low-e cam kesiti

SAYDAM YAPI ELEMANLARININ BİNA ENERJİ PERFORMANSINA ETKİSİ Leave a comment

 

 

SAYDAM YAPI ELEMANLARININ BİNA ENERJİ PERFORMANSINA ETKİSİ

Burak YENİGÜN
Emrah YAKA
M. Azmi AKTACİR
Hüsamettin BULUT

 

ÖZET
HVAC cihazlarının seçimini belirleyen en önemli parametre binanın toplam soğutma ve ısıtma
yükleridir. Bir binanın yüklerini opak ve saydam yüzeyler ile bina iç yükleri belirler. Binanın duvar-çatı
gibi opak yüzeylerine yalıtım uygulanarak ısı kayıp ve kazançları optimize edilirken, çoğunlukla
binanın saydam yüzeyleri göz ardı edilir. Özellikle günümüzde pencere ve cam sektöründe ortaya
konulan yeni ürünler ile binaların saydam yüzeylerinden olan ısı kayıp ve kazançları kontrol altına
alınmaktadır. Bu çalışmada bir binanın saydam yüzeylerinden olan ısı yükleri incelenerek farklı cam
tiplerinin bina enerji performansına etkisi belirlenmiştir. Bu çalışmada Design Builder programı
kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda saydam yüzeylerden olan ısı kazançlarında dikkate değer bir
azalma elde edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Design Builder, Pencere, Soğutma yükü, Isıtma yükü, Enerji analizi.

 

ABSTRACT
The total cooling and heating loads of the building are the most important parameters that determine
the selection of HVAC equipment. External loads from opaque and transparent surfaces and internal
loads of the building determine the total loads of a building. Usually transparent surfaces of the
building are be ignored while wall-roof insulation applied to the surfaces of opaque is optimizing heat
gain and loss. Especially nowadays, heat losses and gains from transparent surfaces of the building is
controlled with new products in the window and glass industry. In this study, the loads from the
building transparent surfaces are investigated to the effect of the energy performance of the building
for the different types of glass. Design Builder program has been used for analysis in this study. As a
result of this study, it was obtained from a remarkable reduction of the heat gains from transparent
surfaces.
Key Words: Design Builder, Fenestration, Cooling Load, Heating Load, Energy analysis.

 

1. GİRİŞ
Enerjinin aşırı ve bilinçsiz kullanımı dünyanın en büyük sorunlarından birisidir. Dünyanın düştüğü
enerji dar boğazı da bu sorunun gittikçe arttırmasına sebep olmaktadır. Bundan dolayı enerji
verimliliğinin ve elde edilen enerjinin fosil yakıtlar yerine yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilmesi
üzerine yapılan çalışmaların önemi artmıştır. Üretilen enerjinin büyük çoğunluğu ısınma, soğutma ve
aydınlanma gibi ihtiyaçlardan dolayı binalarda kullanılmaktadır. Elektrik İşleri Etüd (EİE) idaresi 2006
yılı verilerine göre, ülkemizde enerjinin %40’ı sanayide, %31’i ise konut ve hizmet sektöründe
kullanıldığını göstermektedir. Binalarda kullanılan enerjinin ise %85’i ısıtma ve sıcak su elde etmede %15’i ise elektrik enerjisi olarak kullanılmaktadır [1]. Bina enerji analiz çalışmalarında dikkate alınan
bina soğutma ve ısıtma yüklerinin hesaplanmasında opak ve saydam yapılardan olan ısı kazanç ve
kayıpları çok önemlidir. Gelişen bilgisayar teknoloji ile birlikte binalardaki soğutma ve ısıtma yük
tasarımlarının analizi kolayca yapılabilmektedir. Bina enerji analiz yazılımları sayesinde binaların
tasarım aşamasında simülasyonları yapılabilmekte ve gerekli ısıtma ve soğutma yükleri, CO2 salımı
gibi parametreler önceden görülebilmekte ve bu sayede binaların inşaat aşamasından önce alternatif
tasarımları değerlendirilebilmektedir.
Soğutma yükünün hesaplanmasında ısı kazançları önemli bir parametredir. Dış ısı yük kazançları, çatı
ve duvar gibi opak yapılardan ve pencere sistemlerinden (saydam yapılardan) kaynaklanır. Saydam
yapılardan oluşan ısı kazançlarının soğutma yükü üzerinde önemli bir etkisi vardır. Günümüzde
özellikle bina duvarlarında yapılan yalıtım uygulamaları ısı kazançlarının azaltılmasında tek başına
yeterli gelmemektedir. Saydam yapılar güneş ışığını direk olarak içeri aldıklarından dolayı yüksek ısı
kazançları sağlarlar. Bundan dolayı yalıtım uygulamaları yapılırken bölge şartlarına uygun pencere
sistemlerinin seçilmesi gerekir. Isı kazançlarının yanlış ve eksik bileşenlerle hesaplanması verimliliği
ve ısıl konforu olumsuz yönde etkiler [2].
Çerçeve ve cam ikilisinden oluşan pencere sistemlerinde en büyük ısı kayıp ve kazançları cam
kısmında meydana gelmektedir. Isı kayıp ve kazançlarının en uygun seviyede olması için çeşitli cam
yapılarının ve türlerinin geliştirilmesi üzerine çalışmalar sürekli devam etmektedir. Günümüzde tek
camlı pencerelere alternatif olarak en fazla çift camlı pencereler kullanılmaktadır. Çift camlı
pencerelerde, kenarları boyunca metal bir ara boşluk çerçeveyle ayrılmış iki veya daha fazla cam
plakanın aralarında hava boşluğu bırakılarak birleştirilmesiyle yalıtım camları elde edilmiştir (Şekil 1).
Hava boşluğu kısmında nemi alınmış hava ve soygaz bulunmaktadır. Oluşturulan bu boşluk ısı
tamponu görevi görmektedir [3].

