras›ndaki hava de¤iflimini minimize etmek gereklidir.
14.16.2. Havaland›rma Sistemleri
Hayvan bar›naklar›n›n havaland›r›lmas›nda kullan›lan mekanik havaland›
rma sistemleri
a) Sadece besleme
b) Sadece egzoz
c) Dengeli havaland›rma fleklinde olabilir.
Dengeli havaland›rma daha pahal› olmas›na karfl›l›k, hava flartlar›-
na duyarl›, özellikle genç hayvan bölümlerinde tercih edilmelidir.
Sadece besleme veya sadece egzoz sistemleri kullan›ld›¤›nda, havan›
n ç›k›fl veya girifli için uygun aç›kl›klar yarat›lmal›d›r. Yaln›z
egzoz halinde hava girifl aç›kl›klar› için örnekler fiekil 14.61 ve
14.62’de gösterilmifltir. Sadece besleme halinde ise bir uygulama
örne¤i fiekil 14.63 ve 14.64’de gösterilmifltir. Egzoz sistemleri daha
yayg›n kullan›lmaktad›r. Egzoz sisteminde aspiratörler k›fl rüzgâr›
n› alan yüzeye karfl›t olarak, tavana yak›n bir flekilde yan duvarlara
monte edilirler. ‹çle d›fl aras›ndaki bas›nç fark› aç›kl›klarda 10-15
Pa aras›nda tutulmal›d›r. Bu fark 3-5 m/s hava h›zlar›na neden olur.
Uygun olarak planlanm›fl bir da¤›t›m sistemi bütün yap› boyunca taze
havay› homogen olarak da¤›t›r. Pozitif bas›nçl› sistemlerde hava
fanlarla do¤rudan delikli polietilen borulara da bas›labilir. Bu borularla
›s›tma, sirkülasyon ve havaland›rma tek bir sistemde gerçeklefltirilmifl
olur.

 

 

 

Bir cevap yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Translate »