çiftcam kesiti

Şekil 1. Çiftcam Kesiti

 

Şekil 1’de verilen pencere sisteminin ısı yalıtımını etkileyen 3 ana faktör bulunmaktadır [4].

1. Camlar arasındaki boşluğun genişliği: Ticari olarak genişlikler 6-16 mm arasında
bulunmaktadır. 6 mm’den 16 mm’ye gidildikçe ısı yalıtım değeri artmaktadır.
2. Camlar arasında kalan gazın çeşidi: Genelde kuru hava kullanılmaktadır. Isı yalıtım değerini
arttırmak için hava yerine Argon vb. ağır gazlarda kullanılmaktadır.
3. Camın yayınım değeri: Yayınım (ε), elektromanyetik yolla enerji transferinin ölçüsüdür. 0-1
değerleri arsında değişmektedir. “Mutlak Siyah” cisimlerin yayınım değeri 1’dir. Düşük yayınım
yalıtım değerini arttırmaktadır. Düşük yayınım değeri ile ısı transferinin yavaşlatılması için cam
üzerine yapılan low-e kaplamalar kullanılmaktadır.
Isı kontrollü (low-e) camlar güneşin görünür ve görünmez ışınım enerjisini içeri geçirirken, oda
sıcaklığından kaynaklı ışınım enerjisini geri yansıtarak içerideki sıcaklığın dış ortama geçmesini
engeller. Low-e camlar ısı ve ışık kontrolü yapabilen bir yalıtım şeklidir (Şekil 2). Isı kayıp veya
kazancına göre kaplamanın yeri değiştirilebilmektedir [4,5].

low-e cam kesiti

Şekil 2. Low-e Cam Kesiti

Camlardaki ısıl performansı etkileyen unsurlar özetlemek gerekirse; kullanılan cam sayısı, camların
cinsi, ara boşlukta kullanılan gaz cinsi, film tabakası ve ara boşluk kalınlığıdır [3].
Bu çalışmada Harran Üniversitesi Osmanbey yerleşkesi içerisinde yer alan enstitü binasının saydam
yüzeylerinden olan ısı yükleri incelenerek, farklı pencere sistemlerinin bina enerji performansına etkisi
belirlenmiştir. Ele alınan bina, Design Builder enerji analiz yazılımı yardımıyla modellenmiştir. Elde
edilen modelin, aynı opak yapı ve 7 farklı pencere sistemi için enerji analizi gerçekleştirilmiştir.

 

2. BİNA ENERJİ ANALİZİ
Bu çalışmada, Harran Üniversitesi Osmanbey yerleşkesinde enstitü ve mediko sosyal merkezi olarak
kullanılan bina seçilmiştir. 3 katlı olan bina; giriş katı 270 m2

, birinci katı 310 m2

ve ikinci katı 270 m2

olmak üzere toplam 830 m2

kullanım alanına sahiptir. Binanın dış cephesi, 610 m2

duvar ve 115 m2

pencere alanı olmak üzere toplam 735 m2

’dir. Binanın Pencere/Duvar oranı yaklaşık olarak %20’dir.
Şekil 3’te enstitü binasının görünümü gösterilmektedir. Binanın opak yapı elemanlarının özellikleri
Tablo 1.’de verilmektedir. Tabloda yapı katmanlarının termo fiziksel özellikleri de bulunmaktadır.
DesignBuilder enerji analiz yazılımı ile oluşturulan model de Şekil 3’te sunulmuştur.
DesignBuilder programı ile 7 farklı pencere sistemi için saydam yapı elemanlarının bina ısıtma ve
soğutma yükü analizleri yapılmıştır. Simülasyonda sırasıyla; tek camlı iki adet pencere sistemi (4mm
ve 6 mm adi camlı), çift camlı iki adet pencere sistemi (6 mm hava boşluklu 3 mm camlı ve 13 mm
hava boşluklu 6 mm camlı), çift ısı camlı (low-e kaplamalı) iki adet pencere sistemi (6 mm hava
boşluklu 3 mm ısı camlı ve 13 mm hava boşluklu 3 mm ısı camlı) ve bir adet üç camlı pencere sistemi
(6 mm hava boşluklu 3 mm camlı) ele alınmıştır.
Bina içerisinde yaklaşık olarak 50 kişi olduğu kabul edilmiştir. İç yüklerden kaynaklanan ısı kazancı
Tablo 2’de gösterilmiştir. Ayrıca binanın ısıtma set değeri 22°C, soğutma set değeri 24°C’dir.
Hesaplamalarda Şanlıurfa ili kış tasarım sıcaklığı -1.6°C, yaz tasarım sıcaklığı 42.6 °C olarak
alınmıştır [6]. Soğutma analizi 21 Temmuz için gerçekleştirilmiştir. Isıtma analizi 15 Ocak için
gerçekleştirilmiştir.

harran üniversitesi enstitü binası ve modeli

Tablo 1. Bina Yapı Elemanlarının Katmanları ve Termo-Fiziksel Özellikleri

Bina Yapı Elemanlarının Katmanları ve Termo-Fiziksel Özellikleri

 

Tablo 2. Binasının İç Yükleri

BİNASININ İÇ YÜKLERİ

 

 

 

3. Analiz Sonuçları

Design Builder programı ile 7 farklı cam tipi için saydam yapı elemanlarının bina ısıtma ve soğutma
yükü analizleri yapılmıştır.
Şekil 5’te farklı pencere sistemleri için saydam yüzeylerden kaynaklanan tasarım soğutma yüklerinin
saatlik dağılımı verilmiştir. Şekilden görüleceği gibi en yüksek soğutma yükü 4 mm adi camdan
oluşturulmuş tek camlı pencere sisteminde görülürken en düşük soğutma yükü çift ısı camlı pencere
sistemlerinde görülmüştür. Gün içinde maksimum soğutma yüküne 1500

-1600 saatleri arasında

ulaşılmıştır.
Şekil 6’da ele alınan pencere sistemleri için saydam yüzeylerden kaynaklanan maksimum soğutma
yükleri verilmiştir. Şekilden görüleceği gibi 12.34 kW ile 20.33 kW arasında yük dağılımı söz
konusudur. Binada 4 mm adi camlı pencere sistemi yerine alternatif olarak sunulan diğer pencere
sistemleri kullanılmasıyla pencereden oluşan soğutma yükü; 6 mm adi camlı pencere sistemi için %11,
6 mm hava boşluklu 3 mm çift camlı pencere sistemi için %21, 13 mm hava boşluklu 3 mm çift camlı
pencere sistemi için %26, 6 mm hava boşluklu 3 mm ısı camlı (low-e) pencere sistemi için %35, 13
mm hava boşluklu 3 mm ısı camlı pencere sistemi için %39, 6 mm hava boşluklu 3 mm üç camlı
pencere sistemi için %30, tasarruf sağlanacaktır. Beklendiği gibi en iyi sonuçlar ısı camlı çift camlı
pencere sistemlerinden elde edilmiştir. İncelenen üçlü cam için beklenen oranda yalıtım sağlamadığı
görülmüştür. Pencere sistemi oluşturulurken cam kalınlıkları ve özellikleri, camlar arası mesafe ve
çerçeve sistemlerinin iyi şekilde optimize edilmesi gerekmektedir. Aksi durumlarda beklenen fayda
sağlanamayabilir.

 

Değişik Cam Tipleri İçin Pencerelerden Kaynaklanan Saatlik Soğutma Yük Dağılımı

Değişik Cam Tipleri İçin Pencereden Kaynaklanan Maksimum Soğutma Yükü

Değişik Cam Tipleri İçin Toplam Tasarım Soğutma Yükleri

Şekil 7’de 21 Temmuz günü için binanın tasarım soğutma yükü verilmiştir. Benzer şekilde binanın
ısıtma tasarım yükü de Şekil 8’de verilmiştir. Ele alınan pencere sistemlerinin toplam ısıtma yükü
üzerinde maksimum %6 oranında, toplam soğutma yükü üzerinde maksimum %4 oranında tasarruf
sağlandığı görülmüştür. Ele alınan binada Pencere/Duvar oranı %20’dir. Pencere/Duvar oranının daha
yüksek olduğu binalarda, tasarruf oranı daha da artacaktır.

Değişik Cam Tipleri İçin Toplam Tasarım Isıtma Yükleri

 

SONUÇ
Bu çalışmada binaların saydam yüzeylerden olan ısı kayıp kazançlarının bina performansına olan
etkisinin belirlenmesi amacıyla, Design Builder programı ile ele alınan bina modellenerek 7 farklı
pencere sistemi incelenmiştir. Genel olarak yapılan analizler sonucunda gerek ısıtma (%4) gerekse
soğutma yüklerinde (%6) iyileştirmeler sağlanmıştır.
Soğutma yükü açısından en iyi sonucu, çift ısı camlı (6 mm cam-13 mm hava-6mm cam) pencere
verirken en kötü sonucu 4 mm adi camlı pencere vermiştir. Bu iki pencere arasında %39 yük düşüşü
sağlanmıştır. Üç camlı pencere sistemi ise ısı camlı pencerelerin performansına ulaşamamıştır.
Pencere sistemi oluşturulurken cam kalınlıkları ve özellikleri, camlar arası mesafeler ve çerçeve
sistemlerinin iyi şekilde optimize edilmesi gerekmektedir. Aksi durumlarda beklenen fayda
sağlanamayabilir. Seçilen cam türü hem yaz hem de kış şartlarına uyum sağlamalıdır. Bunun yanında
cam seçiminde enerji verimliliği konusuna da dikkat edilmelidir. Bina konfor şartları için ışık önemli bir
unsurdur. Binalardaki aydınlatmalar elektrik gücüyle sağlanabildiği gibi gündüzleri cam yüzeyler
sayesinde gün ışığından sağlanabilir. Binalara uygulanacak pencere sistemi seçilirken bu durum göz
ardı edilmemelidir.

 

KAYNAKLAR
[1] http://www.eie.gov.tr/verimlilik/b_enver_bilinclendirme.aspx (Ulaşım Tarihi 12.01.2013)
[2] AKTACİR, M. A., NACAR M. A., YEŞİLATA B., “Binalarda Enerji Verimliliği Amaçlı Yazılımlar
Üzerine Kısa Bir Değerlendirme”, X.Ulusal Tesisat Mühendisliği Kongresi bildiriler kitabı, sayfa
853-862, 13-16 Nisan 2011, İzmir.
[3] İLHAN Y., AYGÜN M., “Cephe Sistemlerinde Kullanılan Yalıtım Camı Kombinasyonları” Çatı
Cephe Fuarı, 25 -26 Mart 2005
[4] GÜREREN H.”Isı Yalıtımı Ve Düzcam” III. Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu Ve Sergisi
Tmmob Elektrik Mühendisleri odası 19-21 Ekim 2005 Mersin
[5] AYÇAM İ., UTKUTUĞ G. S.,” Farklı Malzemelerle Üretilen Pencere Tiplerinin Isıl
Performanslarının İncelenmesi Ve Enerji Etkin Pencere Seçimi” IV. Ulusal Tesisat Mühendisliği
Kongresi ve Sergisi, sayfa 61-73 Kasım 1999,
[6] AKTACİR, M. A., YEŞİLATA, B., YAKA, E., YENİGÜN, B., “Türkiye’nin İlleri İçin Soğutma Tasarım
Sıcaklıklarının Tespiti”,Tesisat Mühendisliği, sayı 126, sayfa 5-12, Kasım/Aralık 2011

 

ÖZGEÇMİŞ
Burak YENİGÜN
İlk, orta ve lise öğrenimini İstanbul’un Zeytinburnu ilçesinde tamamladı. 2006 yılında Harran
Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği bölümünü kazandı. 2010 yılında Harran
Üniversitesi Makine Mühendisliği bölümünü bitirdi. Aynı yıl Yüksek Lisans eğitimine başladı. 2012 yılı
itibariyle Harran Üniversitesinde Araştırma Görevlisi olarak çalışmaya başladı. Aynı yıl yüksek lisans
öğrenimini tamamladı. Şu anda Batman Üniversitesinde akademik görevine devam etmektedir.
Emrah YAKA
1986 yılında Konya’nın Ilgın ilçesinde doğdu. 2011 yılında Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi
Makine Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. Aynı yıl Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü,
Makine Mühendisliği Anabilim Dalında Yüksek Lisansa başladı. Çalışma alanları iklim verileri ve
yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.
Mehmet AZMİ AKTACİR
2005 yılında Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Makina Mühendisliği Anabilim Dalında
doktora öğrenimi tamamladı. 1993–2000 yılları arasında Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği
Bölümünde, 2000–2005 yılları arasında Çukurova Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde
Araştırma Görevlisi olarak çalıştı. 2007 yılında Harran Üniversitesi, Makina Mühendisliği Bölümü
Termodinamik ABD’na Yrd. Doç. Dr. olarak atandı. İklimlendirme sistemi uygulamaları, Fotovoltaik
sistem uygulamaları ve Bina enerji analizleri başlıca çalışma alanlarıdır. Harran Üniversitesi Güneş
Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi (HÜGEM) müdür yardımcılığı görevlerini yürütmektedir.
TTMD ve MMO üyesidir.
Hüsamettin BULUT
1971 yılında doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Batman’da tamamladı. 1993 yılında Çukurova
Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. Aynı yıl
Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümünde araştırma görevlisi olarak
göreve başladı. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Makina Mühendisliği Anabilim Dalında
1996 yılında Yüksek Lisansını, 2001 yılında Doktorasını ise tamamladı. 1993-1998 yılları arasında
Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümünde, 1998-2001 yılları arasında
ise Çukurova Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde Araştırma Görevlisi olarak çalıştı. Harran
Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümünde 2003-2005 yıllarında Yardımcı
Doçent olarak görev yaptı. 25.11.2005 tarihinde Doçent oldu. Harran Üniversitesi Mühendislik
Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümünde 2003-2004 yıllarında Bölüm Başkanlığı, 2004-2008 yılları
arası ise Bölüm Başkan Yardımcılığı Görevlerini sürdürdü. 2011 yılında Profesör kadrosuna
atanmıştır. Halen Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölüm başkanlığı
görevini sürdürmektedir. Çalışma alanları iklim verileri ve enerji analizi, güneş enerjisi ve uygulamaları,
ısıtma-soğutma ve iklimlendirme sistemleri ve uygulamaları, iç hava kalitesi ve enerji verimliliği ve
tasarrufudur.

Bir cevap yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Translate »